Łuskowiec (ssaki)
Manis | |||
Linnaeus, 1758[1] | |||
![]() Łuskowiec indyjski (M. crassicaudata) | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ssaki | ||
Podgromada | żyworodne | ||
Rząd | łuskowce | ||
Rodzina | łuskowcowate | ||
Rodzaj | łuskowiec | ||
Typ nomenklatoryczny | |||
Manis pentadactyla Linnaeus, 1758 | |||
Synonimy | |||
| |||
Gatunki | |||
| |||
| |||
|
Łuskowiec[12] (Manis) – rodzaj ssaków z rodziny łuskowcowatych (Manidae).
Zasięg występowania
Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji[13][14][15].
Morfologia
Długość ciała 40–75 cm, długość ogona 25–58 cm; masa ciała 2,5–16 kg[14][16].
Systematyka
Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 10 wydaniu publikacji swojego autorstwa traktującej o systematyce zwierząt[1]. Na gatunek typowy Linneusz wyznaczył (oznaczenie monotypowe) łuskowca chińskiego (M. pentadactyla).
Etymologia
- Manis: liczba pojedyncza od łac. manes ‘dusze zmarłych, duchy’ w aluzji do nocnych zwyczajów zwierzęcia[17].
- Quaggelo: etymologia nieznana, Frisch nie wyjaśnił znaczenia nazwy rodzajowej[18]. Gatunek typowy: Frisch nie wyznaczył gatunku typowego.
- Pangolinus: jawajska nazwa pangolin lub panngoeling oznaczająca ‘zwierzę, które zwija się w kłębek’[19]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Manis pentadactyla Linnaeus, 1758.
- Pholidotus: gr. φολιδωτoς pholidõtos ‘uzbrojony, odziany w łuski’, od φολις pholis, φολιδος pholidos ‘rogowa łuska’[20]. Gatunek typowy: Sundevall wymienił trzy gatunki – Manis dalmanni Sundevall, 1843 (= Manis pentadactyla Linnaeus, 1758), Manis javanica Desmarest, 1822 i Manis aspera Sundevall, 1843 (= Manis javanica Desmarest, 1822) – nie wskazując gatunku typowego.
- Phatages: wschodnioindyjska nazwa phatagin lub phatagen dla łuskowatego zwierzęcia jedzącego mrówki zaadaptowana przez de Buffona[21]. Gatunek typowy: Sundevall wymienił dwa gatunki – Manis temmincki Sundevall, 1843 i Manis laticauda Sundevall, 1843 (= Manis crassicaudata É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1803) – z których gatunkiem typowym jest Manis laticaudata Illiger, 1815 (= Manis crassicaudata É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1803).
- Pangolin: jawajska nazwa pangolin lub panngoeling oznaczająca ‘zwierzę, które zwija się w kłębek’[19]. Gatunek typowy: Gray wymienił trzy gatunki – Pholidotus indicus J.E. Gray, 1865 (= Manis crassicaudata É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1803), Manis gigantea Illiger, 1815 i Pholidotus dalmannii J.E. Gray, 1865 (= Manis pentadactyla Linnaeus, 1758) – nie wskazując gatunku typowego.
- Paramanis: gr. παρα para ‘blisko, obok’[22]; rodzaj Manis Linnaeus, 1758[11]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Manis javanica Desmarest, 1822.
Podział systematyczny
Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki[23][16][13][23]:
Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa[12] | Podgatunki[14][13][16] | Rozmieszczenie geograficzne[14][13][16] | Podstawowe wymiary[14][16][d] | Status IUCN[24] |
---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | Manis crassicaudata | É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1803 | łuskowiec indyjski | gatunek monotypowy | północno-wschodni i południowo-wschodni Pakistan, Indie, południowy Nepal, Bangladesz (prawie wytępiony), i Sri Lanka; wątpliwe zapisy z Mjanmy i Chińskiej Republiki Ludowej (Junnan) | DC: 51–75 cm DO: 33–47 cm MC: 10–16 kg | EN |
![]() | Manis pentadactyla | Linnaeus, 1758 | łuskowiec chiński | 3 podgatunki | Ppodnóża Himalajów we wschodnim Nepalu, Bhutanie i północno-wschodnich Indiach aż po północno-wschodni Bangladesz, Mjanmę, północną Tajlandię, północny Laos, północny Wietnam, Chińską Republikę Ludową (na południe od rzeki Jangcy) i Tajwan | DC: 40–58 cm DO: 25–38 cm MC: 2,5–7 kg | CR |
![]() | Manis javanica | Desmarest, 1822 | łuskowiec jawajski | gatunek monotypowy | środkowa i południowa Mjanma, Tajlandia, Laos, Kambodża, Wietnam, półwyspowa Malezja, Wielkie Wyspy Sundajskie, Lombok oraz kilka małych wysp; prawdopodobnie wymarły we wschodnim Bangladeszu | DC: 40–65 cm DO: 35–58 cm MC: 3–10 kg | CR |
![]() | Manis culionensis | (de Elera, 1915) | łuskowiec filipiński | gatunek monotypowy | Filipiny (Palawan, Calauit, Busuanga i Culion; introdukowany na Apulit) | DC: 45–54 cm DO: 39–50 cm MC: 2,5–8 kg | CR |
Kategorie IUCN: EN – gatunek zagrożony, CR – gatunek krytycznie zagrożony.
Opisano również gatunki wymarłe z plejstocenu:
- Manis hungarica Kormos, 1934[25] (Europa)
- Manis lydekkeri Dubois, 1908[26] (Azja)
- Manis palaeojavanica Dubois, 1907[27] (Azja)
Uwagi
- ↑ Publikacja Frischa Das Natur-System der Vierfüßigen Thiere została uznana za nieważną (poza kilkoma wyjątkami) na mocy uprawnień ICZN ze względu na niekonsekwentne stosowanie nazewnictwa binominalnego[2].
- ↑ a b Nomen nudum.
- ↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Phatages Sundevall, 1843.
- ↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała
Przypisy
- ↑ a b C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 36. (łac.).
- ↑ F. Hemming. Opinion 258. Rejection for nomenclatorial Purposes of the work by Frisch (J. L.) published in 1775 under the title Das Natur-system der Vierfüssigen Thiere. „Opinions and declarations rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature”. 5, s. 55–72, 1954. (ang.).
- ↑ J.L. Frisch: Das Natur-System der Vierfüßigen Thiere. Glogau: Christian Friedrich Günther, 1775, s. 5. (niem.).
- ↑ G.C.Ch. Storr: Prodromus methodi mammalium. Tubingae: Litteris Reissianis, 1780, s. 40. (łac.).
- ↑ C.S. Rafinesque: Analyse de la nature, or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 57. (fr.).
- ↑ C.S. Rafinesque. Sur le genre Manis et description d’une nouvelle espèce: Manis ceonyx. „Annales générales des sciences physiques”. 7, s. 214, 1820. (fr.).
- ↑ Sundevall 1843 ↓, s. 253.
- ↑ Sundevall 1843 ↓, s. 258.
- ↑ Sundevall 1843 ↓, s. 273.
- ↑ J.E. Gray: Hand-list of the edentate, thick-skinned and ruminant mammals in the British Museum. London: The Trustees, 1873, s. 8. (ang.).
- ↑ a b R.I. Pocock. The External Characters of: the Pangolins (Manidæ). „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1924, s. 722, 1924. (ang.).
- ↑ a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 134. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 392. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
- ↑ a b c d e P. Gaubert: Family Manidae (Pangolins). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 97–99. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Manis. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-15]. (ang.).
- ↑ a b c d e Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 638. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 399.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 952.
- ↑ a b Palmer 1904 ↓, s. 509.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 533.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 530.
- ↑ E.C. Jaeger: Source-book of biological names and terms. Wyd. 3 (Revised second printing). Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 183. (ang.).
- ↑ a b N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, J. Zijlstra & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.13) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2024-08-14]. (ang.).
- ↑ Taxonomy: Manis – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-08-14]. (ang.).
- ↑ T. Kormos. Manis hungarica n. sp., das erste Schuppentier aus dem europäischen Ober-pliozän. „Folia Zoologica et Hydrobiologica”. 6 (1), s. 91, 1934. (niem.).
- ↑ E. Dubois. Das geologische Alter der Kendeng- oder Trinil-Fauna. „Tijdschrift van het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap”. Tweede serie. 25, s. 1268, 1908. (niem.).
- ↑ E. Dubois. Eenige van Nederlandschen kant verkregen uitkomsten met betrekking tot de kennis der Kendeng-fauna (fauna van Trinil). „Tijdschrift van het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap”. Tweede serie. 24, s. 455, 1908. (niem.).
Bibliografia
- C.J. Sundevall. Öfversigt af slägtet Manis. „Kungl. Svenska vetenskapsakademiens handlingar”. För år 1842, s. 245–282, 1843. (łac.).
- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).