9 Brygada Artylerii Przeciwpancernej
![]() | Ten artykuł dotyczy 9 Brygady Artylerii Przeciwpancernej. Zobacz też: 9 Brygada Artylerii – inne brygady artylerii z numerem 9. |
Historia | |
Państwo |
|
---|---|
Sformowanie | 1944 |
Rozformowanie | 1945 |
Nazwa wyróżniająca | Drezdeńska |
Działania zbrojne | |
II wojna światowa | |
Organizacja | |
Rodzaj sił zbrojnych | |
Rodzaj wojsk | artyleria przeciwpancerna |
Podległość | 2 Armia WP[1] |
9 Drezdeńska Brygada Artylerii Przeciwpancernej (9 BAPpanc) – związek taktyczny artylerii przeciwpancernej ludowego Wojska Polskiego.
Brygada została sformowana latem 1944 roku w rejonie Chełma na podstawie rozkazu ND WP z dnia 20 sierpnia 1944 roku[2]. W październiku 1944 roku brygada weszła w skład 2 Armii WP.
19 sierpnia 1945 roku brygada otrzymała nazwę wyróżniającą „Drezdeńska”[a]. Po zakończeniu działań wojennych stacjonowała w rejonie Śremu. Tam otrzymała sztandar ufundowany przez społeczeństwo Śremu.
Brygada została rozformowana w terminie do 30 września 1945 roku. Na jej bazie został zorganizowany 55 pułk artylerii lekkiej oraz cztery dywizjony artylerii przeciwpancernej dla dywizji piechoty.
4 maja 1967 roku 55 Drezdeński pułk artylerii przyjął dziedzictwo tradycji i numer 9 BAPpanc.
Formowanie i szkolenie
20.08.1944 rozkaz nr 8/Org o sformowaniu jednostki 10.10.1944 rozkaz nr 29/Org o włączeniu w skład 2 Armii WP 31.10.1944 zaprzysiężenie brygady w Chełmie
Oficerowie rekrutowani byli na wyzwolonych terenach. Wobec braku kadr (niewola niemiecka, zbrodnia katyńska, PSZ), polscy oficerowie byli uzupełniani kadrami z Armii Czerwonej.
Brygada cierpiała też na brak wykształconej kadry podoficerów. Braki te stopniowo likwidowano przez szkolenie nowej kadry z wyróżniających się rekrutów.
Szeregowi pochodzili głównie z poboru z Ziemi Chełmskiej i nie mieli przedtem styczności z artylerią.
4.09.1944 został wydany rozkaz nr 01 polecający rozpocząć szkolenie od 15.09 z zakończeniem do 30.11. Celem szkolenia było przygotowanie pułków do walki z bronią pancerną i wsparcie piechoty w formie przeciwpancernego rejonu obronnego. Codzienne szkolenie trwało po 12 godzin dziennie, w trudnych warunkach bytowych i przy braku sprzętu.
Równolegle oficerowie byli dokształcani w ramach grup szkoleniowych.
Struktura organizacyjna brygady
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Lekka_armata_polowa_ZIS-3_wz._42.jpg/200px-Lekka_armata_polowa_ZIS-3_wz._42.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Zis2_nn.jpg/200px-Zis2_nn.jpg)
- Dowództwo 9 Drezdeńskiej Brygady Artylerii Przeciwpancernej[3] :
- dowódca brygady – płk F.N.Skugarewski
- zastępca dowódcy do spraw polityczno-wychowawczych – mjr Z.Z.Radzikowski
- pomocnik dcy ds. technicznych – kpt I.N.Torochin
- adiutant dcy – ppor D.J.Kołtunow
- szef sztabu brygady ppłk A.F.Poliszczuk
- zastępca szefa sztabu – mjr J.A.Nikitin (do 29.01.1945)
- zca szefa sztabu – kpt M.N.Murzin (od 29.01.1945)
- kwatermistrz – ppłk N.M.Masłowski
Oddziały
- 53 pułk artylerii przeciwpancernej
- 56 pułk artylerii przeciwpancernej
- 72 pułk artylerii przeciwpancernej
- 11 park artylerii
- bateria dowodzenia 9 BAPpanc
Etat przewidywał 1439 żołnierzy. Każdy z trzech pułków artylerii przeciwpancernej posiadał w swoim składzie dowództwo, kwatermistrzostwo, pluton dowodzenia, pluton parkowy, pluton gospodarczy i warsztat puszkarsko-rusznikarski oraz sześć baterii przeciwpancernych. Każda z baterii miała pluton dowodzenia i dwa plutony ogniowe po dwa działony.
Uzbrojenie
Na uzbrojeniu brygady znajdowały się:
- 24 x 76 mm armaty dywizyjne (ZiS-3), tylko 53 ppanc
- 48 x 57 mm armaty przeciwpancerne wz. 1943 (ZiS-2), tylko 56 i 72 ppanc
- 72 x rusznice przeciwpancerne
- 36 x ciężkich karabinów maszynowych
Działania bojowe
Brygada przeznaczona była do wsparcia działań ofensywnych na szczeblu dywizji piechoty (DP). Organizacyjnie podporządkowana była Dowództwu Artylerii 2 Armii WP, która przydzielała ją do dyspozycji dywizji piechoty w zależności od potrzeb operacyjnych. Dawało to możliwość koncentracji dużej siły ognia przy przełamywaniu linii obronnych przeciwnika przez DP poprzez zmasowaną nawałę ogniową, za którą szło niszczenie ujawniających się punktów oporu. W czasie działań baterie często zmieniały pozycje by utrudnić ich lokalizację jak również by zapewniać bliskie wsparcie posuwającym się oddziałom DP.
Brygada jako taka nie była w stanie samodzielnie prowadzić działań ofensywnych (brak w składzie jednostek piechoty). Dysponując dużą siłą ognia, była jednak w stanie powstrzymywać silne ataki piechoty wspartej bronią pancerną i w razie potrzeby osłaniać odwrót jednostek piechoty czy też swój własny.
W czasie walk i postoju, oddziały formowały przeciwpancerny rejon obronny, by być w stanie udzielić wsparcia piechocie i bronić swoich pozycji w wypadku ataku nieprzyjaciela.
W trakcie przemarszu, po dokonanej koncentracji, dowództwo brygady posuwało się na czele jednostki, a za nimi przemieszczały się kolejne pułki. W czasie zmiany miejsca postoju, zwłaszcza przy przemieszczaniu się przez słabo rozpoznane lub nieokupowane przez piechotę tereny, posuwające się kolumny były podatne na ataki nieprzyjaciela.
Jednostka nie posiadała własnej obrony przeciwlotniczej – przemarsze odbywały się głównie nocą, przy zaciemnieniu.
9 BAP, w ramach 2 Armii WP, początkowo przewidziana była do działań na Pomorzu Zachodnim. Przemarsz do frontu w okresie lutego – marca odbywał się w warunkach ostrej zimy – przy trwających mrozach i zamieciach śnieżnych przez Mazowsze na Pomorze Zachodnie.
W trakcie postoju w Wionczynie odbyło się ostre strzelanie szkolne do znalezionego czołgu PzKpfw VI Tiger, pokazując skuteczność używanej broni.
Wobec ustania walk na Pomorzu, 2AWP została przeznaczona do działań na Dolnym Śląsku, a następnie do wsparcia ofensywy nad Nysą Łużycką. 9 BAP przeszła w ten rejon w marcu–kwietniu 1945. Przemarsze były dokonywane nocą, przy całkowitym zaciemnieniu. W sumie pokonano odległość około 1100 km.
16.04.1945 brygada forsowała Nysę Łużycką. Wspierała ogniem działania 8 DP. 53 ppanc współdziałał z 36 pułkiem piechoty, 56 ppanc z 34 pp, 72 ppanc z 32 pp. Po nawale ogniowej i zniszczeniu punktów oporu, jednostki przeprawiły się na drugi brzeg za postępującymi oddziałami piechoty.
17.04.1945 wspierała piechotę 8 DP w ofensywie w kierunku na Niska i przeprawiła się przez Weisser Schöps i kanał Neugraben.
18.04.1945 8 DP wspierana przez 9 BAP zajęła rubież Quitzdorf – Kaana, odpierając silne ataki nieprzyjaciela idące z południa, lewej flanki kierunku działania 8DP. Ataki te były początkiem kontrofensywy niemieckiej idącej na odsiecz Berlinowi.
19.04.1945 4 bateria 56 pappanc stoczyła nocny bój z atakującymi czołgami wspartymi piechotą.
20.04.1945 9 BAP otrzymała rozkaz podporządkowujący ją 9 DP. Realizacja rozkazu wymagała ześrodkowania w okolicach Niska i przemarszu w 21.04 około 30 km na zachód przez niedostatecznie rozpoznane tereny. W czasie przemarszu, oddziały 53 ppanc zostały zaatakowane pod Diehse co doprowadziło do odcięcia baterii 3-6 od dowództwa pułku z bateriami 1,2. Odcięte oddziały po rozwinięciu się pod ogniem n-pla odparły serie ataków piechoty wspartej czołgami. Tego samego dnia, baterie zostały powtórnie zaatakowane pod Sproitz. Odcięte od dowództwa oddziały dołączyły do reszty pułku dopiero 30.04. W tym okresie baterie te współpracowały z Armią Czerwoną przy odparciu kontrofensywy niemieckiej, w kierunku na Budziszyn.
Reszta brygady kontynuowała przemarsz do 9 DP, do której dołączyła 22.04 w okolicy Schwarze Elster.
23.04.1945 8 DP i 9DP będąc odcięte od reszty 2 Armii WP, przeszły do obrony w okolicach Pulsnitz. W tych warunkach 9 BAP sformowała rubież obronną dla wsparcia obu DP. Wobec odcięcia od zaplecza oddziały nie otrzymały uzupełnień amunicji i materiałów pędnych.
W dniach 23–26.04 9 BAP wspierała obronę 8 i 9 DP w regionie Pulsnitz - Großröhrsdorf przed skoncentrowanymi atakami sił niemieckich. Wobec częściowego załamania się obrony, brygada wycofała się osłaniając odwrót DP i ponosząc znaczne straty w ludziach i sprzęcie.
26-29.04.1945 wraz z 9 DP 9 BAP przebijała się w ciężkich walkach w kierunku na północny – wschód przez Elstra, Kuckau. Wspierała ataki piechoty niszcząc punkty oporu, bądź też odpierała ataki wojsk pancernych nacierających w pościgu na 9 DP. Pozwoliło to na wyrwanie się z okrążenia i uniknięcie rozbicia jednostek WP. Zniszczona została znaczna część sprzętu pancernego atakującego przeciwnika, przy dużych stratach własnych (180 zabitych lub zaginionych w okresie 23–29.04) i utracie znacznej części sprzętu.
29.04.1945 oddziały 9 DP i 9 BAP dotarły w okolicach Königswartha (Rakecy)/Wartha do rubieży 14 DP gwardii wychodząc ze stanu zagrożenia.
01.05.1945 9 BAP przeszła w okolice Spreefurt, jako odwód przeciwpancerny 2 Armii WP, organizując przeciwpancerny rejon obronny wokół tej miejscowości. Otrzymała tam zaopatrzenie w amunicje i materiały pędne.
05.05.1945 Brygada otrzymała rozkaz przejścia do Schönau by wziąć udział w zaplanowanym na 7.05 natarciu w ramach operacji praskiej. Jednostka stanowiła odwód przeciwpancerny 2 Armii; jedynie w okresie przygotowywania artyleryjskiego miała wspierać natarcie 9 DP.
07.05.1945 Wobec wycofania się nieprzyjaciela, cały związek 2 Armii przeszedł w pościg za odchodzącym wrogiem. Brygada nie prowadziła ognia, posuwając się za oddziałami 9 DP.
Szlak bojowy 9 Brygada Artylerii Przeciwpancernej zakończyła 10.05 w miejscowości Karavare, Czechy.
W okresie ciągłych walk 16-30.04 9BAP spełniła wyznaczone jej zadania wspierając 8 i 9 DP zarówno w działaniach ofensywnych jak i obronnych. Wchodzące w jej skład pułki zniszczyły znaczną część sprzętu pancernego wroga (40 czołgów i dział pancernych, 19 dział, 10 baterii moździerzy, 67 ckm) za cenę jednak znacznych strat własnych: około 240 zabitych i zaginionych oraz 200 rannych, spośród 1679 osób według stanu z 16.04. Stosunkowo duże były straty sprzętu zrozumiałe przy nieustannie toczonych walkach – pozostało 18 z 48 dział 57 mm i 23 z 30 dział 76 mm oraz 110 ze 173 pojazdów taboru samochodowego[3] .
Na podkreślenie zasługuje dobry poziom dowodzenia i wyszkolenia jednostki – zarówno w działaniach ofensywnych czy obronnych[4]. Przykładem może być wspieranie 8 DP przy forsowaniu Nysy Łużyckiej czy otwieraniu drogi jednostkom 9 DP w bitwach pod Elstra i Kuckau by zapobiec okrążeniu zgrupowania. Podobnie w działaniach obronnych – jak na przykład w bitwie pod Diehse, gdzie zaatakowana została przemieszczająca się kolumna 53 ppanc czy też osłona odwrotu spod Großröhrsdorf, gdzie 56 i 72 ppanc do końca osłaniały odwrót 9 DP, za cenę dużych strat osobowych i utraty większości sprzętu.
![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() |
Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari [5]
- plut. Stefan Antonow
- kpr. Henryk Grzechnik
- chor. Genadij Klimko
- kpt. Ludomir Kościesza-Wolski
- kpr. Wincenty Potapowicz
- kpt. Michał Rosłakow
- ogn. Stanisław Wanarski
Uwagi
- ↑ Rozkaz Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 180 z 19.08.1945 → Stąpor 1965 ↓, s. 1002
Przypisy
- ↑ Sobczak (red.) 1975 ↓, s. 39.
- ↑ Kajetanowicz 2005 ↓, s. 21.
- ↑ a b Bobkowski 1961 ↓.
- ↑ Bobkowski 1961 ↓, s. 99.
- ↑ Bobkowski i Mirowski 1972 ↓, s. 269.
Bibliografia
- Janusz Bobkowski: W walce z czołgami. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1961.
- Janusz Bobkowski, Czesław Mirowski: Dziewiąta przeciwpancerna. Z dziejów 9 Drezdeńskiej Samodzielnej Brygady Artylerii Przeciwpancernej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1972.
- Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960. Skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń; Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 83-88089-67-6.
- Paweł Piotrowski: Śląski Okręg Wojskowy : przekształcenia organizacyjne, 1945-1956. Warszawa: Wydaw. TRIO : Instytut Pamięci Narodowej, 2003. ISBN 83-88542-53-2.
- Kazimierz Sobczak (red.): Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
- [red.] Stanisław Stąpor: Organizacja i działania bojowe ludowego Wojska Polskiego w latach 1943-1945. Szkolenie, przegrupowania i działania bojowe 2 Armii WP. Wybór materiałów źródłowych. Tom III. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1965.
- p
- d
- e
Dywizje artylerii | |
---|---|
Brygady artylerii | |
Pułki moździerzy (pm) | |
Pułki artylerii lekkiej (pal) | |
Pułki artylerii przeciwpancernej (pappanc) | |
Pułki artylerii haubic (pah) | |
Pułki artylerii przeciwlotniczej (paplot) | |
Wyposażenie |
|
- Piechota polska na froncie wschodnim
- Wojsko Polskie w ZSRR
- Polska broń pancerna na froncie wschodnim
- p
- d
- e
Rodowód |
|
---|---|
Instytucje centralne | |
Formacje | |
Struktura organizacyjna | |
Działania wojsk |
|
Stalinizm w wojsku | |
Szkolnictwo wojskowe |
- Agenturalny Wywiad Operacyjny
- Front Polski
- Oddział II SG WP
- oficer polityczny
- Wojskowa Centrala Handlowa
- „Żołnierz Wolności”
- Oznaki rozpoznawcze
- Barwy broni