Aleksandr Fadiejew
![]() | Ten artykuł dotyczy pisarza. Zobacz też: artykuł o łyżwiarzu figurowym Aleksandrze Fadiejewie. |
![]() Fotografia Fadiejewa, 1952 | |||
Imię i nazwisko | Aleksandr Aleksandrowicz Fadiejew | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 24 grudnia 1901 | ||
Data i miejsce śmierci | 13 maja 1956 | ||
Narodowość | rosyjska | ||
Język | |||
Dziedzina sztuki | proza, reportaż | ||
Ważne dzieła | |||
| |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Aleksandr Aleksandrowicz Fadiejew (ros. Александр Александрович Фадеев; ur. 11 grudnia?/24 grudnia 1901 w Kimrach, zm. 13 maja 1956 w Pieriediełkinie) – radziecki pisarz, krytyk literacki. Członek partii bolszewickiej od 1918, a także członek Komitetu Centralnego od 1939. W latach 1938–1944 i 1946–1954 przewodniczący Związku Pisarzy ZSRR.
Życiorys i twórczość
Aleksandr Fadiejew urodził się w 1901 roku w Kimrach, na terenie ówczesnej guberni twerskiej[1]. Został ochrzczony w miejscowym soborze prawosławnym[2]. Jego ojcem był Aleksandr Iwanowicz Fadiejew, a matką Antonina Władimirowna Kunc[3]. Wywodzący się z chłopskiej rodziny ojciec działał w ruchu rewolucyjnym, a matka była słuchaczką kursów medycznych[4]. Poznali się w Petersburgu, lecz już wkrótce za swą działalność Aleksandr Iwanowicz został skazany na pięcioletnie zesłanie do Szenkurska[4]. Matka pochodziła z rodziny zrusyfikowanych Niemców[4]. Ich małżeństwo rozpadło się wkrótce po narodzinach syna, a Aleksandr wychowywany był przez matkę i jej drugiego męża, Gleba Władisławowicza Switycza[3]. Wczesne dzieciństwo spędził m.in. w Wilnie i Ufie, a w 1908 roku jego rodzina przeniosła się na Rosyjski Daleki Wschód, na tereny dzisiejszego Kraju Nadmorskiego[1]. Fadiejew od 1912 do 1919 roku uczył się w jednej ze szkół we Władywostoku[1]. Swe aspiracje młody Fadiejew skierował ku literaturze, a na jego rozwój wpływali tacy pisarze jak Jack London, Thomas Mayne Reid i James Fenimore Cooper[4]. Związał się on także z ruchem rewolucyjnym, a w 1918 roku został członkiem partii bolszewickiej[3]. Publikował w różnych czasopismach partyjnych[1][3]. W czasie rosyjskiej wojny domowej Fadiejew walczył przeciwko wojskom Białych, podległych dowództwu admirała Aleksandra Kołczaka i w czasie walk tych został ranny[1][3]. W 1921 roku przeniósł się do Moskwy, gdzie podjął studia na moskiewskiej Akademii Górniczej, a także został delegatem na dziesiąty zjazd partii[3]. W czasie jego trwania wybuchło powstanie w Kronsztadzie, a w jego tłumieniu Fadiejew brał czynny udział, znów zostając ranny[3].
Pierwszą jego pracą był Razliw (ros. Разлив), nad którą Fadiejew pracował w latach 1922–1923[1]. Po jej wydaniu postanowił skupić się na karierze literackiej. Kolejnym ważnym dziełem była Klęska (ros. Разгром) z 1927 roku (wydanie polskie 1950). Zawierała ona wątki autobiograficzne – o oddziale partyzanckim walczącym z interwentami atakującymi ZSRR na Dalekim Wschodzie. Najsłynniejszą jego powieścią jest wydana w 1946 roku Młoda Gwardia (ros. Молодая гвардия, wydanie polskie 1948) w której sławił walkę komsomolców z Niemcami. W czasie II wojny światowej był korespondentem wojennym dziennika „Prawda”. Przebywał na linii frontu m.in. w oblężonych Kalininie i Rżewie[3]. Fadiejew był też aktywnym działaczem społeczno-politycznym, publikował w wielu sowieckich czasopismach, a także był wieloletnim przewodniczącym Związku Pisarzy Radzieckich w latach 1938–1944 oraz 1946–1954[1].
25 sierpnia 1948 roku jako przewodniczący delegacji radzieckich intelektualistów przemówił we Wrocławiu na rozpoczynającym się Światowym Kongresie Intelektualistów w Obronie Pokoju, atakując przy tym Stany Zjednoczone słowami:
... kajdany amerykańskich imperialistów mają zamienić świat w komisariat policyjny, a jego ludność w niewolników kapitału (...) Gdyby szakale mogły nauczyć się pisać na maszynie, gdyby hieny umiały władać piórem, to, co by tworzyły, przypominałoby z pewnością książki Millerów, Eliotów, Malraux i innych Sartre’ów'[5].
Po przemowie Fadiejewa kongres opuściło wielu uczestników, m.in. biolog Julian Huxley i historyk A.J.P. Taylor[5]. Aleksandr Fadiejew nosił partyzancki pseudonim Bułyga (ros. Булыга)[6]. Przez większą część życia był wiernym zwolennikiem Józefa Stalina i jego zbrodniczej polityki[6]. Często się z nim spotykał, a radziecki przywódca zaprosił go nawet na obchody swoich sześćdziesiątych urodzin, które celebrowane był w dość wąskim gronie przyjaciół i współpracowników[7]. W latach trzydziestych miał konsultować z Ławrientijem Berią nazwiska nieprawomyślnych pisarzy i literatów, przeznaczonych do aresztowania[6]. Taki los miał spotkać m.in. Wsiewołoda Meyerholda. O jego aresztowaniu Fadiejew miał być uprzedzony już w kilka miesięcy naprzód, a spotykając się z nim parokrotnie, nie zdradził się ze swej wiedzy[6]. W 1946 roku poparł represje kierowane przez Andrieja Żdanowa przeciwko Michaiłowi Zoszczence, Annie Achmatowej i Andriejowi Płatonowi[6][8]. Ilji Erenburgowi zwierzył się:
Boję się tylko dwóch ludzi - mojej matki i Stalina. Boję się i kocham...[7]
Sygnatariusz apelu sztokholmskiego w 1950 roku[9]. 22 listopada 1950 w Warszawie na II Kongresie Obrońców Pokoju został wybrany w skład Światowej Rady Pokoju[10].
W ostatnich latach życia Aleksandr Fadiejew pracował intensywnie nad powieścią Czornaja mietałłurgija (ros. Чёрная металлургия), lecz nigdy jej nie ukończył[3]. Śmierć Józefa Stalina zmieniła sytuację Fadiejewa. Zaczął tracić wpływy zarówno polityczne, jak i wśród literatów. Cierpiał na bezsenność, co próbował zwalczać na własną rękę przy pomocy alkoholu[7]. Na XX Zjeździe Partii został poddany krytyce przez Michaiła Szołochowa[7]. Zmagał się z depresją, a także zaczęły go dręczyć wyrzuty sumienia, dotyczące jego roli w okresie stalinowskim. Jego przyjaciel Jurij Libiedinski usłyszał kiedyś od niego:
— Александр Фадеев: Биография[7]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/The_Soviet_Union_1971_CPA_4067_stamp_%28Alexander_Fadeyev_%281901-1956%29_and_Scene_from_Novel_The_Rout%29.jpg/150px-The_Soviet_Union_1971_CPA_4067_stamp_%28Alexander_Fadeyev_%281901-1956%29_and_Scene_from_Novel_The_Rout%29.jpg)
13 maja 1956 roku Aleksandr Fadiejew popełnił samobójstwo w podmoskiewskim Pieriediełkinie[3]. Zastrzelił się z rewolweru, który posiadał od czasów wojny domowej[7]. Prawda w nekrologu podała, że Fadiejew zmagał się z alkoholizmem, lecz terapia medyczna nie przyniosła skutku[11]. Leczył się m.in. przez cztery miesiące w 1954 roku, przez pięć i pół miesiąca w 1955 roku i przez dwa i pół miesiąca w 1956 roku[7]. Powszechnie uważano, że nie mógł sobie poradzić ze zmianą polityki i okresem destalinizacji w Związku Radzieckim. Pogląd ten podzielał też syn pisarza, Michaił, który twierdził, że ojciec czuł się bardzo samotny[6]. Jego pierwsza żona, na wieść o śmierci, miała powiedzieć: „To wszystko on, przeklęte wąsy. Sasza szczerze kochał Stalina!”[6]. W swojej ostatniej woli Fadiejew poprosił by pochowano go razem z jego matką[6]. Prośba ta nie została spełniona i pisarz został pogrzebany na cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie[6]. Aleksandr Fadiejew pozostawił po sobie rozliczeniowy list pożegnalny, w którym okazywał skruchę i potępiał władzę za politykę wobec pisarzy[6]. Został on opublikowany drukiem dopiero 20 września 1990 roku[6]. Stwierdzał w nim, że nie może dalej żyć, skoro literatura została zniszczona przez przywódców politycznych i zdana została na łaskę ludzi bez żadnych talentów[6].
Życie prywatne
Pierwszą żoną Aleksandra Fadiejewa była Walerija Anatoljewna Gierasimowa, a małżeństwo to zawarte w latach dwudziestych XX wieku zakończyło się szybkim rozwodem[7]. Jego drugą żoną była Angelina Stiepanowa (ślub w 1936), z którą miał dwóch synów Aleksandra i Michaiła[7]. Ten ostatni poślubił wnuczkę Józefa Stalina (córkę Wasilija), Nadieżdę[7]. Aleksandr Fadiejew ze związku Margaritą Aligier miał córkę Mariję Aleksandrowną Fadiejewą-Makarową-Encensbiergier[7].
Nagrody i odznaczenia
- Order Lenina (dwukrotnie, w 1939 i 1951)
- Order Czerwonego Sztandaru
- Medal za Ofiarną Pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945
- Nagroda Stalinowska (w 1946 za Młodą Gwardię)
- Nagroda Leninowskiego Komsomołu (pośmiertnie w 1970 za Młodą Gwardię)
Upamiętnienie
- w latach 1972–1976 przyznawany był Medal imienia Aleksandra Fadiejewa za osiągnięcia w dziedzinie literatury, związane z tematyką wielkiej wojny ojczyźnianej
- od 2002 roku przyznawana jest Nagroda Literacka imienia Aleksandra Fadiejewa za dzieła literackie o tematyce wojennej
- wieś Bułyga-Fadiejewo w Kraju Nadmorskim
- ulica i tablica pamiątkowa we Władywostoku
- ulica i szkoła w Czugujewce
- ulica i biblioteka w Kimrach
- ulica i biblioteka w Kramatorsku
- ulica w Lipiecku
- ulica w Winnicy
- ulica w Moskwie
- ulica w Twerze
- ulica w Homlu
- ulica w Taganrogu
- ulica w Ussuryjsku
- ulica w Samarze
Wybrana twórczość
- 1923 – Powódź[12] (ros. Разлив)
- 1923 – Narodziny pułku amguńskiego[12] (ros. Рождение амгуньского полка)
- 1924-1925 – Samotny człowiek w puszczy[12] (ros. Один в чаще)
- 1927 – Klęska[13] (ros. Разгром)
- 1929 – Stołbowaja doroga proletarskoj litieratury (ros. Столбовая дорога пролетарской литературы)
- 1934 – Trzęsienie ziemi[12] (ros. Землетрясение)
- 1929-1936 – Ostatni z Udehe[14] (ros. Последний из Удэге)
- 1936 – O biednosti i bogatstwie (ros. О бедности и богатстве)
- 1945, 1951 – Młoda Gwardia[15][16][17] (ros. Молодая гвардия)
- Czornaja mietałłurgija (ros. Чёрная металлургия) – nieukończona
- W listopadzie 1942 roku[18][19]
- Leningrad w dni błokady (ros. Ленинград в дни блокады)
- Za tridcat’ let (ros. За тридцать лет) – zbiór artykułów
Przypisy
- ↑ a b c d e f g Peoples.ru: Александр Фадеев. [dostęp 2013-10-21]. (ros.).
- ↑ Hram-tver.ru: Покровский собор. [dostęp 2013-10-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-21)]. (ros.).
- ↑ a b c d e f g h i j Nounb.sci-nnov.ru: Александр Александрович Фадеев. [dostęp 2013-10-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-21)]. (ros.).
- ↑ a b c d Livelib.ru: Александр Фадеев. [dostęp 2013-10-21]. (ros.).
- ↑ a b Polityka.pl: Wojna o pokój. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l Gazeta.zn.ua: Ангелы и демоны Александра Фадеева. [dostęp 2013-10-21]. (ros.).
- ↑ a b c d e f g h i j k Peoples.ru: Александр Фадеев. [dostęp 2013-10-21]. (ros.).
- ↑ Novodevichye.narod.ru: Фадеев Александр Александрович (1901-1956). [dostęp 2013-10-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-21)]. (ros.).
- ↑ Dziennik Polski, rok VI, nr 91 (1861), Kraków 1 kwietnia 1950 roku, s. 1.
- ↑ Trybuna Robotnicza z 1950, nr 324 str. 3 [dostęp z dnia: 2016-08-03].
- ↑ Chaskor.ru: Александр Фадеев. Карьера, которой могло не быть. [dostęp 2013-10-21]. (ros.).
- ↑ a b c d książki – recenzje, opisy, oceny, opinie, dyskusje.
- ↑ książki – recenzje, opisy, oceny, opinie, dyskusje.
- ↑ Ostatni z Udehe (Book, 1957).
- ↑ Młoda Gwardia • Fadiejew Aleksander • książka - recenzje, opisy, opinie » BiblioNETka.pl [online], www.biblionetka.pl [dostęp 2018-01-21] .
- ↑ Młodzi bohaterowie Krasnodonu: (Fragmenty powieści "Młoda Gwardia") • Fadiejew Aleksander • książka - recenzje, opisy, opinie » BiblioNETka.pl [online], www.biblionetka.pl [dostęp 2018-01-21] .
- ↑ Młoda gwardia: powieść (Book, 1949).
- ↑ W listopadzie 1942 roku • Fadiejew Aleksander • książka - recenzje, opisy, opinie » BiblioNETka.pl [online], www.biblionetka.pl [dostęp 2018-01-21] .
- ↑ W listopadzie 1942 roku (Book, 1950).
Bibliografia
Źródła w języku angielskim
- Biografia Fadiejewa w Encyklopedii Pisarzy Radzieckich. [dostęp 2014-08-28]. (ang.).
- Aleksandr Aleksandrovich Fadeyev, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2014-08-28] (ang.).
- Biografia Fadiejewa i informacja i jego pochówku na portalu Find A Grave. [dostęp 2014-08-28]. (ros.).
Źródła w języku rosyjskim
- Biografia Fadiejewa na portalu Chronos. [dostęp 2014-08-28]. (ros.).
- ISNI: 0000000081455517
- VIAF: 66466946
- LCCN: n50000546
- GND: 118638971
- NDL: 00439142
- LIBRIS: 53hkklzp2pwzpd2
- BnF: 11902140v
- SUDOC: 02685662X
- NLA: 36571998
- NKC: jn19990210199
- BNE: XX899465, XX4963508
- NTA: 068005172
- BIBSYS: 90313878
- CALIS: n2004494608
- CiNii: DA01111186
- Open Library: OL124284A
- PLWABN: 9810681840305606
- NUKAT: n98048554
- J9U: 987007261066005171
- PTBNP: 25433
- CANTIC: a11717683
- LNB: 000133596
- NSK: 000032917
- CONOR: 13912163
- ΕΒΕ: 96392
- KRNLK: KAC201730184
- LIH: LNB:V*283541;=BJ
- PWN: 3899578
- Britannica: biography/Aleksandr-Aleksandrovich-Fadeyev
- Universalis: alexandre-alexandrovitch-fadeiev
- БРЭ: 4704963
- NE.se: aleksandr-fadejev
- SNL: Aleksandr_Fadejev
- Catalana: 0025783
- DSDE: Aleksandr_Fadejev
- Hrvatska enciklopedija: 18832