Budzistowo
wieś | |||
![]() Widok na miejscowość od północy | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | |||
Gmina | Kołobrzeg | ||
Strefa numeracyjna | 94 | ||
Kod pocztowy | 78-100[2] | ||
Tablice rejestracyjne | ZKL | ||
SIMC | 0307460 | ||
Położenie na mapie gminy wiejskiej Kołobrzeg ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu kołobrzeskiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Budzistowo (do 1948 niem. Altstadt) – wieś w północno-zachodniej Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie kołobrzeskim, w gminie Kołobrzeg, nad rzeką Parsętą, 4 km od jej ujścia do morza.
Tereny nad Parsętą oraz przyległe do północnej części wsi zostały objęte obszarem ochrony siedlisk „Dorzecze Parsęty”[3].
Do Budzistowa dochodzi droga powiatowa nr 0282Z z Kołobrzegu, która łączy wieś także z drogą wojewódzką nr 163[4].
W miejscowości znajduje się filia Biblioteki Publicznej Gminy Kołobrzeg[5].
Historia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Budzistowo_Church_2009-05a.jpg/180px-Budzistowo_Church_2009-05a.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Budzistowo_dw%C3%B3r.jpg/220px-Budzistowo_dw%C3%B3r.jpg)
Historia Budzistowa sięga VIII wieku. To tutaj był zlokalizowany przedlokacyjny Kołobrzeg, na co wskazuje stara niemiecka nazwa miejscowości Altstadt (dosł. Stare Miasto). W połowie IX wieku na terenie obecnej wsi powstał gród, który z czasem stał się centrum polityczno-gospodarczym regionu[6]. Gród był ufortyfikowany. Wokół posiadał wysoki wał drewniano-ziemny, widoczny do dzisiaj. Z upływem lat gród przeradzał się w niewielki ośrodek miejski. Od południa i północy powstawały podgrodzia, oraz mały port nad rzeką.
W połowie X wieku gród wraz z całym Pomorzem znalazł się w granicach państwa Piastów. Pierwszy raz wzmiankowany jest w roku 1000 w Kronice Thietmara z Merseburga, który zapisał, że utworzonej właśnie (999–1000) metropolii gnieźnieńskiej poddano 3 biskupów: Reinberna, biskupa katedry solno-kołobrzeskiej, krakowskiego – Poppona i wrocławskiego – Jana (łac. Reinbernum Salsae Cholbergiensis aeclesiae episcopum, Popponem Cracuaensem, Iohannem Wrotizlaensem)[7]. To właśnie tutaj stała pierwsza katedra kołobrzeska. Ówczesny Kołobrzeg na miejscu dzisiejszego Budzistowa mógł liczyć od dwóch do czterech tysięcy mieszkańców[6].
W początkach XII wieku gród został zdobyty przez Bolesława Krzywoustego, opisał to Gall Anonim, a potwierdziły XX wieczne badania archeologiczne[8].
W roku 1939 wieś zamieszkiwało około 260 osób[6].
W latach 1950–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa koszalińskiego.
Zabytki
- gotycki kościół św. Jana Chrzciciela z 1222 r. Najstarszy na Pomorzu. Jednonawowa, ceglana kaplica z drewnianą sygnaturką. Wpisany do rejestru (nr rej. 207 z 22 września 1959) wraz z otoczeniem (dawny przykościelny cmentarz ze starodrzewiem liściastym - lipy, klony; brak nagrobków);
- teren historycznego założenia folwarcznego (pałac z parkiem i folwarcznym podwórzem):
- eklektyczny pałac z lat 70. XIX w. w duchu historyzmu (neogotyk, neorenesans), ob. hotel;
- park krajobrazowy z ceglanym ogrodzeniem (drzewostan: jesion wyniosły, świerk pospolity, kasztanowiec, orzech włoski);
- stodoła folwarczna, XIX/XX w., bogaty detal ceglany;
- magazyn folwarczny, XIX/XX w., bogaty detal ceglany;
- eklektyczny myśliwski dwór z końca XIX w. (bogaty detal cegl.) wraz z parkiem naturalistycznym;
- murowany budynek szkoły z lat 30. XX w., ob. budynek mieszk.;
- cmentarz poewangelicki o pow. 1,39 ha z poł. XIX w., starodrzew lipowy, brak nagrobków;
- kilka murowanych domów z XIX/XX w.
- wczesnośredniowieczne grodzisko dwuczłonowe nad Parsętą (VIII–XIII w.) – wpisane do rejestru pod nr 276 z dn. 4 kwietnia 1960 r. (AZP 15-15/97-103), objęte strefą W.I ochrony archeologicznej; w tym:
- gród (AZP 15-15/97);
- obwarowane podgrodzie płd. (AZP 15-15/98)
- nieobwarowane podgrodzie płn. (AZP 15-15/99);
- osada przygrodowa (AZP 15-15/100);
- port (domniemany) (AZP 15-15/101);
- most (AZP 15-15/102);
- gotycki kościół z 1222 r. (AZP 15-15/103);
- inne liczne osady, ślady osadnicze i cmentarzyska z okresu do wczesnego średniowiecza.
Samorząd mieszkańców
Gmina Kołobrzeg utworzyła jednostkę pomocniczą – sołectwo „Budzistowo”, obejmujące jedynie wieś Budzistowo[12]. Mieszkańcy wyłaniają na zebraniu wiejskim sołtysa oraz radę sołecką[13]. Mieszkańcy Budzistowa wybierają 1 radnego do 15-osobowej Rady Gminy Kołobrzeg[14].
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 12828
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 106 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
- ↑ Arkusz nr 1/14. W: Techmex: Obszar PLH320007 (Dorzecze Parsęty) Skala 1:50 000. Ministerstwo Środowiska RP, 2006-04-14.
- ↑ Sieć dróg - gmina Kołobrzeg. Zarząd Dróg Powiatowych w Kołobrzegu. [dostęp 2011-11-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-06-19)].
- ↑ Biblioteka Publiczna Gminy Kołobrzeg. [dostęp 2010-07-24].
- ↑ a b c Robert Śmigielski: Gmina Kołobrzeg Okolice Kołobrzegu. Dzieje i atrakcje turystyczne. Kołobrzeg: Agencja Usługowo-Handlowa "MAX", 2005, s. 15. ISBN 83-919113-1-4.
- ↑ Józef Mitkowski, Kraków wczesnodziejowy [w:] Celina Bobińska (pod red.), Kraków i Małopolska przez dzieje, Kraków 1970, s.101
- ↑ CzesławC. Piskorski CzesławC., Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i TurystykaWarszawa, 1980, s. 112, ISBN 83-217-2292-X, OCLC 8032482 .
- ↑ Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Kołobrzeg 2010. ss. 41, 63-64, 67 (Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/287/10 Rady Gminy Kołobrzeg z dnia 3 marca 2010 r.)
- ↑ a b Plan Zagospodarowania Przestrzenego miejscowości Budzistowo. § 10, (Uchwała Nr L/336/10 Rady Gminy Kołobrzeg z dnia 27 września 2010 r.)
- ↑ Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Kołobrzeg 2010. ss. 51-53 (Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/287/10 Rady Gminy Kołobrzeg z dnia 3 marca 2010 r.)
- ↑ Wykaz sołectw. Urząd Gminy Kołobrzeg, 2009-01-09. [dostęp 2011-03-09].
- ↑ Uchwała Nr XXIV/140/97 Rady Gminy Kołobrzeg z dnia 31 stycznia 1997 roku ws. nadania statutów Sołectwom Gminy Kołobrzeg
- ↑ Uchwała Nr XXX/192/2002 Rady Gminy Kołobrzeg dnia 25 czerwca 2002 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2002 r. Nr 51, poz. 1090, z poprawką z 2002 Nr 59, poz. 1347)
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Kołobrzeg
Wsie |
|
---|---|
Osady |
|
Części wsi |
|
Osada wsi |