Byblos
![]() | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Muhafaza | |||
Gmina | |||
Populacja • liczba ludności |
| ||
Nr kierunkowy | +961(9) | ||
Położenie na mapie Libanu ![]() | |||
![]() | |||
| |||
| |||
Strona internetowa |
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO | |
![]() | |
Państwo |
|
---|---|
Typ | kulturowy |
Spełniane kryterium | III, IV, VI |
Numer ref. | 295 |
Region[b] | Kraje arabskie |
Historia wpisania na listę | |
Wpisanie na listę | 1984 |
Byblos (arab. جبيل, Dżubajl, dialekt libański: Dżbejl; fen. Gebal; asyr. Gubla) – miasto w środkowym Libanie na wybrzeżu Morza Śródziemnego, centrum administracyjne dystryktu Kada Dżubajl.
Liczy około 21 tys. mieszkańców (2006), głównie maronitów, istnieje też mniejszość szyicka.
Stałe osadnictwo istnieje tu od 8000 lat, co czyni Byblos jednym z najdłużej nieprzerwanie zamieszkałych miast na świecie[1].
Historia
Miejsce to stale zamieszkane od czasów neolitycznych, przez tysiąclecia ściśle związane jest z legendami i historią obszaru śródziemnomorskiego. Byblos jest też bezpośrednio łączone z powstaniem i upowszechnieniem alfabetu fenickiego, podłoża współczesnego alfabetu.
Powstało jako osada rybacka w VI tysiącleciu p.n.e. Od III tysiąclecia p.n.e. znane jako wielki fenicki ośrodek handlowy, gdzie prowadzono handel cedrem i wapieniami ze starożytnym Egiptem, skąd sprowadzano w zamian m.in. papirus. Greckie słowo byblos oznaczało papirus i stąd nazwa nadana miastu prawdopodobnie przez greckich handlarzy, którzy ściągali do Byblos po ten surowiec. Miasto było też ważnym ośrodkiem religijnym dzięki słynnej w czasach antycznych świątyni Baalat Gubal zbudowanej w IV tysiącleciu p.n.e.[2] W XXIII wieku p.n.e. zostało podbite przez Amorytów, a w 1725 p.n.e. zajęte przez Hyksosów[3]. W 1580 p.n.e. Egipcjanie podbili Byblos i całe wybrzeże pozwalając miastu na rozwój handlu przez następne stulecia aż do najazdów Ludów Morza w XIII wieku p.n.e.[2] Od X wieku p.n.e. Byblos było zdobywane przez kolejne imperia – asyryjskie, babilońskie, perskie, greckie Aleksandra Macedońskiego i rzymskie. W 636 roku podbite przez wojska arabskie, a w 1104 przez Krzyżowców. W 1289 zdobyte przez mameluków pod wodzą sułtana Bajbarsa. W XV wieku podbite przez Imperium Osmańskie[3].
Zabytki
Na terenie wykopalisk odkryto ślady kolejnych istniejących w tym miejscu cywilizacji, m.in.:
- Neolityczne domostwa – tell na którym poświadczone są warstwy neolityczne z ok. 6600 roku p.n.e., gdzie znajdują się ślady zabudowy w postaci prostokątnych domów o podłogach i ścianach wykonanych z ubitej gliny. Na niniejszym stanowisku odkryto również pochówki w dużych naczyniach.
- Świątynia Baalat Gubal (opiekunki miasta) – zbudowana ok. 2800 p.n.e. była w ciągu dwóch tysięcy lat wielokrotnie przebudowywana. Obecnie widoczna na wzgórzu budowla i pozostałości prowadzącej do niej kolumnady pochodzą z czasów cesarstwa rzymskiego.
- Świątynia w kształcie litery L, pochodząca z 2700 r. p.n.e., z której odkopano fundamenty.
- Świątynia Obelisków z początków II tysiąclecia p.n.e.
- Szybowe groby królewskie z II tysiąclecia p.n.e., których odnaleziono dziewięć. Niektóre z odkrytych w nich sarkofagów znajdują się w Muzeum Narodowym w Bejrucie: wśród nich sarkofag króla Ahirama z napisem wykonanym alfabetem wczesnofenickim (uważany za najstarszy zapis w języku fenickim).
- Studnia królewska znajdująca się w głębokim obniżeniu w centrum wykopalisk, źródło zaopatrywało mieszkańców w wodę od początków zasiedlenia tych terenów aż do końca epoki hellenistycznej.
- Rzymski teatr – częściowo odbudowany.
- Zamek krzyżowców z XII wieku – odbudowany, znajdujący się przy wejściu na teren wykopalisk.
- Katedra św. Jana Chrzciciela, kościół w stylu romańskim z trzema apsydami, którego budowę rozpoczęli krzyżowcy w 1115 r.
Miasta partnerskie
Patras, Grecja
Tripolis, Grecja
Sparta, Grecja
Valletta, Malta
Kadyks, Hiszpania
Izmir, Turcja
Wan, Turcja
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Byblos%28js%29_4.jpg/240px-Byblos%28js%29_4.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Byblos%28js%29_5.jpg/240px-Byblos%28js%29_5.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Byblos%28js%29_6.jpg/240px-Byblos%28js%29_6.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Byblos%28js%29_11.jpg/240px-Byblos%28js%29_11.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Byblos%28js%29_14.jpg/240px-Byblos%28js%29_14.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Byblos%28js%29_16.jpg/240px-Byblos%28js%29_16.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Byblos%28js%29_17.jpg/240px-Byblos%28js%29_17.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Byblos%28js%29_18.jpg/240px-Byblos%28js%29_18.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Byblos%28js%29_10.jpg/240px-Byblos%28js%29_10.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Byblos%28js%29_12.jpg/240px-Byblos%28js%29_12.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Byblos%28js%29_3.jpg/240px-Byblos%28js%29_3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Byblos%28js%29_1.jpg/240px-Byblos%28js%29_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Byblos%28js%29_2.jpg/240px-Byblos%28js%29_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Byblos%28js%29_8.jpg/240px-Byblos%28js%29_8.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Byblos%28js%29_7.jpg/240px-Byblos%28js%29_7.jpg)
Przypisy
- ↑ UNESCO World HeritageU.W.H. Centre UNESCO World HeritageU.W.H., Byblos [online], UNESCO World Heritage Centre [dostęp 2023-07-07] (ang.).
- ↑ a b Terry Carter, Lara Dunston, Amelia Thomas: Lonely Planet Syria & Lebanon. Wyd. 3. Londyn: Lonely Planet, 2008, s. 308. ISBN 978-1741046090.
- ↑ a b Marsha E. Ackermann, Michael J. Schroeder, Janice J. Terry, Jiu-Hwa Lo Upshur, Mark F. Whitters: Encyclopedia of World History. T. 1. Nowy Jork: Facts on File Inc., 2008, s. 58. ISBN 978-0-8160-6386-4.
Bibliografia
- Jean-Pierre Thiollet: Je m’appelle Byblos. Paris: H&D, 2005, ISBN 2-914266-04-9.
- A. Humphreys, C. Lanigan, J. Wiliams: Bliski Wschód: Syria, Jordania i Liban; Pascal, 2001, ISBN 83-88355-52-X.
- Lista światowego dziedzictwa UNESCO
- www.middleeast.com/byblos
- Byblos through the ages, Nina Jidéjian, Beyrouth, Dar al-Machreq, 1968
- Je m’appelle Byblos, Jean-Pierre Thiollet, Paris, H & D, 2005. ISBN 2-914266-04-9.
![]() | Zobacz galerię związaną z tematem: Byblos |
- p
- d
- e
- PWN: 3882433
- Britannica: place/Byblos
- Treccani: biblo
- БРЭ: 1865369
- NE.se: byblos
- Catalana: 0009969
- DSDE: Byblos
- Hrvatska enciklopedija: 10430