Centrum Nauki i Techniki EC1 w Łodzi
![]() Wejście od ul. Wojciecha Hasa | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Miejscowość | |||
Adres | ul. Targowa 1/3 | ||
Data założenia | 2008 (otwarcie 7 stycznia 2018) | ||
Powierzchnia ekspozycji | 18 000 m² | ||
Położenie na mapie Łodzi ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa łódzkiego ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
Centrum Nauki i Techniki EC1 – centrum nauki znajdujące się w zrewitalizowanej Elektrowni Łódzkiej przy ul. Targowej 1/3 w Łodzi. Centrum zostało otwarte 7 stycznia 2018 roku i wchodzi w skład kompleksu EC1 Łódź – Miasto Kultury. Instytucja współprowadzona jest przez Miasto Łódź oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego[1]. Nazwa EC1 to akronim odwołujący się do późniejszej, lecz także historycznej nazwy obiektu, czyli elektrociepłowni nr 1 w Łodzi.
Centrum nauki jest skierowane do szerokiego grona odbiorców mając na celu popularyzację nauki, techniki oraz aktywizację zwiedzających w poznawaniu świata. Interaktywne eksponaty pozwalają wykonywać zwiedzającym eksperymenty m.in. z zakresu: akustyki, elektromagnetyzmu, magnetyzmu, mechaniki płynów, optyki, przewodnictwa cieplnego, radioaktywności.
Historia miejsca
Centrum Nauki i Techniki EC1 powstało w dawnych, zrewitalizowanych budynkach pierwszej łódzkiej elektrowni. Historyczna zabudowa, w której znajduje się część ekspozycji została zbudowana w 1929 roku[2], jako rozbudowa działającej od 1907 roku Elektrowni Łódzkiej. Nowe budynki były nazywane „nową centralą”, ponieważ oprócz zwiększenia mocy produkcyjnej, przeniesiono także oraz scentralizowano nadzór i sterowanie nad poszczególnymi urządzeniami i procesami niezbędnymi w produkcji energii elektrycznej[2].
Na początku lat 50. Elektrownia Łódzka, została zmodernizowana i była w stanie produkować parę technologiczną na potrzeby łódzkiego przemysłu. Jednak dopiero w latach 60. zmieniono nazwę Elektrowni Łódzkiej na Elektrociepłownię nr 1, wiązało się to bezpośrednio z ukończeniem budowy Elektrociepłowni nr 2 oraz utworzeniem Łódzkiego Zespołu Elektrociepłowni. W takiej formie całość pracowała na rzecz miasta Łodzi do roku 2000[3][4].
Architektura
Hala maszyn (wcześniejsza) – budowla o formach wczesnomodernistycznych z secesyjnym detalem we wnętrzach. Projekt został wykonany ok. roku 1905 przez architekta Diettmara (Brak bliższych danych biograficznych, pracownik warszawskiego oddziału niemieckiej firmy "Siemens & Halske"), realizacja budowy lata 1906-1907[5].
Projekt rozbudowy Elektrowni Łódzkiej (modernizm historyzujący) – przekształcenie pierwotnego projektu wykonał architekt Dawid Lande[5].
Proces rewitalizacji kompleksu EC1 prowadzony pod nadzorem konserwatorskim rozpoczął się w 2010 r. i był podzielony na dwa etapy:
- EC1 Wschód – projekt – architekt Rafał Mysiak
- EC1 Zachód – projekt – architekci Zbigniew Bińczyk oraz Mirosław Wiśniewski
Ekspozycja
Powierzchnia ekspozycji wynosi ponad 18 tys. m², a całkowity koszt jej wyposażenia wyniósł 45,5 mln zł z czego blisko 18,4 mln zł to dofinansowanie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego[6].
Ekspozycja stała składa się z trzech ścieżek tematycznych: „Przetwarzanie energii”[7], „Rozwój wiedzy i cywilizacji”[8] oraz „Mikroświat – Makroświat”[9]. Ekspozycja wzbogacona jest o audytorium, sferyczne kino 3D[10] oraz przestrzenie laboratoryjne podzielone zgodnie z tematyką ścieżek.
W sezonie letnim dostępny jest dla zwiedzających taras widokowy, zlokalizowany na szczycie ok. 40 metrowej chłodni kominowej.
Przetwarzanie energii
Ścieżka historyczno-techniczna, skupia się na oryginalnym charakterze miejsca w różnych okresach oraz przedstawia przemianę energetyczną na podstawie konwencjonalnej elektrowni cieplnej opalanej węglem kamiennym.
Historyczna część ścieżki obejmuje: relacje byłych pracowników, materiały archiwalne, historie miejsca od powstania do chwili obecnej, łódzki kontekst historyczny, znaczenie dla łódzkiej oraz krajowej energetyki.
Techniczna część ścieżki skupia się na wykorzystaniu, wędrówce i znaczeniu: węgla, wody/pary wodnej, powietrza (tlenu) oraz użytkowaniu i znaczeniu poszczególnych elementów elektrowni/elektrociepłowni w procesie produkcji energii cieplnej i energii elektrycznej.
W skład ścieżki wchodzą dobrze zachowane pomieszczenia Elektrowni Łódzkiej wraz z oryginalnym lub odtworzonym wyposażeniem[2]:
- Zmiękczalnia – elementy systemu demineralizacji i przygotowania wody kotłowej (elementy znajdują się na placu węglowym).
- Pompownia – pompy oraz silniki napędzające pompy, awaryjna turbina parowa napędzająca pompę, zawory wodne i parowe, zbiornik wody zasilającej z odgazowywaczem.
- Kotłownia – kotły opłomkowe z paleniskiem rusztowym, walczak, sąsieki, leje popiołowe, młynki żużla, pompy pulpy popiołowej, konwejer (przenośnik kubełkowy), systemy rur wodnych i parowych.
- 2 kotły wykonane przez firmę L. Zieleniewski i s-ka z Krakowa (projekt Babcock & WilcoxBabcock & Wilcox)
- 2 kotły wykonane przez firmę Stocznia Gdańska (patent Doebler[11])
- Maszynownia – fundamenty turbozespołu, turbozespół, suwnica, chłodnica turbogeneratora.
- Turbozespół firmy Brown Boveri
- Suwnica wykonana przez firmę K. Rudzki i S-ka z Warszawy (projekt firma L. de Roll z Berna)
- Rozdzielnia – pomieszczenia rozdzielni 3kV, szafy rozdzielcze, rozłączniki, odłączniki, wyłączniki, dławiki przeciwzwarciowe, transformator.
- Nastawnia – szafy i konsole sterownicze, pomiarowe i sygnalizacja centralna, synchronizator sieciowy, urządzenia zabezpieczające (zabezpieczenia elektryczne), przekaźniki, korkowa podłoga.
- Chłodnia kominowa – zrekonstruowany zraszalnik. odrestaurowana drewniana obudowa chłodni kominowej.
- Kompresorownia – odkurzacz centralny, instalacja sprężonego powietrza.
- Szatnia pracownicza – zachowane i uzupełnione szafki pracownicze: stroje robocze oraz stroje i elementy codziennego użytku z lat 30, 50, 70. i 90. XX wieku.
- Plac węglowy (teren zewnętrzny) – kanały węglowe wraz z przenośnikami taśmowymi, wyładowarki bramowe, instalacje odpylania spalin, popielnik, walczak, wirnik turbiny parowej.
Ekspozycja w interaktywny sposób wykorzystuje część oryginalnych elementów dając możliwość symulacji: pracy kotła, pracy zaworów, pracy turbozespołu (model), pracy w nastawni i pracy przy dystrybucji wytworzonej energii elektrycznej.
Ponad to, w tematyce energetyki konwencjonalnej wspomniany jest potencjał oraz możliwość wykorzystania innych paliw kopalnych oraz przedstawiony jest model elektrowni jądrowej.
W tematyce alternatywnych źródeł energii przedstawione i omówione są modele elektrowni geotermalnej, elektrowni szczytowo-pompowej, instalacji fotowoltaicznej i łopata turbiny wiatrowej.
Wyłącznym sponsorem ścieżki edukacyjnej "Przetwarzanie energii" jest Veolia Energia Łódź SA, w ramach współpracy powstają materiały o charakterze historycznym, ale także zajęcia zorientowane na zrównoważony rozwój i ekologię[12].
Rozwój wiedzy i cywilizacji
Ścieżka interaktywna przedstawia najciekawsze doświadczenia, eksperymenty oraz wynalazki będące kamieniami milowymi w rozwoju ludzkości
Poruszane zagadnienia to:
- Maszyny proste
- Akustyka
- Analiza dźwięku
- Akustyczna lewitacja
- Długość fali
- Silniki cieplne
- Silnik benzynowy (spalanie wewnętrzne)
- Silnik Stirlinga (spalanie zewnętrzne)
- Maszyna parowa
- Ruch
- Aerodynamika
- Hydraulika
- Elektromagnetyzm
- Promieniowanie elektromagnetyczne
- Optyka
- Termografia
Mikroświat – Makroświat
Ścieżka wnikliwa, przedstawiająca świat w pełnej skali od mikroobiektów do największych obiektów we wszechświecie:
- Mikroświat
- Nanolab – miejsce, gdzie przedstawione jest wykorzystanie nanotechnologii w technice, mikroskop stereoskopowy umożliwiający przyglądanie się z bliska ciekawym obiektom.
- Obiekty w skali świata mikroskopowego
- Stanowiska przedstawiające zagadnienia związane z atomami, pierwiastkami, kwarkami oraz budową krystaliczną.
- Makroświat
- Stanowiska przedstawiające metody pomiaru odległości w kosmosie: metoda paralaksy oraz metoda świecy standardowej
- Obiekty w skali świata makroskopowego
- Ekrany sferyczne ze zbiorem informacji o Ziemi i gwiazdach
- Strefa człowiek w kosmosie (Uzupełnienie ścieżki o obiekty związane z obecnością człowieka w kosmosie i modele obiektów znajdujące się na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej)
- Moduł Cupola – moduł obserwacyjny
- Moduł COLBERT(inne języki) – przyrząd treningowy (bieżnia) dostosowany do potrzeb astronautów
- Żyroskop
- Kamera badająca obecność fotosyntezy na powierzchni Ziemi
- Symulator mikrograwitacji
- Symulator zmniejszonej grawitacji
- Wirtualny symulator podróży kosmicznej
Udogodnienia dla osób niepełnosprawnych
Większość przestrzeni oraz stanowisk jest dostępnych i dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami[13]:
- Tabliczki informacyjne posiadają napisy wykonane alfabetem Braille’a
- Stanowiska multimedialne posiadają 3 różne dopasowania kontrastowe dla przedstawianych treści
- Dostępny jest audioprzewodnik dla osób niewidomych i słabowidzących.
- Na każdym piętrze znajduje się przynajmniej jedna toaleta dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych.
- We współpracy z Fundacją JiM w każdy pierwszy wtorek miesiąca organizowane są "ciche wtorki". Są to dni, gdzie bodźce występujące na ekspozycji są dostosowane do potrzeb osób ze spektrum autyzmu oraz innymi neurotrudnościami[14].
Przypisy
- ↑ Statut instytucji. bip.ec1lodz.pl. [dostęp 2020-02-11].
- ↑ a b c Elektrownia Łódzka. 1907–1932, XXV, Łódź: Łódzkie Towarzystwo Elektryczne Sp. Akc. w Łodzi, 1932 .
- ↑ Historia EC1. ec1lodz.pl. [dostęp 2020-02-03].
- ↑ Elektrownia Łódzka – Elektrociepłownia nr 1 – EC1 Łódź – Miasto Kultury. 1907-2017. [dostęp 2020-01-31].
- ↑ a b KrzysztofK. Stefański KrzysztofK., Ludzie którzy zbudowali Łódź. Leksykon architektów i budowniczych miasta do 1939 roku, 10 grudnia 2009, ISBN 978-83-61253-44-0 .
- ↑ Centrum Nauki i Techniki EC1 | Centrum Nauki i Techniki EC1 [online], centrumnaukiec1.pl [dostęp 2020-01-28] .
- ↑ Przetwarzanie energii | Centrum Nauki i Techniki EC1 [online], centrumnaukiec1.pl [dostęp 2020-01-28] .
- ↑ Rozwój wiedzy i cywilizacji | Centrum Nauki i Techniki EC1 [online], centrumnaukiec1.pl [dostęp 2020-01-28] .
- ↑ Mikroświat – Makroświat | Centrum Nauki i Techniki EC1 [online], centrumnaukiec1.pl [dostęp 2020-01-28] .
- ↑ O kinie sferycznym | Centrum Nauki i Techniki EC1 [online], centrumnaukiec1.pl [dostęp 2020-01-28] .
- ↑ High-pressure water-tube boiler with divided header, 3 września 1926 [dostęp 2020-02-11] (ang.).
- ↑ Energetyczny wehikuł czasu [online], Veolia – Energia dla Łodzi, 19 sierpnia 2020 [dostęp 2020-09-04] (pol.).
- ↑ Informacje dla niepełnosprawnych | Centrum Nauki i Techniki EC1 [online], www.centrumnaukiec1.pl [dostęp 2020-03-02] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-28] .
- ↑ JiM [online], AuTyzm? [dostęp 2020-03-02] (pol.).