Cerusyt
![]() | |||
Właściwości chemiczne i fizyczne | |||
Inne nazwy | biel ołowiana | ||
---|---|---|---|
Skład chemiczny | PbCO3 (węglan ołowiu) | ||
Twardość w skali Mohsa | 3–3,5 | ||
Przełam | nierówny, muszlowy | ||
Łupliwość | wyraźna | ||
Pokrój kryształu | słupkowy, tabliczkowy, igiełkowy | ||
Układ krystalograficzny | |||
Gęstość minerału | 6,55 g/cm³ | ||
Właściwości optyczne | |||
Barwa | biały, szary, żółty, brunatny, zielony, czarny, bezbarwny | ||
Rysa | biała | ||
Połysk | diamentowy, tłusty | ||
| |||
|
Cerusyt (gr. keros – "wosk"; łac. cereus – "o barwie wosku" lub cerrusa – "biały ołów") – rzadki minerał z grupy węglanów.
Charakterystyka
Właściwości
Często tworzy zbliźniaczenia (kolankowe, gwiaździste, wachlarzowate), spotykany jest też w formie naskorupień. Dobrze wykształcone kryształy spotykane są w druzach. Jest izomorficzny z aragonitem, stroncjanitem. Jest bardzo kruchy, przezroczysty, czasami wykazuje efekt kociego oka. Czasami zawiera znaczne ilości srebra. W świetle ultrafioletowym wykazuje niebieską fluorescencję.
Występowanie
Powstaje w strefach utleniania kruszców ołowiu, głównie galeny, w obecności węglanów, pod wpływem wody zawierającej dwutlenek węgla. Powstaje też na hałdach starych kopalń kruszcowych.
Miejsca występowania:
- Na świecie: Namibia – Tsumeb; USA – Nowy Meksyk, Pensylwania, Kolorado, Arizona; Australia – Broken Hill, Włochy – Monte Poni na Sardynii; Czechy; Niemcy – Schwarzwald, Siegerland, okolice Bad Ems; Szkocja – Leadhills; Maroko – Touissit.
- W Polsce: w okolicach Bytomia, Olkusza, w rejonie świętokrzyskim, na Dolnym Śląsku. W Polsce cerusyt jest często występującym składnikiem triasowych dolomitów kruszconośnych regionu śląsko-krakowskiego.
Zastosowanie
- źródło otrzymywania ołowiu, niekiedy też srebra,
- w starożytności, oraz XVI i XVII wieku po sproszkowaniu był używany jako puder kosmetyczny; jako że cerusyt jest minerałem bardzo trującym, używanie takiego pudru doprowadzało do nagromadzenia się ołowiu w organizmie i śmierci.
- od starożytoności do początku XX wieku po sproszkowaniu używany był jako biały pigment w dekoratorstwie wnętrz, oraz wszystkich rodzajach malarstwa.
- ma znaczenie naukowe (określanie genezy złóż),
- poszukiwany przez kolekcjonerów.
Zobacz też
Bibliografia
- Atlas mineralogii, G.G.Gormaz, J.J.Casanovas – „Wiedza i życie”, 1992.
- W. Heflik, L.Natkaniec – Nowak – Minerały Polski – Wyd. „Antykwa”, 1998.
- J. Żaba – Ilustrowany słownik skał i minerałów – Videograf II, 2003.
- W. Schumann – Minerały świata – O. Wyd.”Alma-Press” 2003 r.
- Olaf i Urlike Medenbach – Atlas minerałów
Linki zewnętrzne
- cerusyt na stronie Mindat.org (ang.)
- cerusyt na stronie Webmineral.com (ang.)
- Britannica: science/cerussite
- БРЭ: 4676256
- SNL: cerussitt
- Hrvatska enciklopedija: 11309
- identyfikator minerału w Mindat: 934