Dewlet I Girej
![]() Dewlet Girej na rosyjskiej miniaturze z XVI wieku | |
chan krymski | |
Okres | od 1551 |
---|---|
Poprzednik | Sahib I Girej |
Następca | Mehmed II Girej |
Dane biograficzne | |
Dynastia | Girejów |
Data urodzenia | 1512 |
Data śmierci | 1577 |
Przyczyna śmierci | dżuma |
Dewlet I Girej (1512–1577) – chan krymski w latach 1551-1577. Pod jego rządami Chanat Krymski przechodził swój złoty wiek.
Życiorys
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Devlet_I_Giray_and_Suleiman_I_in_1551.jpg/220px-Devlet_I_Giray_and_Suleiman_I_in_1551.jpg)
Uzyskał władzę z pomocą Turków osmańskich, jednak podczas jego panowania Chanat Krymski był stosunkowo niezależny.
Panowanie rozpoczął jesienią 1551 od najazdu na ziemie polsko-litewskie i zniszczenia Bracławia na żądanie sułtana Imperium Osmańskiego atakującego równocześnie Węgry.
Rok później wyruszył z odsieczą Chanatowi Kazańskiemu, którego stolica została oblężona przez Iwana Groźnego, lecz jego armia została zmuszona do odwrotu. Car zdobył miasto, a chanat włączył w granice państwa moskiewskiego.
Następnie Dewlet zawarł układ z Polską i Litwą w 1552 skierowany przeciwko Carstwu Rosyjskiemu, który nie uchronił Astrachania od zajęcia go bez walki przez wojska Iwana IV w 1554 i osadzenia na tronie Derwisza Ali, a następnie wcielenia całego Chanatu do Carstwa Moskiewskiego (1556).
W latach 1557–1559 kolejne wyprawy moskiewskie (również z udziałem Kozaków zaporoskich) pod dowództwem księcia Dymitra Wiśniowieckiego pustoszyły osiedla tatarskie przy ujściu Dniepru. Doszło do odnowienia sojuszu Krymu z państwem polsko-litewskim, traktat został zawarty w 1560. Wydawało się, że podbój państwa Tatarów krymskich przez Moskwę jest kwestią kilku najbliższych lat. Wybuch wojny o Inflanty uniemożliwił carowi zaangażowanie swoich sił do zniszczenia Chanatu Krymskiego, dlatego też budował linie obronne mające zabezpieczyć kraj przed najazdami tatarskimi.
Niemal równocześnie z utworzeniem Rzeczypospolitej Obojga Narodów w 1569 rozpoczęła się wojna Imperium Osmańskiego i Chanatu Krymskiego przeciwko Moskwie. Nieudane oblężenie Astrachania zakończyło się klęską Porty Osmańskiej podczas odwrotu z powodu braku wody i żywności.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Facial_Chronicle_-_b.22%2C_p._202.gif/220px-Facial_Chronicle_-_b.22%2C_p._202.gif)
W 1571, wykorzystując opriczninę w Rosji, armia Dewleta Gireja otoczyła, a następnie spaliła i złupiła Moskwę (stąd przydomek chana Tacht Augan – Zdobywca Stolicy), tudzież wzięła tysiące jej mieszkańców w jasyr[1]. Jednak już w 1572 roku Tatarzy oraz sprzymierzeni z nimi Wielcy i Mali Nogaje ponieśli klęskę, kładąc kres nadziejom Girejów na odzyskanie Kazania i Astrachania.
Dewlet Girej zmarł w 1577 zarażony dżumą.
Przypisy
- ↑ Encyklopedia PWN ↓, Iwan IV Groźny.
Bibliografia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Crimea_blank.svg/240px-Crimea_blank.svg.png)
- Leszek Podhorodecki: Chanat krymski i jego stosunki z Polską w XV-XVIII wieku. Warszawa: Bellona, 1987. ISBN 978-83-11-12262-8.
- Iwan IV Groźny, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-06-07] .
- p
- d
- e
XV wiek |
|
---|---|
XVI wiek |
|
XVII wiek |
|
XVIII wiek |
|
- Treccani: devlet-girej