Dom Towarowy Braci Jabłkowskich w Warszawie
![]() | |||
![]() Stary i nowy dom Braci Jabłkowskich | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Miejscowość | ul. Bracka 25 | ||
Architekt | Karol Jankowski, | ||
Ukończenie budowy | 1913–1914 | ||
Położenie na mapie Warszawy ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Dom Towarowy Braci Jabłkowskich – budynek domu towarowego, wzniesiony w latach 1913–1914 przy ul. Brackiej 25 w Warszawie.
Historia
Dom Towarowy Braci Jabłkowskich rozpoczął działalność 7 listopada 1914 roku. Przedsiębiorstwo przeniosło do nowego budynku działalność z sąsiedniej kamienicy przy ul. Brackiej 23, w której wynajmowało pomieszczenia od 1900 roku[1].
Poprzez bezpośrednie zaopatrywanie się u producentów, spółka wyeliminowała łańcuch pośredników i mogła zaoferować klientom produkty w konkurencyjnych cenach. Aby uprzyjemnić zakupy, otwarto na trzecim piętrze kawiarnię, a w sezonie letnim, na tarasie mieszczącym się na dachu, serwowano kefiry i soki owocowe, propagując idee zdrowego żywienia.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Jablkowscy_1932.jpg/180px-Jablkowscy_1932.jpg)
Lata największej świetności Dom Towarowy przeżywał w dwudziestoleciu międzywojennym. Do 1939 roku był jedynym tego typu obiektem w Warszawie oraz największym domem towarowym w Polsce; prowadził także sprzedaż wysyłkową. Pracownicy firmy wysyłani byli na pokazy mody do Paryża, aby tam podpatrywać najnowsze kolekcje mody[2].
Dom towarowy był czynny podczas okupacji niemieckiej[3]. W czasie powstania warszawskiego przedsiębiorstwo wspierało powstańców, zaopatrując ich w odzież, obuwie i żywność. Produkowano tu także amunicję. Jako jeden z nielicznych budynków w tamtym rejonie Warszawy, Dom Towarowy Braci Jabłkowskich przetrwał szczęśliwie bombardowania miasta. W maju 1945 dom towarowy wznowił działalność[4]. Rozdzielano tam również towary UNRRA.
W maju 1950 roku odebrano budynek rodzinie Jabłkowskich i dom towarowy upaństwowiono. W listopadzie 1951 w budynku otwarto Centralny Dom Dziecka[5]. Później mieścił się tam Dom Obuwia oraz siedziby biur, a od 1992 roku dom handlowy „Arka”. Następnie działała tam wielka księgarnia Traffic Club[6].
W czerwcu 1996 roku spadkobiercy ostatnich właścicieli reaktywowali przedsiębiorstwo Bracia Jabłkowscy, i po latach odzyskali budynek[6].
Architektura
Modernistyczny gmach został wzniesiony w latach 1913–1914 w miejscu, w którym wcześniej znajdowała się Heca (szczwalnia, teatr walk zwierząt)[7]. Powstał według projektu Karola Jankowskiego i Franciszka Lilpopa. Autorzy inspirowali się wielkimi francuskimi i niemieckimi domami towarowymi, a szczególnie zaprojektowanym przez Alfreda Messela domem Wertheima w Berlinie.
Witryny rozdzielone są pokaźnymi, profilowanymi filarami, a wejście umieszczono we wnęce podpartej dwiema doryckimi kolumnami. Budynek wzniesiono na bazie konstrukcji szkieletowo-żelbetowej. W prostym, funkcjonalnym wnętrzu, na uwagę zasługuje reprezentacyjna klatka schodowa, oświetlona półkolistymi oknami z witrażami zaprojektowanymi przez Edmunda Bartłomiejczyka, a wykonanymi w pracowni W. Skibińskiego, przedstawiającymi wytworne mieszkanki miasta z różnych epok. W obiekcie zainstalowano pierwszą szklaną windę w Warszawie[2].
W czasie remontu elewacji budynku w 2017 zmieniono kolor fasady z brązowego na pierwotny kolor szary, odrestaurowano sztukaterie oraz elementy metaloplastyki[8].
Nowy Dom Jabłkowskich
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Nowy_dom_Braci_Jab%C5%82kowskich_01.jpg/242px-Nowy_dom_Braci_Jab%C5%82kowskich_01.jpg)
W roku 2010 rozpoczęła się budowa nowego domu towarowego na rogu ulic Brackiej i Chmielnej. Jednak zamiast sklepów planowany był tu budynek biurowy. Został on oddany do użytku we wrześniu 2011[9].
Nowy dom braci Jabłkowskich, projektu architektów Ryszarda Girtlera i Marty Girtler-Szymborskiej, liczy sześć kondygnacji nadziemnych, przy czym parter był przeznaczony na usługi (salon telefonii komórkowej), a piętra na pomieszczenia biurowe. Przewidziano możliwość wykonania w stropie nad parterem dużego otworu na dźwig i schody ruchome, co pozwoliłoby wprowadzić usługi również na I piętro, a także ewentualnie do podziemia. Wejście do budynku znajduje się od strony ulicy Chmielnej.
Elewacje budynku są utrzymane w skali zgodnej ze starym budynkiem Domu Towarowego. Zastosowano okładzinę z szarego piaskowca oraz z modrzewia syberyjskiego. Narożnik budynku zaprojektowano na planie łukowym, elewacje od ulic Brackiej i Chmielnej łączą się płynnie w całość[10].
Przypisy
- ↑ Jerzy S. Majewski. Zaczęło się od hecy. I historia trwa. „Stolica”, s. 10, 12, wrzesień – październik 2022.
- ↑ a b Agata Piasecka: Luksusowy Dom Towarowy Braci Jabłkowskich – słyszała o nim cała Europa. Agora SA, 2016-03-17. [dostęp 2016-06-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-09)].
- ↑ Jerzy S. Majewski. Zaczęło się od hecy. I historia trwa. „Stolica”, s. 14, wrzesień – październik 2022.
- ↑ Władysław Bartoszewski, Bogdan Brzeziński, Leszek Moczulski: Kronika wydarzeń w Warszawie 1939–1949. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 127.
- ↑ Kronika wydarzeń w Warszawie 1945–1958. „Warszawskie Kalendarz Ilustrowany 1959”, s. 64, 1958. Wydawnictwo Tygodnika Ilustrowanego „Stolica”.
- ↑ a b Jerzy S. Majewski. Zaczęło się od hecy. I historia trwa. „Stolica”, s. 15, wrzesień – październik 2022.
- ↑ Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1975, s. 200.
- ↑ Tomasz Urzykowski. Don Braci Jabłkowskich zrobiony na szaro. „Gazeta Stołeczna”, s. 2, 22 lutego 2018.
- ↑ Michał Wojtczuk. Nowy budynek Jabłkowskich: biurowiec zamiast sklepów. „Gazeta Wyborcza Stołeczna”, 2010-01-21.
- ↑ Dariusz Bartoszewicz: Nowy Dom Jabłkowskich. Z klasą! Gazeta Wyborcza Stołeczna z 15 września 2011, str. 4/5
Bibliografia
- Cezary Łazarewicz: Sześć pięter luksusu. Przerwana historia Domu Braci Jabłkowskich. Kraków: Znak, 2013. ISBN 978-83-240-2047-8.
- Feliks Jabłkowski: Dom Towarowy Bracia Jabłkowscy. Romans ekonomiczny. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2005, seria: Seria z Kogutem. ISBN 83-207-1796-5.
- Małgorzata Omilanowska: Świątynie handlu: warszawska architektura komercyjna doby wielkomiejskiej. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2004, s. 270-277. ISBN 83-89101-32-7.
Linki zewnętrzne
- Historia obiektu – Dom Braci Jabłkowskich. [dostęp 2016-03-24].
- Jan Jabłkowski: Warszawa była prawdziwą ziemią obiecaną. Trójka - Program 3 Polskiego Radia, 2013-08-28. [dostęp 2016-03-17].
- Biuletyn Firmowy Domów Towarowych „Bracia Jabłkowscy” 1938–1939
- Agnieszka Dąbrowska, Dom Towarowy Braci Jabłkowskich − firma założona w 1884 [dostęp 2024-02-13]