Filip Felicjan Szumborski
![]() | |
Kraj działania | Królestwo Polskie |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 03.10.1771 |
Data i miejsce śmierci | 19.01.1851 |
Unicki biskup chełmski | |
Okres sprawowania | 1828-1851 |
Wyznanie | katolicyzm |
Kościół | Kościół unicki (greckokatolicki) (unia brzeska) |
Sakra biskupia | 16.05.1830 |
Data konsekracji | 16 maja 1830 | ||||
---|---|---|---|---|---|
Konsekrator | Wincenty Siedlecki | ||||
Współkonsekratorzy | Mateusz Maurycy Wojakowski | ||||
|
Filip Felicjan Szumborski (ur. 03.10.1771, zm. 19.01.1851)[1], duchowny greckokatolicki, bazylianin, w latach 1828-1851 ordynariusz unickiej diecezji chełmskiej, senator Królestwa Polskiego w czasie powstania listopadowego[2].
Życiorys
Filip Szumborski urodził się w Ostrogu na Wołyniu, gdzie ukończył szkołę parafialną oraz kolegium bazyliańskie. W 1789 r. wstąpił do nowicjatu bazyliańskiego w Poczajowie i przybrał zakonne imię Felicjan. W 1790 r. złożył śluby zakonne i został wysłany do klasztoru we wsi Białystok koło Łucka. W latach 1793–1797 studiował teologię, prawo i historię Kościoła w Alumnacie Papieskim w Braniewie. Po ukończeniu studiów skierowany do Chełma, gdzie uzyskał święcenia kapłańskie z rąk biskupa Porfiriusza Skarbek Ważyńskiego. W latach 1802–1804 był profesorem unickiego seminarium duchownego w Chełmie. Przez szereg lat był też prywatnym nauczycielem w domach chełmskich rodzin szlacheckich: Rojewskich, Węgleńskich, Nieprzyckich. W 1811 r. został sekretarzem biskupa Ciechanowskiego. W 1814 r. został prowincjałem zakonu bazyliańskiego. Po sekularyzacji, na wniosek bpa Ciechanowskiego w 1825 r. został prałatem archidiakonem kapituły chełmskiej, a dwa lata później kapituła wybrała go na wikariusza generalnego.
Po śmierci biskupa Ciechanowskiego (07.04.1828) kapituła chełmska wybrała na administratora diecezji biskupa sufragana Wincentego Siedleckiego, który z uwagi na podeszły wiek zrezygnował z ubiegania się o godność ordynariusza. 10 grudnia 1828 r. car Mikołaj I mianował biskupem ordynariuszem Szumborskiego. Przygotowując grunt pod przyszłą likwidację unii, Mikołaj I uzyskał od papieża Piusa VIII breve z 3 lutego 1830 r., na mocy którego eparchia chełmska przestała podlegać unickiej metropolii lwowsko-halickiej i stała się diecezją podlegającą bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. Dopiero po tej decyzji 16 maja 1830 r. Szumborski otrzymał w katedrze chełmskiej z rąk biskupa Wincentego Siedleckiego, w obecności łacińskich biskupów - lubelskiego Wojakowskiego i podlaskiego Lewińskiego, sakrę biskupią. Dwa dni później Mikołaj I mianował Szumborskiego senatorem Królestwa Polskiego. W obradach senatu uczestniczył Szumborski dwukrotnie - w czerwcu i w grudniu 1830. Wobec powstania listopadowego zajął pozycję pełną rezerwy i wyczekiwania. Ofiarował na rzecz rządu powstańczego połowę swojej pensji bez prawa zwrotu, ale prawdopodobnie nie wierzył w powodzenie powstania.
Jako biskup Szumborski zachowywał postawę ugodową wobec władz rosyjskich, jednak stanowczo przeciwstawiał się zmuszaniu unitów do przechodzenia na prawosławie i likwidacji odrębności Kościoła unickiego w Królestwie Polskim. W latach trzydziestych zgodził się na wprowadzenie w cerkwiach diecezji zmian upodabniających je do cerkwi prawosławnych (m.in. ponowne wstawienie ikonostasów), jednak spotkało się to z nieprzychylnym przyjęciem ze strony wiernych i duchowieństwa. W maju 1840 r. w Warszawie Szumborski spotkał się z carem Mikołajem I, a w lipcu tego roku opuścił Chełm i udał się do Petersburga, gdzie usiłowano - bezskutecznie - wywrzeć na niego presję i przekonać do przejścia na prawosławie. Po blisko półroczny pobycie w Rosji powrócił do Chełma, gdzie 14 sierpnia 1841 r. wydał list pasterski, w którym częściowo zgodził się na postulaty władz rosyjskich, domagających się oczyszczenia obrządku unickiego z naleciałości łacińskich i upodobnienia go do zwyczajów Kościoła prawosławnego. Zmiany te wywołały zaniepokojenie ze strony wiernych i duchowieństwa oraz ostrą reakcję papieża Grzegorza XVI, który w breve z 23 lutego 1842 r. skrytykował zmiany i zażądał ich odwołania. 1 marca 1844 r. Szumborski wydał do wiernych i duchownych swej diecezji bezprzykładny list pasterski, w którym przyznawał się do winy, przepraszał za zgorszenie i odwołał swój list z sierpnia 1841 r. Postępowanie biskupa spotkało się z ostrą reakcją władz rosyjskich, które nękały go w różny sposób, nie zdecydowały się jednak na usunięcie go z urzędu.
Mimo trudności, Szumborski starał się o podniesienie poziomu kształcenia w chełmskim seminarium duchownym, usiłował też przywrócić nadwątloną dyscyplinę w klasztorach bazyliańskich. W l. 1838-1848 zwizytował sześć dekanatów swojej eparchii. Wielokrotnie występował do władz rządowych w obronie interesów duchowieństwa unickiego, m.in. starał się o odzyskanie bezprawnie odebranych gruntów.
Niezależnie od obowiązków ordynariusza, Szumborski interesował się botaniką i pomologią. Pozostawił kilka zebranych przez siebie zielników, założył ogrody w Chełmie, Pokrówce i Okszowie, ponadto przez kilkanaście lat prowadził obserwacje i zapiski meteorologiczne.
Dwudziestoletnie rządy Szumborskiego były okresem umocnienia i konsolidacji unickiej diecezji chełmskiej, która mimo nacisków ze strony władz skutecznie opierała się próbom oderwania jej od jedności z Kościołem rzymskokatolickim.
Przypisy
Bibliografia
- [F. F. Szumborski] Dziennik podróży do Petersburga Filipa Szumborskiego, biskupa chełmskiego, z roku 1840, wyd. A. Petrani, "Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne" 13 (1966).
- A. Kossowski: Felicjan Filip Szumborski (1771-1851), biskup chełmski unicki, Lublin 1937.
- J. Lewandowski: Na pograniczu. Polityka władz państwowych wobec unitów Podlasia i Chełmszczyzny 1772-1875, Lublin 1996, s. 49, 57-73.
- M. Szaleniec: Filip Felicjan Szumborski - unicki biskup chełmski (1771-1851), "Krakowski Rocznik Archiwalny" (12) 2006, s. 95-103.
- P. K. Ślaza: Biskup Filip Felicjan Szumborski wobec Powstania Listopadowego, "Teka Komisji Historycznej" 7 (2011), s. 161-174.
- P. K. Ślaza: Działalność konsystorza greckokatolickiej diecezji chełmskiej w okresie rządów biskupa Filipa Felicjana Szumborskiego (1830-1851), w: Per aspera ad astra. Materiały z XVI Ogólnopolskiego Zjazdu Historyków Studentów, t. VII: Historia Polski pod zaborami, red. A. Świątek, Kraków 2008, s. 141-154.
- P. K. Ślaza: Naruszenia dyscypliny wśród kleru greckokatolickiego diecezji chełmskiej w okresie rządów biskupa Filipa Felicjana Szumborskiego (w świetle protokołów posiedzeń konsystorza diecezjalnego), "Teka Komisji Historycznej" 6 (2009), s. 50-72.
- Енциклопедія українознавства. У 10-х т. / Гол. ред. Володимир Кубійович. — Париж; Нью-Йорк: Молоде Життя, 1954—1989
Linki zewnętrzne
Bp Szumborski w bazie www.catholic-hierarchy.org
- p
- d
- e
|
- p
- d
- e
Metropolici – arcybiskupi kijowscy, haliccy i całej Rusi |
|
---|---|
Biskupi unickiej diecezji supraskiej[a] |
|
Metropolici cerkwi unickiej w Rosji[b] |
|
Uniccy biskupi chełmscy |
|
Metropolici haliccy – arcybiskupi lwowscy[d] |
|
Metropolici – arcybiskupi więksi lwowscy |
|
Metropolici – arcybiskupi więksi kijowsko-haliccy |
|
- [a] zwierzchnicy Kościoła unickiego pod zaborem pruskim.
- [b] arcybiskupi "prawobrzeżni" – zależni od Rosji, nieuznający mianowanych przez papieża metropolitów rezydujących we Lwowie.
- [c] przewodniczący greckounickiego kolegium w Petersburgu: likwidacja Kościoła unickiego na ziemiach zabranych, pod władzą Imperium Rosyjskiego pozostała jedynie unicka diecezja chełmska na terenie Królestwa Polskiego
- [d] zwierzchnicy grekokatolików w Galicji – zabór austriacki do 1918 r.