Fioletowy trójkąt
Fioletowy trójkąt (niem. Lila Winkel) – jeden z symboli systemu oznakowania więźniów w niemieckich nazistowskich obozach koncentracyjnych, był używany w III Rzeszy do oznaczania uwięzionych Świadków Jehowy. Byli jedyną grupą chrześcijan, którą oznaczano tym specjalnym symbolem[1]. Przyjmuje się, że fioletowym trójkątem oznaczono przeszło 4000 osób, spośród których blisko jedna trzecia pochodziła spoza Niemiec.
Naziści przeciwni różnym mniejszościom religijnym w szczególny sposób odnosili się do Świadków Jehowy, którzy stali się przedmiotem intensywnych prześladowań i masowych uwięzień. W związku z tym nadano im osobny symbol oraz zaliczono do odrębnej kategorii więźniów oznaczanej jako IBV. Symbol ten miał być piętnem i powodem do wstydu.
Tło historyczne
Osobny artykuł: Prześladowania Świadków Jehowy w III Rzeszy.
Świadkowie Jehowy w III Rzeszy i na terenach przez nią okupowanych byli represjonowani głównie z powodu prowadzenia działalności na rzecz IBV (od Internationale Bibelforscher-Vereinigung – oficjalnej nazwy korporacji reprezentującej Świadków Jehowy w Niemczech w tamtym czasie), prowadzenia działalności kaznodziejskiej, odmowy pełnienia służby wojskowej, odmowy używania niemieckiego pozdrowienia – Heil Hitler[2]. Z tego względu już w 1933 roku spotykały ich liczne represje. Pierwsze udokumentowane przypadki umieszczania Świadków Jehowy w obozach koncentracyjnych miały miejsce wiosną 1933 roku (m.in. w KZ Osthofen)[3]. Do wiosny 1934 roku aresztowano około tysiąca Świadków Jehowy. Pierwszym potwierdzonym więźniem osadzonym w obozie koncentracyjnym przydzielonym do kategorii IBV była Anna Seifert deportowana do KL Moringen 9 stycznia 1935 roku. Natomiast w KL Dachau pierwsi Świadkowie Jehowy zostali osadzeni w maju 1935 roku[4].
W obozach koncentracyjnych początkowo Świadkowie Jehowy oznaczani byli niebieskim symbolem, a w roku 1937 otrzymali oznakowanie fioletowym trójkątem[a][5][6][7]. Przed II wojną światową Świadkowie Jehowy stanowili od 5 do 10% ogółu więźniów, a w niektórych obozach koncentracyjnych przez jakiś czas byli nawet największą grupą więźniarską. Świadkowie Jehowy byli jedyną grupą więźniów narodowości niemieckiej, którzy mogli wyjść na wolność po podpisaniu w dowolnej chwili deklaracji o wyrzeczeniu się wiary. Mimo silnej presji, osadzeni uważali prześladowania za próbę wiary. W obozach znęcano się nad nimi, poniżano, bito, kuszono i zabijano. Od roku 1942 sytuacja Świadków Jehowy w obozach się polepszyła, zaczęli być wyznaczani do prac w charakterze służby domowej u esesmanów należących do załóg obozów. Wynikało to z postawy Świadków Jehowy, którzy ani nie byli groźni dla nazistów, ani nie podejmowali prób ucieczki. Siła ich wiary robiła na nazistach tak duże wrażenie, że Heinrich Himmler i Theodor Eicke przy wielu okazjach stawiali ich „fanatyczną postawę” za wzór[8][9].
Świadkowie Jehowy – początkowo z terenu Niemiec, Austrii, a później również z Polski, Holandii, Belgii, Francji, Czechosłowacji, ZSRR i obecnej Słowenii – byli jednymi z pierwszych osadzanych w obozach koncentracyjnych, wszędzie stanowiąc małą, ale charakterystyczną grupę. W czasie pobytu w obozach starali się przestrzegać wszystkich chrześcijańskich zasad życia zgodnie z ich opartymi na Biblii wierzeniami[4][10][11]. Ostatnia fala masowych aresztowań Świadków Jehowy miała miejsce w 1944 roku[12].
Oznakowanie fioletowym trójkątem
Fioletowy trójkąt był jednym z symboli systemu oznakowania więźniów w niemieckich nazistowskich obozach koncentracyjnych[13]. Był używany w III Rzeszy do oznaczania osadzonych w obozach Świadków Jehowy[b][14]. W zamierzeniu nazistów fioletowy trójkąt miał być piętnem i powodem do wstydu. Jednak dla Świadków Jehowy ten symbol stał się zarówno ważnym znakiem rozpoznawczym, jak też wyróżnikiem ich wiary. Dzięki niemu Świadkowie szybko siebie rozpoznawali, a więźniom dawał poczucie przynależności do grupy. Graficzny znak jakim był fioletowy trójkąt wykraczał poza granice narodowościowe i etniczne, dlatego bez względu na istniejące różnice językowe lub kulturowe akceptowano poszczególnych więźniów różnych narodowości i dbano o siebie nawzajem[15]. Po II wojnie światowej znak fioletowego trójkąta stał się symbolem upamiętniania Świadków Jehowy jako ofiar holocaustu[16][17].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Nuernberg_28-30.09.1946.png/220px-Nuernberg_28-30.09.1946.png)
(w j. niemieckim)
Przyjmuje się, że fioletowym trójkątem oznaczono przeszło 4000 Świadków Jehowy[18], wśród których blisko jedna trzecia pochodziła spoza Niemiec[19]. Łącznie w okresie III Rzeszy do obozów skierowano około 6000 Świadków Jehowy z Niemiec i innych krajów[20]. Jednakże nie wszyscy Świadkowie Jehowy zostali oznaczeni fioletowym trójkątem. Dla przykładu w KL Auschwitz-Birkenau fioletowym trójkątem oznaczono co najmniej 138 Świadków Jehowy spośród ponad 400 osadzonych. Pozostałą grupę zaliczono do innych kategorii więźniarskich i oznaczono innymi winklami. Wiadomo jednak, że więźniowie ci byli Świadkami Jehowy, a ich uwięzienie w większości przypadków miało ścisły związek z zachowaniem i postawą wynikającą z przekonań religijnych tej grupy[21].
W niektórych wypadkach Świadkowie Jehowy oznaczeni np. czerwonym trójkątem kwalifikującym ich do więźniów politycznych występowali do władz obozowych o zmianę kategorii więźniarskiej, do której zostali przydzieleni. Prośby te uwzględniono tylko sporadycznie[22].
Podczas kongresów pod hasłem „Weselące się narody” zorganizowanych przez Świadków Jehowy w 1946 roku, ich uczestnicy nosili plakietki dla delegatów w kształcie fioletowego trójkąta wzorowane na oznakowaniu Świadków Jehowy w obozach koncentracyjnych. Miały one na celu przypomnienie prześladowań jakie członkowie tej grupy religijnej przeszli pod rządami nazistów. W Polsce takie plakietki nosiło przeszło 7000 uczestników ogólnokrajowego kongresu pod hasłem „Chwalcie Jehowę wszystkie narody”, który się odbył 25 i 26 maja 1947 roku w Krakowie[23] oraz uczestnicy kongresów, które odbyły się w tym samym roku m.in. w Sopocie i Warszawie, a w 1948 roku w Chrzanowie[24][25].
Opinie o więźniach z fioletowym trójkątem
Opisując postawę tej grupy religijnej Anna Pawełczyńska stwierdziła: „W skali ogromnej społeczności Oświęcimia Badacze Pisma Świętego (Świadkowie Jehowy) stanowią maleńką, niepozorną grupkę (…). Ich kolor winkla zaznaczał się w obozie w sposób tak wyraźny, że mała liczba nie oddaje faktycznej siły tej grupy. Była to grupa więźniów – stanowiąca zwartą siłę ideologiczną, która wygrała swą walkę z hitleryzmem”. Natomiast historyk Henry Friedlander oświadczył: „Świadków nie zaliczano do więźniów politycznych ani oczywiście do kryminalistów. Stanowili odrębną kategorię, oznaczoną fioletowym trójkątem. Byli prześladowani, zatrzymywani, a następnie osadzani w obozach za swoje przekonania religijne. Pod tym względem zajmowali wyjątkową pozycję w obozach koncentracyjnych. Fioletowy trójkąt odnosił się zatem tylko do Świadków Jehowy, a nie do wszystkich więźniów opozycji religijnej – na przykład katoliccy duchowni nosili w obozach czerwony trójkąt więźniów politycznych”[4]. Niemiecki historyk dr Henrik Eberle podsumował: „Na tle milionów ofiar nazistowskiego reżimu liczba ta [ofiar spośród Świadków Jehowy] wydaje się znikoma. Mimo to stanowi świadectwo zbiorowej i bezkompromisowej niezłomności, która zasługuje na szacunek”[26]. Profesor Christine King, napisała: „Im bardziej byli uciskani, tym mocniej zwierali szeregi, a ich opór nabierał twardości diamentu”[4].
Wystawy
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/KZ_Mauthausen_Mahntafel_ZJ.jpeg/240px-KZ_Mauthausen_Mahntafel_ZJ.jpeg)
Od maja 1995 roku do kwietnia 1996 roku wystawę „Relacja Świadków” pokazano w 42 miastach Francji oraz w miastach Belgii i Szwajcarii[27]. 6 listopada 1996 roku w muzeum byłego obozu koncentracyjnego Ravensbrück odbyła się wystawa i premiera filmu „Niezłomni w obliczu prześladowań – Świadkowie Jehowy a hitleryzm”. W ciągu dwóch lat urządzono 331 publicznych projekcji tego filmu, na które przybyło około 269 tysięcy osób. 27 stycznia 1998 roku, w czasie corocznego upamiętnienia dnia ofiar nazizmu, Muzeum Pamięci w obozie KL Sachsenhausen dedykowało ten dzień ofiarom spośród więźniów, będących Świadkami Jehowy. W roku 1998 i 2002 Świadkowie Jehowy zorganizowali wystawy „Fioletowe trójkąty – zapomniane ofiary nazizmu”, które były prezentowane we wszystkich Muzeach Pamięci byłych obozów koncentracyjnych na terenie Niemiec i Austrii oraz w innych muzeach i instytucjach edukacyjnych w Europie (Austria, Dania, Niemcy, Szwecja)[16].
18 września 1999 roku Brandenburska Fundacja Miejsc Pamięci upamiętniła ponad 890 Świadków Jehowy więzionych w Sachsenhausen tablicą pamiątkową, która została umieszczona na zewnętrznej ścianie dawnego obozu koncentracyjnego. Dodatkowo, odsłonięto kamień pamiątkowy upamiętniający śmierć Augusta Dickmanna. Na znajdującej się na kamieniu tablicy znalazły się słowa: Ku Pamięci Augusta Dickmanna (ur. w 1910 r.), będącego Świadkiem Jehowy, zastrzelonego przez SS podczas publicznej egzekucji dn. 15 września 1939 roku[28][29].
W roku 2000 objazdową wystawę „Fioletowe trójkąty” prezentowano również w Brazylii[30]. 9 maja 2002 roku na terenie KL Buchenwald odsłonięto tablicę upamiętniającą Świadków Jehowy, którzy cierpieli w tamtejszym hitlerowskim obozie koncentracyjnym. 13 kwietnia 2014 roku na terenie byłego obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen odsłonięto tablicę w kształcie trójkąta upamiętniającą około 450 Świadków Jehowy uwięzionych w tym obozie[31][32][33].
W latach 2004–2006 Świadkowie Jehowy w Polsce zorganizowali wystawę „Więzieni za wiarę – Świadkowie Jehowy a hitleryzm”. Prezentacja odbyła się w byłych obozach koncentracyjnych Auschwitz-Birkenau, Stutthof, Lublin, Gross-Rosen, obozie karno-śledczym w Żabikowie i innych miejscach[34][35]. Od kwietnia 1993 roku stała wystawa poświęcona Świadkom Jehowy w czasie nazizmu prezentowana jest w United States Holocaust Memorial Museum[36].
Zobacz też
Uwagi
- ↑ Na podstawie ustaw norymberskich, Świadkowie Jehowy pochodzenia żydowskiego nosili symbol fioletowego trójkąta nałożonego na żółty trójkąt.
- ↑ W roku 1931 największa grupa Badaczy Pisma Świętego przyjęła nazwę Świadkowie Jehowy. W Niemczech władze nazistowskie utrzymywały nazwę Internationale Bibelforscher-Vereningung (IBV; Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego), ponieważ była to nazwa osoby prawnej reprezentującej Świadków Jehowy. Fioletowym trójkątem w obozach oznaczano członków wszystkich wyznań powstałych po podziałach w ruchu Badaczy Pisma Świętego, jednak niemal całą grupę oznaczonych tym symbolem stanowili Świadkowie Jehowy.
Przypisy
- ↑ Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Pamięć należy się też Świadkom Jehowy [online], gazetakrakowska.pl, 25 stycznia 2024 .
- ↑ LaurenceL. Rees LaurenceL., Auschwitz. Naziści i „ostateczne rozwiązanie”, Warszawa: Prószyński i S-ka, s. 129–132 .
- ↑ „Jehowa jest moim Pasterzem, niczego mi nie zabraknie”, „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, Towarzystwo Strażnica, styczeń 1964, s. 9–11 .
- ↑ a b c d TeresaT. Wontor-Cichy TeresaT., Więzieni za wiarę. Świadkowie Jehowy w KL Auschwitz, 2003, s. 7–10, 162, ISBN 83-88526-47-2 .
- ↑ AntjeA. Zeiger AntjeA., Świadkowie Jehowy w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, [w:] HansH. Hesse, „Najodważniejsi byli zawsze Świadkowie Jehowy”, Wrocław: Wydawnictwo A PROPOS, 2010, s. 95, ISBN 978-83-61387-21-3 .
- ↑ Fioletowy trójkąt śmierci, „Tygodnik Przegląd”, 8 listopada 2004 .
- ↑ Watchtower, Niezłomni w obliczu sprzeciwu [online], jw.org, 31 grudnia 2020 .
- ↑ DetlefD. Garbe DetlefD., Der lila Winkel, „Dachauer Hefte. Studien und Dokumente zur Geschichte der nationalsozialistischen Konzentrationslager”, zesz. X, listopad 1994, s. 7, 8 .
- ↑ AleksandraA. Matelska AleksandraA., „...w miłości nie ma bojaźni”. Nazistowskie prześladowania Świadków Jehowy w Polsce, Wrocław: Wydawnictwo A Propos, wyd. II, 2010, s. 158, 159, 210, ISBN 978-83-61387-19-0 .
- ↑ Byli więźniowie Auschwitz obchodzą 70 rocznicę wyzwolenia. Świadkowie Jehowy wśród wspominanych ofiar [online], jw.org, 21 stycznia 2015 [dostęp 2016-08-09] .
- ↑ Watchtower, Świadkowie Jehowy upamiętnieni w Miejscu Pamięci Obozu Koncentracyjnego Gusen [online], jw.org, 21 lipca 2014 [dostęp 2016-08-09] .
- ↑ RobertR. Szuchta RobertR., PiotrP. Trojański PiotrP., Zrozumieć Holocaust, Warszawa: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, 2012, s. 289, ISBN 978-83-62360-41-3 .
- ↑ Watchtower, „Co oznacza ten fioletowy trójkąt?”, „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, jw.org, 15 lutego 2006, s. 32 .
- ↑ Państwowe MuzeumP.M. Auschwitz-Birkenau Państwowe MuzeumP.M., Oznaczanie trójkątem [online], auschwitz.org [dostęp 2016-08-09] .
- ↑ JoleneJ. Chu JoleneJ., Od marginalizacji do męczeństwa, [w:] HansH. Hesse, „Najodważniejsi byli zawsze Świadkowie Jehowy”, Wrocław: Wydawnictwo A PROPOS, 2010, s. 412, 413, ISBN 978-83-61387-21-3 .
- ↑ a b Fioletowe trójkąty — „Zapomniane ofiary” reżimu nazistowskiego [online], jw.org [dostęp 2024-05-01] .
- ↑ Tylko oni nosili pasiaki z fioletowym trójkątem, „Tygodnik Podhalański”, 27 stycznia 2022 [dostęp 2022-01-29] .
- ↑ Watchtower, Весной 1945 года Россия освободила Свидетелей Иеговы из концлагерей. Почему 75 лет спустя верующие снова в тюрьмах? [online], jw-russia.org, 6 maja 2020 [dostęp 2020-05-06] (ros.).
- ↑ ThomasT. Rahe ThomasT., Świadkowie Jehowy w obozie koncentracyjnym Bergen-Belsen, [w:] HansH. Hesse, „Najodważniejsi byli zawsze Świadkowie Jehowy”, Wrocław: Wydawnictwo A PROPOS, 2010, s. 162, ISBN 978-83-61387-21-3 .
- ↑ Watchtower, Lojalni wobec jednego rządu — rządu Bożego, [w:] Królestwo Boże panuje!, Selters/Taunus: Towarzystwo Strażnica, 2014, s. 151 .
- ↑ FranciszekF. Piper FranciszekF., Topografia obozu, więźniowie, liczba ofiar, obozowa załoga SS [online], Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu [dostęp 2017-03-05] [zarchiwizowane z adresu 2008-01-15] .
- ↑ AleksandraA. Matelska AleksandraA., „... w miłości nie ma bojaźni” (wydanie II), Wrocław: Wydawnictwo A PROPOS, 2010, s. 78, ISBN 978-83-61387-19-0 .
- ↑ Rocznica wyzwolenia Auschwitz. Świadkowie Jehowy z Krakowa przypominają o prześladowaniach [online], krknews.pl, 27 stycznia 2024 .
- ↑ Watchtower, Polska. Nasza historia [online], jw2019.org, 8 sierpnia 2018 [dostęp 2020-01-13] [zarchiwizowane z adresu 2019-04-24] .
- ↑ Rocznik Świadków Jehowy 1994, Nowy Jork: Towarzystwo Strażnica, 1994, s. 216, 217 .
- ↑ Henrik Eberle, Briefe an Hitler za „Strażnicą Zwiastującą Królestwo Jehowy” z 1 października 2011 s. 14
- ↑ Watchtower, Świadectwo ich wiary, „Przebudźcie się!”, 8 czerwca 1996, s. 16–19 .
- ↑ Watchtower, Oddał życie za wierność pewnej zasadzie, „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, Towarzystwo Strażnica, 1 maja 2000, s. 32, ISSN 1234-1150 .
- ↑ Als erster Kriegsdienstverweigerer wurde August Dickmann vor 75 Jahren von den Nazis hingerichtet [online], focus.de, 15 września 2014 (niem.).
- ↑ Rocznik Świadków Jehowy 2001, Nowy Jork: Towarzystwo Strażnica, 2001, s. 21 .
- ↑ Watchtower, Świadkowie Jehowy upamiętnieni w Miejscu Pamięci Obozu Koncentracyjnego Gusen [online], jw.org, 2014 [dostęp 2014-11-17] .
- ↑ Verein LilaV.L. Winkel Verein LilaV.L., Enthüllung Gedenktafel im KZ Gusen Sonntag [online], lilawinkel.at, 13 kwietnia 2014 [dostęp 2014-11-17] [zarchiwizowane z adresu 2021-09-28] (niem.).
- ↑ Jehovas Zeugen inJ.Z. Deutschland Jehovas Zeugen inJ.Z., Pressmitteilung Jehovas Zeugen [online], jehovaszeugen.de, 22 kwietnia 2014 [dostęp 2015-11-19] [zarchiwizowane z adresu 2015-11-20] (niem.).
- ↑ Watchtower, „Więzieni za wiarę”, „Przebudźcie się!”, kwiecień 2006, s. 10, 11 .
- ↑ AleksandraA. Boczek AleksandraA., Świadkowie Jehowy w okresie reżimu hitlerowskiego, [w:] HenrykH. Dornik, Wytrwałem dzięki miłości Bożej, Wrocław: Wydawnictwo A PROPOS, 2007, s. 164, ISBN 978-83-925695-5-8 .
- ↑ Watchtower, Dlaczego warto zwiedzać muzea?, „Przebudźcie się!”, 8 marca 2005, s. 17, 18 .
Linki zewnętrzne
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Fioletowy trójkąt |
- United States Holocaust MemorialU.S.H.M. Museum United States Holocaust MemorialU.S.H.M., US Holocaust Memorial Museum summary [online], ushmm.org (ang.).
- University of Minnesota's Center for Holocaust and GenocideU.M.'C.H.G. Studies University of Minnesota's Center for Holocaust and GenocideU.M.'C.H.G., Jehovah's Witnesses in Germany [online], chgs.umn.edu [zarchiwizowane z adresu 2016-01-22] (ang.).
- Johannes S.J.S. Wrobel Johannes S.J.S., Jehovah's Witnesses in National Socialist concentration camps, 1933-45, „Religion, State and Society”, 34 (2), 2006, s. 89–125, DOI: 10.1080/09637490600624691 (ang.).
- Miejsce PamięciM.P. Auschwitz Miejsce PamięciM.P., "O Auschwitz" (odc. 17): więźniowie z fioletowym trójkątem - Świadkowie Jehowy w Auschwitz [online], auschwitz.org, 15 lutego 2015 [dostęp 2022-02-15] .
- Watchtower, Fragment filmu „Niezłomni w obliczu prześladowań – Świadkowie Jehowy a hitleryzm” [online], jw.org [dostęp 2016-08-09] (ang.).
- p
- d
- e
|
- p
- d
- e
Geneza | |
---|---|
Historia | |
Doktryna | |
Praktyki religijne |
|
Publikacje | |
Organizacja | |
Prezesi Towarzystwa Strażnica |