Francuskie powstanie narodowowyzwoleńcze
II wojna światowa, front zachodni | |||
![]() Flagi zwycięskich państw alianckich zawieszone pod Łukiem Triumfalnym po wyzwoleniu Paryża | |||
Czas | 6 czerwca–wrzesień 1944 | ||
---|---|---|---|
Miejsce | Francja kontynentalna | ||
Terytorium | Francja | ||
Przyczyna | utworzenie drugiego frontu w Europie | ||
Wynik | wyzwolenie Francji spod hitlerowskiej okupacji | ||
Strony konfliktu | |||
| |||
Dowódcy | |||
| |||
Siły | |||
brak współrzędnych | |||
|
Francuskie powstanie narodowowyzwoleńcze (zwane także II bitwą o Francję, II kampanią francuską, francuskim powstaniem narodowym, francuskim powstaniem powszechnym i Wyzwoleniem Francji) – okres intensywnych walk pomiędzy francuskim ruchem oporu wspieranym przez wojska koalicji antyhitlerowskiej, a siłami Osi po rozpoczęciu operacji Overlord na terenie Francji.
Przygotowanie do antynazistowskiego powstania
Po upadku III Republiki i podziale kraju na terenie całej Francji z inicjatyw różnych środowisk zaczął powstawać Ruch Oporu. W Wielkiej Brytanii generał de Gaulle utworzył Komitet Wolnej Francji razem z jednostkami wojskowymi kontynuującymi walkę poza Europą. Wraz z zaostrzeniem się terroru okupacyjnego szeregi sympatyków i bojowników zaczęły wzrastać, m.in. ze względu na wywózki młodych ludzi na roboty przymusowe do Rzeszy w 1942 zaczął się tworzyć ruch partyzancki (maquis)[2]. W tym samym roku, dzięki działaniom delegata Wolnej Francji Jeana Moulin’a, rozpoczął się trwający do 1944 proces zjednoczenia Ruch Oporu[3].
Siły Wolnych Francuzów już we wrześniu 1940 przejęły kontrolę nad Francuską Afryką Równikową i koloniami nad Oceanem Spokojnym (oprócz Indochin Francuskich), zaś w roku 1942 wyzwolono Madagaskar, Syrię i Liban, Francuską Afrykę Zachodnią i Algierię Francuską[4].
Osobny artykuł: Operacja Vésuve.
Między wrześniem a październikiem 1943 Francuska Armia Wyzwolenia (następczyni FFL), lokalny Ruch Oporu oraz włoskie jednostki alianckie wyzwoliły Korsykę.
Powstanie we Francji kontynentalnej
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/R%C3%A9gions_r%C3%A9sistance.jpg/220px-R%C3%A9gions_r%C3%A9sistance.jpg)
1 lutego 1944 powstały Francuskie Siły Wewnętrzne – organizacja łącząca wszystkie stronnictwa ruchu oporu[3]. Powstanie jednolitej organizacji, zwiększenie dostaw uzbrojenia[5], terror okupantów i kolaborantów[6] oraz wizja zbliżającego się wyzwolenia umocniły Ruch Oporu. W regionach „A”, „C”, „B” i „P” (oprócz podregionu „P1”) rozwinięto działania sabotażowe, zaś w regionach „D”, „R1”, „R2”, „R3”, „R4”, „R5”, „R6” i podregionie „P1” postawiono na działalność maquis. Powstały partyzanckie reduty Masywu Centralnego, Reduta Alpejska, Reduta Pirenejska, Reduta Środkowo-Wschodnia (Jura-Wogezy-Morvan) oraz większe strefy maquis w Bretanii, Wandei, Charente, Normandii i Ardenach[7]. Jeszcze przed wybuchem powstania FFI zdążyły stoczyć kilka bitew partyzanckich, z których największa miała miejsce na płaskowyżu Glières (z 465 partyzantów 155 zginęło, 50 zostało rannych a 160 dostało się do niewoli)[8]. W pierwszym półroczu 1944 RAF i USAF przerzuciły do okupowanej Francji 3627 ton zaopatrzenia wojskowego (łącznie SOE przekazało Ruchowi Oporu w czasie wojny ok. 10 tys. ton zaopatrzenia, Jugosławii 76 tys. a Polsce 596 ton)[9].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Flag_of_Free_Republic_of_Vercors.svg/220px-Flag_of_Free_Republic_of_Vercors.svg.png)
Osobny artykuł: Lądowanie w Normandii.
Nocą z 5 na 6 czerwca 1944 Radio BBC nadało komunikat „Alpejska kozica skacze”. Był to sygnał dla FFI do rozpoczęcia mobilizacji i przygotowań do powstania, które rozpoczęło się wraz z początkiem alianckiej inwazji na Europę[10]. W tym czasie w opanowaniu plaż Normandii brały udział francuska flota, lotnictwo i 1 Batalion Komandosów Piechoty Morskiej, a do Bretanii przerzucono francuskich komandosów z SAS[11]. Po wybuchu powstania siły FFI nasiliły działalność partyzancką i sabotażową wykonując w samym czerwcu 2731 akcji kolejowych – zgodnie z ustaleniami działania te były w strefie północnej skoordynowane z lotnictwem alianckim, a w strefie południowej prowadzone samodzielnie[12]. Głównym zadaniem FFI było sparaliżowanie działań wojsk niemieckich oraz uniemożliwienie ich koncentracji i przerzutu do Normandii.
Mimo zabiegów gen. Marie-Pierre Kœnig'a mających na celu ograniczyć mobilizację ze względu na powolne przesuwanie się frontu normandzkiego Francuskie Siły Wewnętrzne podjęły już w czerwcu akcje samodzielnego wyzwolenia kraju. Opanowywanie miast i miasteczek z powodu nieskoordynowania działań na szerszą skalę było nietrwałe, najczęściej kończyło się wycofaniem się maquis ponownie w góry oraz represjami wobec ludności cywilnej jak miało to miejsce w Tulle. Najbardziej znane zbrodnie w pierwszym miesiącu powstania popełniła 2 Dywizja Pancerna SS „Das Reich”, m.in. masakrę w Oradour-sur-Glane (akcja pacyfikacyjna popełniona w ramach represji za domniemaną śmierć porwanego przez partyzantów SS-Stubaf Helmuta Kämpfe, w rzeczywistości rozstrzelanego w zemście przez maquis po masakrze w Oradour-sur-Glane i Combeauvert)[13][14].
Największa bitwa partyzancka w okupowanej Francji miała miejsce na Vercors, gdzie maquis stworzyli wolną od okupacji republikę. Kraj partyzancki został brutalnie spacyfikowany przez siły niemieckie (m.in. spadochroniarzy) i Vichy, którzy dokonali brutalnej pacyfikacji mordując jeńców i ludność cywilną oraz paląc wioski. Z 4000-5000 maquis zginęło lub zostało zamordowanych 750[15]. Jednym z celów FFI było wyzwolenie przede wszystkim większych miast celem uchronienia ludności przed terrorem oraz alianckimi bombardowaniami[16].
15 sierpnia 1944 w Prowansji wylądował aliancki desant mający na celu odciążenie wojsk walczących na północy. W jego skład wchodziła m.in. Armia B regularnej Francuskiej Armii Wyzwolenia. Druga w tym roku operacja desantowa przyczyniła się do jeszcze większego napływu ochotników do FFI liczących w tym czasie 400-500 tys. ludzi oraz złamania morale Wehrmachtu, który rozpoczął proces wycofywania swoich wojsk z Francji. Umożliwiło to Ruchowi Oporu całkowite wyzwolenie danych obszarów, które nie udało się w czerwcu, po wybuchu powstania. Najbardziej priorytetowo traktowano stolicę kraju – Paryż. Już w pierwszej połowie sierpnia wybuchła tam fala strajków zakończona strajkiem generalnym wszystkich zawodów (w tym Policji Narodowej i Żandarmerii Narodowej). 19 sierpnia 1944 komendant podregionu ppłk Henriego Tanguya ps. „Rol” ogłosił insurekcję, a bojownicy FFI zaatakowali główne punkty niemieckiego oporu i rozpoczęli budowę barykad na ulicach miasta. Przewodniczący Rządu Tymczasowego, konserwatysta Charles de Gaulle, odniósł się krytycznie do insurekcji, gdyż większość FFI stanowiły organizacje lewicowe, w tym FTP związani z ruchem komunistycznym (sam „Rol” był działaczem PCF i wywodził się z FTP). Ostatecznie de Gaulle wymusił na Amerykanach pomoc dla walczącej stolicy[17]. 24 sierpnia do miasta weszła francuska 2 Dywizja Pancerna, która wylądowała w Normandii 1 sierpnia 1944. Następnego dnia z dodatkowym wsparciem przybyła amerykańska 4 Dywizja Piechoty. Komendant Twierdzy Paryż gen. Dietrich von Choltitz nie chcąc wykonywać rozkazu Hitlera o całkowitym zniszczeniu miasta poddał je Francuzom i Amerykanom (siły policji i bezpieczeństwa opuściły miasto 18 sierpnia)[18]. Jest to najbardziej znany epizod powstania narodowowyzwoleńczego.
Podobnie jak Paryż wiele innych miast, takich jak Marsylia, Dijon czy Caen, zostało wyzwolonych przy współpracy FFI z wojskami alianckimi. Spory obszar kraju został jednak wyzwolony przez FFI samodzielnie, m.in. miasta takie jak Annecy, Morlaix i Bourges. Na wszystkich terenach wyzwolonych wprowadzano władzę Rządu Tymczasowego[19].
Zakończenie i bilans powstania
We wrześniu 1944 wyzwolony został praktycznie cały obszar Francji kontynentalnej w związku z czym rozwiązano Francuskie Siły Wewnętrzne (ok. 114-137 tys. byłych bojowników wstąpiło do wojsk regularnych)[20][21][22]. Działania FFI, które straciły 14-20 tys. (z czego ok. 3000 zamordowanych przez okupanta w egzekucjach)[23] w wyzwoleniu Francji gen. Dwight Eisenhower ocenił jako równoznaczne ze wsparciem piętnastu dywizji wojsk regularnych[24].
Pod władzą Rzeszy pozostały w dalszym ciągu anektowane Alzacja i Lotaryngia wyzwalane stopniowo do lutego 1945 (Strasbourg wyzwolono 23 listopada 1944 a Metz 13 grudnia 1944). W rejonie Wogezów funkcjonowało (rozwiązane w końcu listopada 1944) szefostwo sił bezpieczeństwa i policji na okupowaną Francję, m.in. Wyższy Dowódca SS i Policji SS-Ogruf Carl Oberg i dowódca Sipo-SD SS-Staf dr Helmut Knochen (po jego zdegradowaniu do SS-Schütze i skierowaniu do Waffen-SS stanowisko to objął SS-Ostubaf Friedrich Suhr). Najdłużej broniły się zorganizowane przez hitlerowców twierdze w portach Saint-Nazaire, La Rochelle, Lorient, Rochefort i Royan nad Atlantykiem oraz Dunkierka nad La Manche. Skapitulowały one dopiero wiosną 1945, niektóre jak Saint-Nazaire dopiero po kapitulacji III Rzeszy[1].
Przypisy
- ↑ a b L’incroyable histoire de la „Poche de Saint-Nazaire” – Le blog de l’ULAC de Bagnolet [online], ufacbagnolet.over-blog.com [dostęp 2019-03-05] (fr.).
- ↑ Selon le livre Grenoble 40-44, page 9.
- ↑ a b François Marcot (dir.), Université de Franche-Comté et Université de Bourgogne, La Résistance et les Français: lutte armée et maquis, Presses Universitaires de Franche-Comté, coll. « colloque international de Besançon 15-17 juin », 1996, 549 p., p. 167.
- ↑ File:Vichy france map.png – Wikimedia Commons [online], commons.wikimedia.org [dostęp 2019-01-23] (ang.).
- ↑ W pierwszej połowie 1944 Royal Air Force, United States Air Force i lotnictwo francuskie dostarczyły do okupowanego kraju 3627 ton zaopatrzenia wojskowego.
- ↑ Milicja Francuska ze względu na swoją brutalność została nazwana „Francuskim Gestapo. W swoich działaniach milicjanci byli często bardziej radykalni niż funkcjonariusze hitlerowskiego aparatu bezpieczeństwa.
- ↑ Musée de la résistance en ligne [online], museedelaresistanceenligne.org [dostęp 2019-01-23] .
- ↑ II wojna światowa. Maquis. Ruch oporu na zachodzie Europy, s. 58.
- ↑ II wojna światowa. Maquis. Ruch oporu na zachodzie Europy, s. 54.
- ↑ Batalie największej z wojen, tom o powstaniu paryskim, s. 10.
- ↑ Elizabeth Coquart, Philippe Huet: Le jour le plus fou: 6 juin 1944 : les civils dans la tourmente. Michel Albin, 1994.
- ↑ II Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940–1945, s. 55.
- ↑ Masakra w Oradour sur Glane. SS wymordowało tu ponad 600 osób – WP Opinie [online], opinie.wp.pl [dostęp 2019-06-11] (pol.).
- ↑ Zbrodnia w Oradour-sur-Glane [online], dws-xip.pl [dostęp 2019-06-11] (pol.).
- ↑ II Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940–1945, s. 58–59.
- ↑ II Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940–1945, s. 58–54.
- ↑ m.TV.PL – Historia w postaciach zapisana – Charles de Gaulle (TVP Historia – sobota: 2018-10-06) [online], m.tv.pl [dostęp 2019-01-23] (pol.).
- ↑ II Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940–1945, s. 66.
- ↑ II Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940–1945, s. 53.
- ↑ ISC, IHCC et CFHM - Le site de la stratégie et de l'histoire [online], aegeanhotels.net [dostęp 2024-04-23] (fr.).
- ↑ http://museedelaresistanceenligne.org/musee/doc/pdf/180.pdf
- ↑ ISC, IHCC et CFHM - Le site de la stratégie et de l'histoire [online], aegeanhotels.net [dostęp 2024-04-23] (fr.).
- ↑ Jean Quellien, "Les pertes humaines" in La France pendant la seconde guerre mondiale – Atlas historique, Fayard, Ministère de la Défense, 2010, p. 262-263
- ↑ La Grande Encyclopédie de Larousse, Librairie Larousse, 1978, p. 10319
Bibliografia
- II Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940–1945, Warszawa 1986
- p
- d
- e
- Universalis: liberation-france