Gązewnik
![]() Gązewnik europejski | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | Santalanae | ||
Rząd | sandałowce | ||
Rodzina | gązewnikowate | ||
Rodzaj | gązewnik | ||
Nazwa systematyczna | |||
Loranthus N. J. Jacquin Enum. Stirp. Vindob. 55, 230. Mai 1762[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
L. europaeus N. J. Jacquin[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
|
Gązewnik (Loranthus) – rodzaj roślin z rodziny gązewnikowatych (Loranthaceae). Dawniej zaliczano tu nawet ok. 500 gatunków rozprzestrzenionych głównie w strefie tropikalnej[4], ale współcześnie klasyfikowane są one w odrębne rodzaje, a tu zalicza się tylko dwa gatunki[5][6]. Gązewnik europejski L. europaeus rośnie w Europie południowo-wschodniej, na zachodzie sięgając do Włoch, a na północy do południowych Niemiec (Pirna), w Azji Mniejszej[7] i południowej Azji oraz w Japonii[5]. Zawleczony rozprzestrzenia się też gdzie indziej, np. w Anglii[8]. W 1872 gatunek ten podany został na podstawie przekazu ustnego także z Polski (stanowisko miało znajdować się między Pankami, Blachownią i Częstochową), ale współcześnie uznawane jest to za informację fałszywą[4]. Drugi gatunek z rodzaju – Loranthus odoratus – rośnie na Sumatrze i Celebesie[5].
Gązewniki są półpasożytniczymi półkrzewami. Gatunek europejski rozwija się na dębach, bukach, kasztanie[6] i oliwce[9]. Nasiona powstające w żółtych jagodach rozprzestrzeniane są w Europie głównie przez drozdowate[6].
Morfologia
- Pokrój
- Półkrzew osiągający do 0,5 m (L. europaeus)[4]. Wszystkie części roślin są nagie. Pędy zwykle gęsto, dychotomicznie rozgałęzione[4]. Haustorium wrastające i rozrastające się w tkankach żywiciela osiągać może znaczne rozmiary[6].
- Liście
- Naprzeciwległe, całobrzegie[4]. U gązewnika europejskiego zrzucane na zimę (w przeciwieństwie do podobnej jemioły)[6], ale L. odoratus jest zimozielony[5].
- Kwiaty
- Zebrane w nierozgałęziony, szczytowy lub wyrastający w kącie liści kłos[5]. Kwiaty są jednopłciowe, przy czym rośliny są poligamicze – występują zarówno osobniki męskie, żeńskie, jak i obupłciowe[6]. Okazy różnych płci u gązewnika europejskiego różnią się nie tylko budową kwiatów – rośliny żeńskie mają bardziej zwisający pokrój i dłużej zachowują liście jesienią[6]. Kwiaty są drobne, siedzące w zagłębieniach osi kwiatostanu, wsparte drobną przysadką. Płatki są w liczbie 4 lub 6[5].
- Owoce
- Niemal kuliste do jajowatych jagody[5][4], u gązewnika europejskiego jasnożółte[4].
Systematyka
Rodzaj Loranthus stanowi typ nomenklatoryczny rodziny gązewnikowatych Loranthaceae i w przeszłości wyróżniany był szeroko, jako takson obejmujący od kilkuset do kilkudziesięciu gatunków. Współcześnie wyróżnia się tylko dwa gatunki, a wszystkie inne wyodrębnione zostały jako osobne rodzaje, zwykle odpowiadające dawnym sekcjom w obrębie rodzaju Loranthus. W obrębie rodziny rodzaj klasyfikowany jest do plemienia Lorantheae (jednego z pięciu wyróżnianych w rodzinie), a w jego obrębie do podplemienia Loranthinae[5].
- Wykaz gatunków
- Loranthus europaeus N. J. Jacquin – gązewnik europejski
- Loranthus odoratus Wall.
- Haustorium gązewnika europejskiego
- Kwiaty gązewnika europejskiego
- Owoce gązewnika europejskiego
Przypisy
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-08] (ang.).
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-08] (ang.).
- ↑ a b c Loranthus. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-11-06].
- ↑ a b c d e f g Jasiewicz Adam (red.): Flora Polski. Rośliny naczyniowe. Tom III. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 1992, s. 84. ISBN 83-85444-06-8.
- ↑ a b c d e f g h K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. XII. Flowering Plants. Eudicots. Santalales, Balanophorales. Heidelberg, New York, Dordrecht, London: Springer, 2015, s. 13. ISBN 978-3-319-09296-6.
- ↑ a b c d e f g Henning S. Heide-Jorgensen: Parasitic flowering plants. Leiden, Boston: BRILL, 2008, s. 42, 74. ISBN 978-90-04-16750-6.
- ↑ Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 1. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 384. ISBN 83-7079-778-4.
- ↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 541, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 2003, s. 243. ISBN 83-214-1305-6.