Galeria Sfera
![]() Sfera II | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Miejscowość | Bielsko-Biała | ||
Adres | ul. Mostowa 5 | ||
Typ budynku | centrum handlowo-rozrywkowe | ||
Styl architektoniczny | postmodernizm | ||
Architekt | Ireneusz Handel, Jan Lelątko, Piotr Pawłowski | ||
Inwestor | Bielsko Business Center | ||
Rozpoczęcie budowy | 2000 | ||
Ukończenie budowy | 2009 / 2011 | ||
Pierwszy właściciel | Bielsko Business Center | ||
Obecny właściciel | CBRE European Shopping Centre Fund II | ||
Położenie na mapie Bielska-Białej ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
Galeria Sfera (potocznie Sfera) – centrum handlowo-rozrywkowe w Bielsku-Białej, zlokalizowane na Dolnym Przedmieściu, w bezpośrednim sąsiedztwie rzeki Białej, w rejonie ulic Mostowa, Wałowa i Michała Grażyńskiego (oficjalny adres to Mostowa 5).
Składa się z dwóch niezależnych budynków połączonych przewiązką nad ulicą Mostową – północnego określanego jako Sfera I, który powstał w latach 2000–2001, oraz południowego określanego jako Sfera II, który powstał w latach 2007–2009 (z pracami wykończeniowymi części niehandlowej trwającymi do 2011). Kompleks obejmuje 64 tys. m² powierzchni handlowej, 7,6 tys. m² powierzchni rozrywkowej (w tym siedmiosalowy multipleks kinowy Helios w Sferze I[1]), 5,1 tys. m² powierzchni hotelowej (czterogwiazdkowy Qubus Hotel ze 122 pokojami w Sferze II[2]), 4,2 tys. m² powierzchni biurowej, a także 3,5 tys. m² powierzchni mieszkalnej (101 mieszkań na trzech najwyższych kodygnacjach Sfery II[3])[4].
Historia
Galeria Sfera powstała w miejscu wyburzonych zabudowań przemysłowych. Sfera I zajmuje tereny założonej w 1863 przędzalni lnu Alberta Neumanna, później przekształconej przez Karla Benjamina Schneidera w przędzalnię juty, którą w 1903 przejąła wiedeńska spółka Union A.G. für Jute-Industrie. W okresie PRL fabryka wchodziła w skład Zakładów Przemysłu Lniarskiego „Lenko”. Jej zabudowania – ulegające w czasie licznym przekształceniom – wyburzono w 2000[5][6]. Następnie rozpoczęła się budowa centrum handlowego, którego pierwotnie proponowaną nazwą było Centrum Mostowa[7].
Autorami projektu architektonicznego byli Ireneusz Hendel (główny projektant), Jan Lelątko i Piotr Pawłowski. W bryłę wkomponowano nawiązania industrialne – fragment elewacji od strony ulicy Grażyńskiego odwzorowuje wygląd dawnej kotłowni z 1913 projektu Andreasa Walczoka, a wewnątrz pasażu handlowego umieszczono żeliwne kolumny[5]. Otwarcie Sfery I miało miejsce 6 grudnia 2001. Nie obyło się przy tym bez kontrowersji, ponieważ w dniu otwarcia obiekt nie był jeszcze wykończony i uruchomienie działalności zostało określone przez władze miejskie za nielegalne[8].
- Elewacja Sfery I od strony ulicy Mostowej
- Sfera I z lotu ptaka
- Fragment elewacji odwzorowujący wygląd dawnej kotłowni
- Wnętrze Sfery I
Na terenie zajmowanym przez Sferę II znajdowało się w XIX wieku kilka różnych fabryk włókienniczych – farbiarnia i apretura Gustava Molendy (na bazie założonej w 1835 farbiarni Eduarda Scholza), fabryka sukna Landesmann & Kornhaber (na bazie istniejącego od lat 40. XIX wieku zakładu wykończania tkanin Samuela Brülla) i fabryka sukna Karla Riesenfelda używająca marki KA-RI-BI (na bazie powstałej w 1864 fabryki Adolf Popper Söhne & Latzko, później Leopold Popper & Co.). W okresie PRL wszystkie te zabudowania należały do Zakładów Przemysłu Włókienniczego im. Pawła Findera, znanych też pod nazwą handlową FINEX. Ponadto w części północnej, bezpośrednio przylegającej do ulicy Mostowej, znajdowały się magazyny firmy spedycyjnej Adolf Brüll & Söhne, a później stacja benzynowa i zieleniec[5][6]. Rozbiórka obiektów nastąpiła w 2006[9].
- Dawna fabryka Karla Riesenfelda przed wyburzeniem
- Dawna fabryka Landesmann & Kornhaber w trakcie prac rozbiórkowych
- Wyburzanie dawnej fabryki Landesmann & Kornhaber
- Wyburzanie dawnej fabryki Karla Riesenfelda
Budowę drugiej części kompleksu poprzedzały liczne kontrowersje. Inwestycja została zaskarżona przez wspólnotę kupców z sąsiadującego domu handlowego Wokulski, którzy do tej pory korzystali z drogi dojazdowej przez teren zakładów włókienniczych, odciętej po ich wyburzeniu. W październiku 2006 Samorządowe Kolegium Odwoławcze unieważniło warunki zabudowy dla Sfery II i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia[10]. Prace opóźnił też śmiertelny wypadek, do którego doszło w trakcie prowadzenia prac rozbiórkowych w czerwcu 2006[11]. Ponadto w grudniu 2006 wszczęte zostało śledztwo w sprawie „karalnej niegospodarności” przy sprzedaży nieruchomości obejmujących dawną fabrykę. Padło oskarżenie o rozstrzygnięcie przetargu wbrew zapisanym w jego warunkach zasadom – wygrała spółka proponująca niższą cenę i zakładająca wyburzenie zabudowań poprzemysłowych mimo objęcia ich ochroną konserwatorską[12]. Ostatecznie budowa ruszyła dopiero pod koniec 2007[13].
- Sfera I i miejsce po rozebranej stacji benzynowej – kwiecień 2007
- Budowa Sfery II – luty 2009
- Budowa Sfery II – kwiecień 2009
- Budowa Sfery II z lotu ptaka – lipiec 2009
Autorami projektu był ten sam zespół architektów co w przypadku Sfery I[14] i podobnie jak tam wykorzystano nawiązania do wyglądu dawnych fabryk włókienniczych – elewację od strony rzeki Białej z półkolistymi oknami oraz wewnętrzne ściany pasażu obłożono cegłą klinkierową, wykorzystano również w środku żeliwne kolumny zdemontowane z hal fabrycznych. W obiekt wkomponowano fasady dwóch neorenesansowych kamienic u wylotu ulicy Cyniarskiej. Przebudowano też układ komunikacyjny w okolicy – powstały dwa nowe ronda w ciągu ulicy Wałowej. Otwarcia drugiej części centrum handlowo-rozrywkowego dokonano 27 października 2009[15]. Miała ona 102 092 m² powierzchni użytkowej (w porównaniu z 38 482 m² powierzchni użytkowej Sfery I)[14][16]. Do 2011 trwały prace nad otwarciem części hotelowej (Qubus Hotel)[17] oraz mieszkalnej (101 mieszkań na trzech najwyższych kondygnacjach)[3]. 19 maja 2011 na placu przed głównym wejściem do Sfery II odsłonięto pomnik Bolka i Lolka[18]. Plac ten wykorzystywany też jest jako plener kulturalny – w lipcu i sierpniu odbywają się na nim co roku od 2010 koncerty w ramach tzw. Letniej Sceny Sfery[19].
- Elewacja Sfery II od strony rzeki Białej
- Wnętrze Sfery II
- Wkomponowana fasada kamienicy przy ulicy Cyniarskiej 24
-
Inwestorem i pierwszym właścicielem Galerii Sfera była spółka Bielsko Business Center sp. z o.o. W 2015 centrum handlowo-rozrywkowe zostało sprzedane CBRE Global Investors, jednemu z podmiotów wchodzących w skład CBRE Group[20].
Galerii Sfera – stanowiącej największy obiekt handlowy w mieście i regionie – wielokrotnie przypisywano negatywny wpływ na funkcjononowanie bielsko-bialskiego śródmieścia, w szczególności niedalekiej ulicy 11 Listopada, gdzie zlikwidowano wiele lokali handlowych i usługowych[21][22][23][24].
Przypisy
- ↑ Helios: Helios Bielsko-Biała. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ Qubus Hotel: Qubus Hotel Bielsko-Biała. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ a b Jacek Drost: Osiedle na dachu Galerii Sfera. bielskobialanaszemiasto.pl, 2011-12-05. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ Galeria Sfera: O galerii. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ a b c Ewa Janoszek: Architektura przemysłowa Bielska i Białej w latach 1806–1939. Bielsko-Biała: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej, 2008, s. 326–327, 458–459. ISBN 978-83-60136-70-6.
- ↑ a b Galeria Sfera: Spleciona z historią. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ Leszek Obuchowski: Zakupy w fabryce. Gazeta Wyborcza, 2000-10-12. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ Kontrowersyjne otwarcie. Kronika Beskidzka, 2001-12-13. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ Piotr Bieniecki: Dziś działa tu popularne centrum handlowe. Tak w 2006 roku znikał "Finex". bielsko.biala.pl. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ Mirosław Łukaszuk: Sfera 2 od początku. bielskobialanaszemiasto.pl, 2006-10-03. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ Tragiczny wypadek na terenie byłej bielskiej fabryki. Gazeta Wyborcza, 2006-06-13. [dostęp 2009-10-27].
- ↑ Agnieszka Janas: Prokurator zastąpił ekipy budowlane. Puls Biznesu, 2007-01-16. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ Wyjątkowa galeria. beskidzka24.pl, 2018-04-28. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ a b Sfera 2. Pracownia architektoniczna Apea Group. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ Jacek Kachel. Sfery się połączyły. „W Bielsku-Białej. Magazyn Samorządowy”. 23 (171), s. 8, 2009-11-13. Bielsko-Biała.
- ↑ Centrum handlowe Sfera 1 – Centrum Mostowa. Biuro Arcon sp. z o.o., 2019-01-19. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ Qubus Hotel Bielsko-Biała oficjalnie otwarty. e-hotelarz.pl, 2011-06-15. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ Rzeźbę Bolka i Lolka odsłonięto w Bielsku-Białej. dziennik.pl, 2011-05-19. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ Jubileuszowa, 10 edycja festiwalu Letnia Scena Sfery 05.07–23.08. bbfan.pl, 2019-08-23. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ CBRE Global Investors kupuje CH Sfera w Bielsku-Białej. QBusiness.pl, 2015-09-30. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ Instytut Ekonomiki Przestrzeni sp. z o.o., Urząd Miejski w Bielsku-Białej: Gminny program rewitalizacji Bielska-Białej do roku 2030. Etap II. Pogłębiona diagnoza obszaru rewitalizacji. s. 72. [dostęp 2023-09-27].
- ↑ Ewa Furtak: Bielsko-Biała: z ulicy 11 Listopada wyprowadzają się sklepy. Gazeta.pl, 17 października 2002. [dostęp 2008-11-20].
- ↑ Magdalena Dydo: Trup w środku miasta. bielskobiala.pl, 2010-06-25. [dostęp 2022-03-24].
- ↑ Ewa Furtak: Ulica na tysiąc kroków. Musimy wspólnie znaleźć na nią pomysł. Gazeta Wyborcza, 2019-03-15. [dostęp 2022-03-24].
Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona Galerii Sfera