Goździk kartuzek
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | goździkopodobne | ||
Rząd | goździkowce | ||
Rodzina | goździkowate | ||
Rodzaj | goździk | ||
Gatunek | goździk kartuzek | ||
Nazwa systematyczna | |||
Dianthus carthusianorum L. Sp. pl. 1:409. 1753 | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Dianthus_carthusianorum_a2.jpg/220px-Dianthus_carthusianorum_a2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Dianthus_carthusianorum_Sturm24.jpg/220px-Dianthus_carthusianorum_Sturm24.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Dianthus_carthusianorum_a3.jpg/220px-Dianthus_carthusianorum_a3.jpg)
Goździk kartuzek (Dianthus carthusianorum) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny goździkowatych. Występuje w środkowej, wschodniej i południowej Europie, oraz w Turcji[3]. W Polsce występuje głównie na niżu i rzadko w niższych położeniach górskich i jest dość pospolity w naturalnym środowisku[4]. W wielu krajach, także w Polsce jest uprawiany jako roślina ozdobna. Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy lub zadomowiony[4].
Morfologia
- Łodyga
- Pojedyncza, wzniesiona, sztywna, o wysokości 15–70 cm. Jest naga i woskowana. Górą jest czterokanciasta i rzadko tylko rozgałęzia się. Z kłącza wyrasta zwykle kilka-kilkanaście łodyg. Czasami występują łodygi płone (bezkwiatowe).
- Liście
- Ulistnienie naprzeciwległe. Liście równowąskie, o nasadach zrośniętych w długą pochwę (o długości trzykrotnie większej od szerokości liścia) obejmującą łodygę, końce zaostrzone. Mają szerokość 1,7-7mm.
- Kwiaty
- Zebrane na szczycie łodygi w luźną główkę. Są bezszypułkowe i mają jajowatego kształtu, brunatne i łuskowate przysadki, które zwężają się stopniowo w cienki ząbek sięgający połowy długości kielicha. Walcowaty, wielonerwowy kielich brudnopurpurowego koloru, górą ciemniejszy. 5 płatków korony koloru różowego lub czerwonego, na końcach rozszerzonych i ząbkowanych. Z wierzchu zwykle są kosmate, czasami nagie. 5 pręcików i jeden słupek z dwiema nitkowatymi szyjkami.
- Owoc
- Wydłużona torebka z licznymi okrągłymi i spłaszczonymi nasionami.
- Korzeń
- Tworzy silne i rozgałęzione kłącze.
Biologia i ekologia
Bylina, chamefit. Roślina światłolubna i ciepłolubna. Najczęściej występuje na podłożu wapiennym na suchych murawach, w świetlistych borach sosnowych, suchych łąkach, na piaskach. Zarasta także hałdy. Gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Festuco-Brometea, Ass. Sileno otitis-Festucetum[5]. Kwiaty przedprątne, zapylane przez motyle, kwitną od czerwca do września[6].
Zmienność
Tworzy mieszańce z goździkiem kosmatym, goździkiem piaskowym, goździkiem kropkowanym i goździkiem pysznym[4]. Gatunek zmienny, występuje w licznych odmianach[4]:
- Dianthus carthunsianorum var. humilis Griess. – odm. karłowata, zaledwie 5–6 cm wysokości, o 1-2 kwiatach. Występuje głównie na glebach galmanowych.
- Dianthus carthunsianorum var. polonicus (Zapał.) Kulcz. -
- Dianthus carthunsianorum var. commutatus (Zapał.) -
- Dianthus carthunsianorum var. pratensis Neilr.
- Dianthus carthunsianorum var. validus Zapał.
Uprawa
Szczególnie nadaje się na rabaty, oraz na kwiat cięty. Wymaga słonecznego stanowiska, najlepiej sadzić go na glebach gliniasto-piaszczystych o umiarkowanej wilgotności i lekko zasadowym odczynie[7]. Można go uprawiać z nasion wysiewanych jesienią lub wczesną wiosną, lub z sadzonek wytwarzanych latem[7].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Caryophyllales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-10-07] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
- ↑ a b c d Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych. Warszawa. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
- ↑ a b GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
Bibliografia
- Činčura František, Viera Feráková, Májovský Jozef, Šomšák Ladislav, Záborský Ján, Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Pospolite rośliny środkowej Europy. PWRiL, Warszawa, 1990. ISBN 83-09-01473-2
- Szafer Władysław, Kulczyński Stanisław, Pawłowski Bogumił. Rośliny polskie. PWN, Warszawa, 1953.
- BioLib: 38627
- EoL: 486527
- EUNIS: 166880
- Flora of North America: 250060112
- FloraWeb: 1917
- GBIF: 3085414
- identyfikator iNaturalist: 84960
- IPNI: 302053-2
- ITIS: 502027
- NCBI: 288951
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2763976
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:302053-2
- Tela Botanica: 22068
- identyfikator Tropicos: 6300071
- USDA PLANTS: DICA19
- CoL: 6CPYS