Ivan Illich
Data i miejsce urodzenia | 4 września 1926 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 2 grudnia 2002 | ||
| |||
|
Ivan Illich (ur. 4 września 1926 w Wiedniu, zm. 2 grudnia 2002 w Bremie) – austriacki filozof i krytyk współczesnego społeczeństwa z pozycji anarchistycznych. Zyskał sławę negując powszechnie uznane autorytety i stanowiska dotyczące takich problemów jak: edukacja, system opieki zdrowotnej, zatrudnienie, energetyka, rozwój ekonomiczny i płeć.
Życiorys
Ivan Illich był synem inżyniera, matka była Żydówką, przez co w roku 1941 usunięto go ze szkoły. Studiował teologię i filozofię na uczelniach we Florencji, Rzymie i w Salzburgu. Napisał doktorat na temat poglądów Arnolda Toynbeego. W latach 1952–1969 był kapłanem kościoła katolickiego. Od 1956 był wicerektorem Uniwersytetu Katolickiego w Portoryko. W 1961 założył placówkę naukowo-badawczą i kształceniową: Centrum Dokumentacji Międzykulturowej (CIDOC) w Cuernavaca (Meksyk). Placówka ta przygotowywała też przyszłych misjonarzy katolickich. Początkowo był wspierany przez władze kościelne, lecz z czasem jego poglądy ewoluowały, ostatecznie utracił wsparcie Kościoła i porzucił kapłaństwo[1][2][3].
Osobny artykuł: Medical Nemesis.
W latach 70. i na początku lat 80. opublikował siedem książek, w których przedstawił krytykę głównych instytucji społeczeństw uprzemysłowionych. Uważał, że instytucje te realizują cele przeciwne do pierwotnie założonych. W roku 1982 ukazała się kolejna książka pod tytułem Gender dyskutująca tematykę płci i rodziny w kontekście pracy. W kolejnych latach publikował eseje, artykuły na bardzo różnorodne tematy związane z szeroko rozumianą kulturą[1][2][3].
W 1983 zdiagnozowano u Ivana Illicha raka ucha wewnętrznego, nie korzystał jednak z tradycyjnej pomocy medycznej, odmówił operacji i znieczulania bólu jaki doznawał z tego powodu. Choroba oszpeciła mu twarz. Ostatecznie, będąc w pełni aktywności, zmarł w 2002[1][2][3].
Poglądy
Choć sam Illich nie nazywał siebie anarchistą, on i jego idee były blisko powiązane ze środowiskami lewicowego anarchizmu i liberalnego socjalizmu. Jego poglądy i działania odegrały ważną rolę w kształtowaniu się teologii wyzwolenia, choć Illich nie był jej zwolennikiem[4][5][6].
W swojej książce Deschooling Society sformuował koncepcję descholaryzacji społeczeństw. Illich sprzeciwiał się obowiązkowymi szkolnemu[7]. Według niego instytucjonalizacja edukacji wpływa na instytucjonalizacje społeczeństwa. Uznał system szkolnictwa za nieefektywny, oparty na hierarchii i dostosowany do ocen, a nie wymiany idei oraz umiejętności. Zdaniem Illicha system szkolnictwa jest oparty na modelu masowej produkcji, doprowadza on do prealienacji młodych ludzi pozbawiając ich kreatywności; szkoły powinny zostać wymyślone na nowo. W książce zaproponował zastąpienie systemu edukacji przez zdecentralizowane sieci edukacyjne oparte na równości i egalitarności oraz samokształcenie w płynnych i nieformalnych układach[8]. Według Illicha dobry system edukacji powinien zapewniać wszystkim chcącym się uczyć dostęp do zasobów w dowolnym momencie, umożliwić chcącym dzielić się wiedzą znalezienie chcących się od nich uczyć oraz umożliwić przedstawianie swoich idei tym, którzy chcą je zaprezentować społeczeństwu[9].
Jest uznawany za zwolennika teologii apofatycznej[10].
Tłumaczenia prac na język polski
- Celebrowanie świadomości, wstęp Erich Fromm, Poznań 1994, Dom Wydawniczy Rebis, ISBN 83-7120-057-9 (Celebration of Awareness 1970)
- Społeczeństwo bez szkoły wyd. I: wstęp Bogdan Suchodolski, Warszawa 1976, Państwowy Instytut Wydawniczy, seria Biblioteka Myśli Współczesnej; wyd. II pt. Odszkolnić społeczeństwo, tłum. Łukasz Mojsak, wstęp Piotr Laskowski, posłowie: ze Zbigniewem Liberą rozmawia Jan Sowa, Warszawa 2010, Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, ISBN 978-83-62418-03-9 (Deschooling Society 1971)
Przypisy
- ↑ a b c Ivan Illich, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2019-05-06] (ang.).
- ↑ a b c Ivan Illich. [w:] Notable Names Database (NNDB) [on-line]. Soylent Communications. [dostęp 2019-05-06]. (ang.).
- ↑ a b c Ivan Illich Facts. [w:] YourDictionary, Encyclopedia of World Biography [on-line]. Gale Group, Inc, 2010. [dostęp 2019-05-06]. (ang.).
- ↑ The Prophet of Cuernavaca: Ivan Illich and the Crisis of the West [online], academic.oup.com [dostęp 2024-05-20] .
- ↑ TaraT. Bartlett TaraT., DanielD. Schugurensky DanielD., Deschooling Society 50 Years Later: Revisiting Ivan Illich in the Era of COVID-19, „Sisyphus – Journal of Education”, 8 (3), 2020, s. 65–84 [dostęp 2024-05-20] .
- ↑ RosaR. Bruno-Jofré RosaR., Jon IgelmoJ.I. Zaldívar Jon IgelmoJ.I., Ivan Illich, the Critique of the Church as It: From a Vision of the Missionary to a Critique of Schooling, [w:] Catholic Education in the Wake of Vatican II, DOI: 10.3138/9781487514525-008 (ang.).
- ↑ Odszkolnić szkoły! [online] [dostęp 2024-05-20] (pol.).
- ↑ Encyclopaedia of Marxism and Education – Ivan Illich and Deschooling Society, s. 503 .
- ↑ Ivan Illich: deschooling, conviviality and lifelong learning – infed.org [online], infed.org [dostęp 2024-05-20] .
- ↑ Ivan Illich as An Esoteric Writer [online], davidcayley.com, 16 stycznia 2019 [dostęp 2024-05-20] (ang.).
Linki zewnętrzne
- Piotr Laskowski: Wyrównywanie szans czy reprodukcja systemu? O szkole i społeczeństwie bez szkoły według Ivana Illicha (skrócona wersja wstępu do polskiego przekładu książki Ivana Illicha: „Odszkolnić społeczeństwo”, Warszawa 2010). [w:] Społeczny Monitor Edukacji / Felietony [on-line]. SME, 13 marca 2011. [dostęp 2019-05-06].
- Ivan Illich, Medical Nemesis. The Expropriation of Health (1976), Index of /itc/hs/pubhealth > illich.pdf na www.columbia.edu
- J.P. Bunker, Ivan Illich and medical nemesis; The appropriation of health; J Epidemiol Community Health 2003;57:927 na www.ncbi.nlm.nih.gov
- Halina Wurszt, Edukacja i Dialog – Ivan Illich i jego system na www.eid.edu.pl
- p
- d
- e
- ISNI: 0000000109307269
- VIAF: 108129419
- LCCN: n80032720
- GND: 118555456
- NDL: 00444214
- BnF: 11908195k
- SUDOC: 066876982
- SBN: CFIV030685
- NLA: 36539176
- NKC: jn20010602723
- DBNL: illi001
- BNE: XX898177
- NTA: 068408528
- BIBSYS: 90071921
- CiNii: DA0004188X
- Open Library: OL428194A
- PLWABN: 9810598530205606
- NUKAT: n95003706
- J9U: 987007262852805171
- PTBNP: 33602
- CANTIC: a10997143
- LNB: 000003648
- NSK: 000370138
- CONOR: 9133155
- BNC: 000170118
- ΕΒΕ: 67101
- BLBNB: 000213689
- KRNLK: KAC199613314
- LIH: LNB:BfTS;=Bl
- PWN: 3914144
- Britannica: biography/Ivan-Illich
- Treccani: ivan-illich
- Universalis: ivan-illich
- NE.se: ivan-illich
- SNL: Ivan_Illich
- Catalana: 0033489
- DSDE: Ivan_Illich
- Hrvatska enciklopedija: 27101
- Google Scholar: AemFDuEAAAAJ