Józef Zubrzycki
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 16 marca 1914 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 23 stycznia 2009 |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne |
|
Formacja | |
Jednostki | 131 eskadra myśliwska |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Józef Kazimierz Zubrzycki (ur. 16 marca 1914 w Borysławiu, zm. 23 stycznia 2009 w Krakowie) – chorąży Polskich Sił Powietrznych, kawaler Virtuti Militari, uczestnik zrzutów zaopatrzenia do okupowanej Polski. W późniejszym okresie awansowany do stopnia podporucznika[1].
Życiorys
Syn Franciszka i Julii z domu Komurek. W 1930 r. ukończył I Państwowe Gimnazjum im. Ignacego Mościckiego w Stryju i zgłosił się do odbycia służby wojskowej. Zdał egzaminy do Szkoły Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich w Bydgoszczy, którą ukończył w 1933 r. w specjalności mechanika. Został przydzielony do 131. eskadry myśliwskiej, następnie do 133. eskadry myśliwskiej. W lipcu 1937 r. otrzymał przydział do 162. eskadry myśliwskiej i w jej składzie służył do sierpnia 1939 r. 26 sierpnia uległ wypadkowi, podkład kolejowy spadł mu na stopę powodując rozległe obrażenia. Z uwagi na brak mechaników w eskadrze nie zdecydował się na hospitalizację i pozostał na służbie[2].
Jego jednostka została włączona do lotnictwa Armii „Łódź”. Po wybuchu II wojny światowej Zubrzycki objął stanowisko dowódcy czołówki technicznej, zajmował się przygotowywaniem lotnisk polowych i organizowaniem zasadzek polskich myśliwców. W trakcie walk odłączył się od swej macierzystej jednostki, udało mu się do niej powrócić 15 września w rejonie Stanisławowa. Po agresji ZSRR na Polskę przekroczył w Kutach granicę z Rumunią i został internowany. Po leczeniu został osadzony w obozie w Târgu Jiu, ale udało mu się zbiec i przez Jugosławię i Grecję 20 lutego 1940 r. dotrzeć do Francji. Został skierowany do Centrum Wyszkolenia Lotnictwa w Lyon-Bron, a następnie do Andrézieux-Bouthéon. Po upadku Francji z portu Saint-Jean-de-Luz został ewakuowany do Wielkiej Brytanii na pokładzie statku „Arandora Star”[3].
Zgłosił się do służby w Polskich Siłach Powietrznych, otrzymał numer służbowy RAF 792485[4]. Został skierowany do 17 Operational Training Unit w Upwood na szkolenie w obsłudze sprzętu brytyjskiego, po jego ukończeniu 19 marca 1941 r. otrzymał przydział do dywizjonu 317 jako mechanik silnikowy. Zgłosił się ochotniczo do służby w personelu latającym i 1 stycznia 1943 r. został skierowany na kurs mechaników pokładowych, który ukończył w kwietniu. W sierpniu został przydzielony do polskiej eskadry „C” w 138 dywizjonie RAF do zadań specjalnych. Latał ze zrzutami zaopatrzenia dla ruchu oporu działającego na terenie Francji. Po powstaniu 1586 Eskadry Specjalnego Przeznaczenia został przebazowany do Afryki, a następnie do Włoch, skąd wykonywał loty do Albanii, Czechosłowacji, Grecji, Jugosławii, północnych Włoch oraz do Polski[3].
Pierwszy lot z zadaniem zrzutu dla podziemia wykonał w nocy z 8 na 9 sierpnia 1943 r., kiedy to w ramach operacji Tomcod 34/Roach 142 zrzucił zasobniki z zaopatrzeniem we Francji[5]. Kolejne zadanie nad Francją wykonał w nocy z 7 na 8 października w ramach operacji Tom 17[6]. 6 listopada został przebazowany z Wielkiej Brytanii do nowej bazy w Sidi Amar[7].
Swój pierwszy lot do Polski wykonał w nocy z 18 na 19 grudnia 1943 r. Samolot Handley Page Halifax JN-911 „Z" w ramach operacji Ohio 3 dokonał zrzutu materiałowy na placówkę „Rybitwa-I” 16[8]. Pod koniec grudnia został przebazowany do nowej bazy w południowych Włoszech w Campo Casale pod Brindisi[9].
W nocy z 5 na 6 stycznia 1944 r. poleciał w ramach operacji Tupman 2 i Florida 10. Samolot miał dokonać zrzutu cichociemnych na placówkę „Stolnica” 106, ale nie doszło do wykonania zadania[10]. W lutym wykonał trzy loty ze zrzutami nad północne Włochy i nad Jugosławię[11]. W nocy z 24 na 25 lutego, w ramach operacji Weller 2 poleciał z zadaniem zrzutu skoczków na placówkę „Obraz 308”[12]. Tu również nie doszło do wykonania zadania[13]. Turę lotów bojowych (w jego przypadku wynoszącą 26 lotów) zakończył w nocy z 27 na 28 kwietnia, kiedy to poleciał z zadaniem zrzutu czterech cichociemnych na placówkę „Tapczan 410”. Zadania nie wykonano[14].
W maju został skierowany do Wielkiej Brytanii na odpoczynek i od czerwca służył jako instruktor mechaników pokładowych w 1662 Heavy Conversion Unit w Blyton. Z chwilą wybuchu powstania warszawskiego zgłosił swoją chęć powrotu do służby i trafi do dywizjonu 300. Tu rozpoczął loty bojowe w ramach swej drugiej tury operacyjnej[15]. W czasie służby w tym dywizjonie latał z zadaniami bombardowania na cele w Duisburgu, Kleve, Dortmundzie, Pforzheim, Hanowerze, Hanau, Paderborn, Nordhausen, Plauen, Berlinie oraz Helgolandzie. Dodatkowo, w ramach operacji „Manna”, wykonał loty ze zrzutami żywności dla głodującej holenderskiej ludności cywilnej. W ramach operacji „Exodus” transportował wyzwolonych jeńców z niemieckich obozów, a w ramach operacji „Wastage” brał udział w zrzucaniu zapasów bomb lotniczych do morza. 29 września 1946 r. otrzymał przydział do dywizjonu 301. Po demobilizacji w 1947 r. zdecydował się na powrót do Polski[16].
Po przybyciu do Polski zamieszkał w Paczkowie, gdzie połączył się z rodziną przesiedloną z Kresów. Od 1949 do 1951 r. pracował przy budowie kombinatu metalurgicznego Nowa Huta, następnie znalazł zatrudnienie w firmach Beton-Stal i Budostal w Krakowie. W 1969 r. przeszedł na emeryturę i zaangażował się w działalność społeczną. Został członkiem Aeroklubu Krakowskiego, działał w Krakowskim Klubie Seniorów Lotnictwa oraz współpracował z Muzeum Lotnictwa Polskiego[17].
Zmarł 23 stycznia 2009 r. i został pochowany na cmentarzu Grębałowskim (kwatera LV, rząd III, miejsce 1)[18].
Ordery i odznaczenia
Za swą służbę otrzymał odznaczenia[19][20][17]:
- Krzyż Srebrny Virtuti Militari nr 11130,
- Krzyż Walecznych – dwukrotnie,
- Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami,
- Medal Lotniczy – dwukrotnie,
- Polowy Znak Mechanika Pokładowego nr 14,
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski,
- Srebrny Krzyż Zasługi,
- Brązowy Krzyż Zasługi,
- Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju”,
- Brązowy Medal za Zasługi dla Obronności Kraju,
- Złoty Medal „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej”,
- Złota odznaka miasta Krakowa,
- Odznaka „Za Zasługi dla ZBoWiD”,
- Distinguished Flying Cross,
- 1939-45 Star,
- France and Germany Star,
- Defence Medal,
- War Medal 1939–1945.
Przypisy
- ↑ Mroczkowski, Olejko 2011 ↓, s. 345.
- ↑ Józef Kazimierz Zubrzycki „Żuber”. Muzeum Powstania Warszawskiego. [dostęp 2023-10-24]. (pol.).
- ↑ a b Hasiński 1994 ↓, s. 226.
- ↑ Krzystek 2012 ↓, s. 644.
- ↑ Bieniecki 2005 ↓, s. 72.
- ↑ Bieniecki 2005 ↓, s. 81.
- ↑ Bieniecki 2005 ↓, s. 85–86.
- ↑ Bieniecki 1994 ↓, s. 377.
- ↑ Bieniecki 2005 ↓, s. 90.
- ↑ Bieniecki 1994 ↓, s. 378.
- ↑ Bieniecki 2005 ↓, s. 93–97.
- ↑ Olejko, Mroczkowski 2011 ↓, s. 105.
- ↑ Bieniecki 1994 ↓, s. 379.
- ↑ Bieniecki 1994 ↓, s. 395.
- ↑ Jaśkiewicz 2018 ↓, s. 200.
- ↑ Józef Zubrzycki. Polskie Siły Powietrzne w II wojnie światowej. [dostęp 2023-10-27]. (pol.).
- ↑ a b Ppor. strz. pokł. Józef Zubrzycki – nr. sł. 792485. Sekowa.Info. [dostęp 2023-10-26]. (pol.).
- ↑ Józef Zubrzycki. Niebieska eskadra – groby, cmentarze, pomniki, miejsca pamięci polskich lotników. [dostęp 2023-10-27]. (pol.).
- ↑ Mroczkowski 2016 ↓, s. 170.
- ↑ Zubrzycki Józef Kazimierz. Personel Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii 1940–1947. [dostęp 2023-10-24]. (pol.).
Bibliografia
- Łukasz Jaśkiewicz: 300 Dywizjon Bombowy „Ziemi Mazowieckiej”. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2018. ISBN 978-83-7889-828-3. OCLC 1096345355.
- Kajetan Bieniecki: Lotnicze wsparcie Armii Krajowej. Kraków: Arcana, 1994. ISBN 978-83-86225-10-1. OCLC 32544104.
- Kajetan Bieniecki: Polskie załogi nad Europą 1942–1945 : Polacy w operacjach specjalnych. Warszawa: Bellona, 2005. ISBN 83-11-10235-X. OCLC 237043165.
- Mieczysław J. Hasiński: Szkoła Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich = The Polish Air Force N. C. O.'S Training. T. III R-Z. Poznań: 1994, s. 223. ISBN 83-902541-0-7. OCLC 78622750.
- Tadeusz Jerzy Krzystek, [Anna Krzystek]: Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii w latach 1940–1947 łącznie z Pomocniczą Lotniczą Służbą Kobiet (PLSK-WAAF). Sandomierz: Stratus, 2012. ISBN 978-83-61421-59-7. OCLC 276981965.
- Krzysztof Mroczkowski: Trzy bez atu z Polandami : Polskie Siły Powietrzne na Zachodzie w zbiorach Muzeum Lotnictwa Polskiego. Kraków: Muzeum Lotnictwa Polskiego, 2016. ISBN 978-83-931259-9-9. OCLC 1138898925.
- Andrzej Olejko, Krzysztof Mroczkowski: Szachownice nad okupowaną Europą. Rzeszów: Wydawnictwo Libra, 2011. ISBN 978-83-89183-69-9. OCLC 730035695.
- Krzysztof Mroczkowski, Andrzej Olejko: Nocnych lotów świadectwa. Kraków: Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie, 2011. ISBN 978-83-931259-1-3. OCLC 852799747.