Język ajmara
Obszar | Andy (Argentyna, Boliwia, Chile, Peru) | ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Liczba mówiących | 2,3 mln | ||||||
Pismo/alfabet | |||||||
Klasyfikacja genetyczna | |||||||
| |||||||
Status oficjalny | |||||||
język urzędowy | Boliwia, Peru | ||||||
UNESCO | 2 wrażliwy↗ | ||||||
Kody języka | |||||||
ISO 639-1 | ay | ||||||
ISO 639-2 | aym | ||||||
ISO 639-3 | aym | ||||||
IETF | ay | ||||||
Glottolog | nucl1667 | ||||||
Ethnologue | aym | ||||||
GOST 7.75–97 | айм 026 | ||||||
Dialekty | |||||||
ISO 639-3: ayr – centralnyISO 639-3: ayc – południowy | |||||||
Występowanie | |||||||
![]() | |||||||
W Wikipedii | |||||||
| |||||||
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. |
Język ajmara (aymara) – język z rodziny ajmara, którym posługują się Indianie Ajmara. Ajmara niekiedy łączony jest z językiem keczua, tworząc wraz z nim tzw. subfylę keczumarańską[1]. Inną klasyfikację proponuje Ethnologue, traktując ajmara jako tzw. makrojęzyk, na który składają się dwa główne języki: ajmara centralny (w Boliwii i innych krajach)[2] oraz ajmara południowy (w Peru)[3].
Obecnie językiem ajmara posługuje się ok. 2,3 mln osób, głównie w Andach[2][3], a w Peru oraz Boliwii jest jednym z języków urzędowych (obok hiszpańskiego i keczua).
Ajmara jest językiem aglutynacyjnym i, do pewnego stopnia, polisyntetycznym, z szykiem wyrazów SOV.
Jest zapisywany alfabetem łacińskim.
Fonologia
Samogłoski
Język ajmara ma trzy samogłoski krótkie: a, o, u oraz odpowiadające im trzy samogłoski długie, zaznaczane w grafii za pomocą znaku umlautu: ä, ö, ü.
Spółgłoski
Wargowe | Dziąsłowe | Podniebienne | Miękkopodniebienne | Języczkowe | ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Zwarte proste | p | p | t | t | tʃ | ch | k | k | q | q |
Zwarte przydechowe | pʰ | ph | tʰ | th | tʃʰ | chh | kʰ | kh | qʰ | qh |
Zwarte ejektywne | pʼ | p' | tʼ | t' | tʃʼ | ch' | kʼ | k' | qʼ | q' |
Szczelinowe | s | s | x | j | χ | x | ||||
nosowe | m | m | n | n | ñ | ñ | ||||
Boczne | l | l | ʎ | ll | ||||||
Płynne | w | w | r | r | y | y |
Etymologia
Postulowana dawniej etymologia, że słowo „ajmara” pochodzi od słów „jaya” (starożytny) i „mara” (rok, czas), jest najpewniej błędna. Prawdziwa etymologia nazwy pozostaje niejasna. Informacje na ten temat można znaleźć w książce Lingüística Aimara napisanej przez szanowanego peruwiańskiego językoznawcę Rodolfo Cerrón-Palomino (2000: s. 34-36).
Rzadkie cechy
Język ajmara ma szereg cech, które są cytowane jako niezwykłe. Na przykład ajmara jest podawany jako język używający logiki trójwartościowej (większość języków używa logiki dwuwartościowej). Umberto Eco w Ricerca della Lingua Perfetta Nella Cultura Europea (W poszukiwaniu idealnego języka w kulturze europejskiej) pisze o ajmara jako języku z niezwykłą giętkością i zdolnością do neologizmów.
Przypisy
- ↑ Alfred F.A.F. Majewicz Alfred F.A.F., Języki świata i ich klasyfikowanie, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989, s. 160, ISBN 83-01-08163-5, OCLC 749247655 (pol.).
- ↑ a b M. PaulM.P. Lewis M. PaulM.P., Gary F.G.F. Simons Gary F.G.F., Charles D.Ch.D. Fennig Charles D.Ch.D. (red.), Aymara, Central, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 18, Dallas: SIL International, 2015 [dostęp 2021-08-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-10-17] (ang.).
- ↑ a b M. PaulM.P. Lewis M. PaulM.P., Gary F.G.F. Simons Gary F.G.F., Charles D.Ch.D. Fennig Charles D.Ch.D. (red.), Aymara, Southern, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 18, Dallas: SIL International, 2015 [dostęp 2021-08-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-10-17] (ang.).
Bibliografia
- Alfred F.A.F. Majewicz Alfred F.A.F., Języki świata i ich klasyfikowanie, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989, ISBN 83-01-08163-5, OCLC 749247655 (pol.).
- KrystynaK. Damm KrystynaK., AldonaA. Mikusińska AldonaA. (red.), Ludy i języki świata, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000 (PWN Leksykon), ISBN 83-01-13070-9, OCLC 830240260 (pol.).
- БРЭ: 1805447