Jan Dismas Zelenka
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 16 października 1679 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 23 grudnia 1745 | ||
Instrumenty | kontrabas | ||
Gatunki | |||
Zawód | kontrabasista, kapelmistrz, kompozytor | ||
| |||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Jan_Dismas_Zelenka_-_memorial_LPB.jpg/200px-Jan_Dismas_Zelenka_-_memorial_LPB.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/Vinzenz_Wanitschke_-_Jan_Dismas_Zelenka_Gedenktafel.jpg/200px-Vinzenz_Wanitschke_-_Jan_Dismas_Zelenka_Gedenktafel.jpg)
Jan Dismas Zelenka, właśc. Jan Lukáš Zelenka (ur. 16 października 1679 w Louňovicach pod Blaníkem, zm. 23 grudnia 1745 w Dreźnie) – czeski, niemieckojęzyczny kompozytor epoki późnego baroku, kontrabasista i kapelmistrz.
Życiorys
Jan Lukáš Zelenka urodził się w Louňovicach pod Blaníkem 16 października 1679 roku, w rodzinie Jiříego i Marii Magdaleny Hajek. Był najstarszym z ośmiu rodzeństwa. Ojciec był nauczycielem i organistą w katolickim kościele parafialnym w Louňovicach. Jan Zelenka został ochrzczony jako Jan Lukáš. Używanie przez niego zmienionych imion Jan Dismas odnotowane zostało w źródłach pisanych od 1704 roku[1].
Muzyk przeniósł się z Czech do Drezna około 1710 roku. Znalazł zatrudnienie w kapeli na dworze Augusta II Mocnego, który przeszedł na katolicyzm, stając się królem Polski w 1697 roku. August II przebudował teatr pałacowy w kościół katolicki. Zelenka był kontrabasistą. Większość życia spędził na dworze drezdeńskim. Prawdopodobnie odbył podróż do Wenecji. Dwa lata spędził w Wiedniu, studiując u Johanna Josepha Fuxa[2].
Zelenka komponował niemal wyłącznie dzieła religijne, dlatego nazywany jest czasem „katolickim Bachem”, jednak ze względu na obecność wirtuozerii w jego muzyce skrzypcowej wspominany jest też czasem jako „czeski Vivaldi”. Zmarł w Dreźnie 23 grudnia 1745 roku[3].
Dzieła
Kompletny spis utworów Zelenki zawiera niemal 250 utworów, przeważnie o charakterze religijnym, w tym 21 mszy (jedna zaginęła), 4 requiem, 2 wielkie oratoria, 2 Magnificat i Te Deum, 13 litanii, wiele psalmów, hymnów i antyfon.
Do najważniejszych należą przede wszystkim msze, skomponowane w ostatnich 10 latach życia, oratoria i litanie.
Szczyt jego twórczości świeckiej, a zarazem szczytowy barok muzyczny reprezentuje Sub olea pacis et palma virtutis i jego utwory instrumentalne.
Kompletny katalog dzieł Zelenki stworzył niemiecki muzykolog, Wolfgang Reiche[4].
Msze i Requiem
- Missa Sanctae Caeciliae(inne języki), G-dur, c. 1711 (ZWV 1)
- Missa Judica me, F-dur, 1714 (ZWV 2)
- Missa Corporis Domini, C-dur, c. 1719 (ZWV 3)
- Missa Sancti Spiritus, D-dur, 1723 (ZWV 4)
- Missa Spei, C-dur, 1724 (ZWV 5, zaginione)
- Missa Fidei, C-dur, 1725 (ZWV 6)
- Missa Paschalis, D-dur, 1726 (ZWV 7)
- Missa Nativitatis Domini, D-dur, 1726 (ZWV 8)
- Missa Corporis Domini, D-dur, 1727 (ZWV 9)
- Missa Charitatis, D-dur, 1727 (ZWV 10)
- Missa Circumcisionis D.N.J.C., D-dur, 1728 (ZWV 11)
- Missa Divi Xaverii, D-dur, 1729 (ZWV 12)
- Missa Gratias agimus tibi, D-dur, 1730 (ZWV 13)
- Missa Sancti Josephi, D-dur, c. 1731 (ZWV 14)
- Missa Eucharistica, D-dur, 1733 (ZWV 15)
- Missa Purificationis BVM, D-dur, 1733 (ZWV 16)
- Missa Sanctissimae Trinitatis(inne języki), a-moll, 1736 (ZWV 17)
- Missa Votiva(inne języki), e-moll, 1739 (ZWV 18)
- Missa Dei Patris, C-dur, 1740 (ZWV 19)
- Missa Dei Filii, C-dur, c. 1740 (ZWV 20)
- Missa Omnium Sanctorum, a-moll, 1741 (ZWV 21)
- Requiem c-moll, ZWV 45
- Requiem D-dur, 1733, ZWV 46
- Requiem d-moll, c. 1731, ZWV 48
- Requiem F-dur, před 1730, ZWV 49
Oratoria
- Sub olea pacis et palma virtutis (conspicua orbi regia Bohemiae Corona – Melodrama de Sancto Wenceslao), 1723, ZWV 175
- Il Serpente di Bronzo(inne języki), 1730, ZWV 61
- Gesù al Calvario, 1735, ZWV 62
- I penitento al sepolchro del Redentore, 1736, ZWV 63
Litanie
- Litaniae de Venerabili Sacramento (2), ZWV 147, 148
- Litaniae Lauretanae, ZWV 149, 150
- Litaniae Lauretanae „Consolatrix afflictorum“, 1744, ZWV 151
- Litaniae Lauretanae „Salus infirmorum“, 1744, ZWV 152
- Litaniae Omnium Sanctorum, c. 1735, ZWV 153
- Litaniae Xaverianae, (2), ZWV 154, 155
- Litaniae de Sancto Xaverio, 1729, ZWV 156
Pozostałe dzieła liturgiczne i religijne
- Te Deum d-moll, c.1724, ZWV 145
- Te Deum D-dur, 1731, ZWV 146
- Magnificat c-moll, c. 1727, ZWV 107
- Magnificat D-dur, 1725, ZWV 108
- De profundis (4), ZWV 50, 95-97
- Miserere D-dur, 1722, ZWV 56 [STB soli; SATB ch.; 3 Trbn, 2 Ob, 2 Vni, 2 Vle, B.c.]
- Miserere c-moll, 1738, ZWV 57
- Lamentationes Ieremiae Prophetae, ZWV 203
- Responsoria pro hebdomada (27), ZWV 55
Świeckie utwory wokalno-instrumentalne
- Il Diamante(inne języki), ZWV 177
Utwory instrumentalne
- Trio or Quartet Sonatas nos. 1-6, c. 1721, ZWV 181
- Capriccio no. 1 (D), c. 1717, ZWV 182
- Capriccio no. 2 (G), 1718, ZWV 183:
- Capriccio no. 3 (F), c. 1718, ZWV 184
- Capriccio no. 4, (A), 1718, ZWV 185
- Concerto à 8 Concertanti, 1723, ZWV 186
- Hipocondrie à 7 Concertanti, 1723, ZWV 187
- Ouverture à 7 Concertanti, 1723, ZWV 188
- Simphonie à 8 Concertanti, 1723, ZWV 189
- Capriccio no.5 (G), 1729, ZWV 190
Przypisy
Linki zewnętrzne
- Jan Dismas Zelenka – twórczość tego autora dostępna w bibliotece cyfrowej International Music Score Library Project
- Jan Dismas Zelenka – nuty tego kompozytora dostępne w bibliotece cyfrowej Choral Public Domain Library (ChoralWiki)
- ISNI: 000000012278115X
- VIAF: 32793075
- LCCN: n82045392
- GND: 118808370
- NDL: 01128731
- LIBRIS: c9prsk2w392gb2j
- BnF: 139014056
- SUDOC: 030189667
- NLA: 36103785
- NKC: jn19990010036
- BNE: XX896521
- NTA: 097447544
- BIBSYS: 90702711
- CiNii: DA05599267
- Open Library: OL7514379A
- PLWABN: 9810554845305606
- NUKAT: n2005121529
- J9U: 987007313394805171
- LNB: 000188466
- CONOR: 52786787
- LIH: LNB:BDx3;=BX
- RISM: people/361299