Jernej Kopitar
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Grave_of_Jernej_Kopitar%2C_Vienna.jpg/250px-Grave_of_Jernej_Kopitar%2C_Vienna.jpg)
Jernej Kopitar (ur. 21 sierpnia 1780 w Repnju[1][2], zm. 11 sierpnia 1844 w Wiedniu[1]) – słoweński językoznawca, slawista, skryptor i kustosz wiedeńskiej biblioteki dworskiej[3], z którego autorytetem i opiniami liczył się sam Goethe, Humboldt czy bracia Grimm[3].
Życiorys
Jernej Kopitar urodził się we wsi Repnje w rodzinie chłopskiej[2]. Naukę w szkole w Lublanie rozpoczął w 1790 roku[1]. W wieku czternastu lat stracił rodziców w epidemii cholery[1]. Kontynuował edukację dzięki stypendium za dobre wyniki w nauce i wynagrodzeniu za korepetycje, których udzielał młodszym uczniom[1]. Po ukończeniu liceum zatrudnił się jako nauczyciel w domu rodziny Bonazza, gdzie spotkał swojego późniejszego opiekuna naukowego i mecenasa Žigę Zoisa[1]. Od 1808 korespondował z Josefem Dobrovskim[1]. W 1808 rozpoczął studia prawnicze w Wiedniu, chociaż slawistyka była wciąż w centrum jego zainteresowań[1]. Publikował artykuły dotyczące folkloru, języków, kultury i historii Słowian w czołowych czasopismach austriackich[1].
Jego talent został szybko zauważony i już w 1810 roku zaproponowano mu posadę cenzora książek słowiańskich i greckich oraz czwartego skryptora w wiedeńskiej bibliotece dworskiej, co okazało się momentem przełomowym w jego karierze zawodowej[1].
W 1808 roku wydał pierwszą gramatykę języka słoweńskiego (Gramatyka języka słoweńskiego w Krainie, Karyntii i Styrii). W 1813 roku spotkał Vuka Karadžicia, serbskiego językoznawcę i zbieracza pieśni ludowych[1]. Spotkanie to zaowocowało przyjaźnią i współpracą przy opracowaniu gramatyki i słownika języka serbskiego[3]. Pomagał Josefowi Dobrovskiemu w opracowaniu pierwszej naukowej gramatyki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego[3]. Między innymi dzięki niemu został wydany zabytek języka polskiego, XIV-wieczny Psałterz floriański[3]. Na dworze wiedeńskim osiągnął stanowisko głównego kustosza biblioteki dworskiej i doradcy dworskiego. Przez dwa lata pracował w Watykanie, gdzie założył kolegium ukraińskie, katedrę języków i literatur słowiańskich oraz drukarnię słowiańską[1]. Gorąco popierał ideę szkolnictwa w językach narodowych. Był również zwolennikiem założenia uniwersytetu w Lublanie[1]. Pod koniec życia był członkiem wszystkich liczących się europejskich akademii naukowych[2].
Kopitar do dziś uchodzi za ojca narodowego i kulturalnego odrodzenia Słoweńców[2], chociaż pod koniec życia podejmował wiele kontrowersyjnych decyzji, zwłaszcza dotyczących tekstów słoweńskiego wieszcza France Prešerna[1].
Należał do zwolenników austroslawizmu[2]. Był przeciwnikiemm preskryptywizmu w językoznawstwie oraz zwolennikiem żywego języka, jednocześnie jednak uważał, że słoweński należy oczyścić z niemieckich naleciałości[1]. Postulował opracowanie wspólnego alfabetu dla języków słowiańskich[1].
Publikacje
- Grammatik der slavischen Sprache in Krain, Kärnten und Steyermark (słoweń. Slovnica slovanskega jezika na Kranjskem, Koroškem in Štajerskem – Gramatyka języka słoweńskiego w Krainie, Karyntii i Styrii), Wiedeń: 1809
- Albanische, walachische und bulgarische Sprache, 1829
- Glagolita Clozianus, 1836, pierwsza publikacja zabytków fryzyńskich.
- Adresse der günftien slawischen Akademie and Patriotische Phantasien eines Slaven
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p AlenkaA. MIRKAC AlenkaA., Jernej Kopitar [online], Witryna absolwentów Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu w Mariborze, 9 kwietnia 2006 [dostęp 2023-08-24] (słoweń.).
- ↑ a b c d e RenataR. Zawistowska RenataR., Prekmurje – Oderwanie od Węgier i przyłączenie do Słowenii (1919–1920), „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej”, 1, 47, 2012, s. 49–75 .
- ↑ a b c d e AnnaA. Muszyńska AnnaA., Jernej Kopitar [online], Słowiańszczyzna, Słowianie, języki słowiańskie – Koło Slawistów Uniwersytetu Śląskiego, 12 kwietnia 2003 [dostęp 2023-08-24] [zarchiwizowane z adresu 2022-06-30] .
Linki zewnętrzne
- artykuł o Jerneju Kopitarze na stronie przewodnika po Słowenii kam.si http://www.kam.si/veliki_slovenci/jernej_kopitar_slavist_filolog_publicist.html
- ISNI: 0000000110211731
- VIAF: 12323678
- LCCN: n81110276
- GND: 11856529X
- LIBRIS: 64jlg7bq562s4wp
- BnF: 12032514m
- SUDOC: 028501756
- NLA: 35911631
- NKC: jn20020325006
- NTA: 068689179
- BIBSYS: 90362160
- CiNii: DA07382404
- Open Library: OL4867492A, OL72095A
- PLWABN: 9810560250505606
- NUKAT: n99024314
- J9U: 987007279815005171
- LNB: 000023081
- NSK: 000002435
- CONOR: 24754275
- ΕΒΕ: 160117
- LIH: LNB:B/bg;=Bm
- PWN: 3925607
- Britannica: biography/Jernej-Kopitar
- Treccani: jernej-kopitar
- БРЭ: 2095267
- NE.se: jernej-kopitar
- SNL: Jernej_Kopitar
- VLE: jernej-kopitar
- Hrvatska enciklopedija: 33071