Jochanan Bader
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 19 sierpnia 1901 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 16 czerwca 1994 | ||
Poseł do Knesetu | |||
Okres | od 14 grudnia 1949 | ||
Przynależność polityczna | Herut, Gahal, Likud | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/Johanan_Bader_is_an_amatur_photographer_he_checks_a_sophisticate_camerahe_took_from_a_pressphotographer_003994109.jpg/220px-Johanan_Bader_is_an_amatur_photographer_he_checks_a_sophisticate_camerahe_took_from_a_pressphotographer_003994109.jpg)
Jochanan Bader, Jan Bader (hebr.: יוחנן בדר, ang.: Yohanan Bader, ur. 19 sierpnia 1901 w Krakowie, zm. 16 czerwca 1994 w Ramat Ganie) – polski i izraelski prawnik, dziennikarz i polityk, w latach 1949–1977 poseł do Knesetu z list ugrupowań prawicowych Herutu, Gahalu i Likudu. Doktor nauk prawnych, współautor metody Badera-Ofera – stosowanej od 1973 do podziału mandatów pomiędzy izraelskim partiami wyborczymi, które przekroczyły próg wyborczy.
Życiorys
Urodził się 9 sierpnia 1901 w Krakowie[1], należącym wówczas do Austro-Węgier jako Jan Bader[2].
W Polsce
Uczęszczał do krakowskiego państwowego gimnazjum, a następnie, w niepodległej już Polsce podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim, zakończone uzyskaniem doktoratu[1].
Od młodości działał w organizacjach syjonistycznych – był członkiem młodzieżowej organizacji Ha-Szomer Ha-Cair oraz Powszechnego Żydowskiego Związku Robotniczego na Litwie, w Polsce i Rosji (Bund). Od 1925 związany z nurtem rewizjonistycznego syjonizmu – przystąpił do Unii Syjonistów Rewizjonistów Ze’ewa Żabotyńskiego[1]. Pracował jako prawnik, był także autorem tekstów, redaktorem[1], a przez pewien czas również redaktorem naczelnym polskojęzycznego tygodnika „Trybuna Narodowa”. Organ rewizjonizmu syjonistycznego wydawanego w Krakowie, Warszawie i Lwowie przez Unię Syjonistów Rewizjonistów Małopolski Zachodniej i Śląska (Brit ha-Cohar)[2]. Po odłączeniu się rewizjonistów od Organizacji Syjonistycznej i stworzeniu Nowej Organizacji Syjonistycznej został jednym z liderów partii obok Józefa Szofmana i Ja’akowa Kohena[3].
II wojna światowa
Po wybuchu drugiej wojny światowej uciekł na wschód Polski i znalazł się na terenach zajętych przez Związek Radziecki. W 1940 został aresztowany i skazany na katorgę – trafił do łagru na północy ZSRR. W wyniku wejścia w życie układu Sikorski-Majski i ogłoszeniu amnestii dla obywateli polskich został zwolniony, a w sierpniu 1942 dołączył do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR generała Władysława Andersa. Wraz z Armią Andersa opuścił Związek Radziecki i przez Iran i Irak dotarł w grudniu 1943 do Palestyny, gdzie, jak wielu innych Żydów, opuścił polskie wojsko. Natychmiast przyłączył się do powstałej z inspiracji Żabotyńskiego organizacji paramilitarnej Irgun[1], którą dowodził w tym czasie Ja’akow Meridor[4]. W 1945 został aresztowany przez władze brytyjskie i umieszczony w obozie na wzgórzu Latrun, gdzie pozostawał uwięziony do maja 1948[1].
W Izraelu
Po wyjściu na wolność, w niepodległym już Izraelu, wraz z innymi członkami Irgunu i przedstawicielami nurtu rewizjonistycznego syjonizmu założył ruch Herut (pol. Wolność)[1], którego przewodniczącym został Menachem Begin[5][6]. Został także redaktorem naczelnym gazety „Cherut”, publikował również w innych pismach – „Hajom” (pol. Dziś) czy „Ma’ariw”[1].
W pierwszych wyborach parlamentarnych w Izraelu w 1949 z sukcesem kandydował z listy Herutu do izraelskiego parlamentu. W pierwszym Knesecie zasiadał w komisjach regulaminowej, konstytucyjnej oraz finansów. W wyborach w 1951 ponownie został wybrany posłem. W drugim Knesecie był członkiem komisji: konstytucyjnej, prawa i sprawiedliwości, spraw zagranicznych i obrony, finansów oraz interpelacji. W 1955 uzyskał reelekcję. W Knesecie trzeciej kadencji zasiadał w komisjach konstytucyjnej, prawa i sprawiedliwości, finansów oraz budownictwa. W latach 1957–1977 był rzecznikiem gospodarczym Herutu, a następnie Gahalu i Likudu. W wyborach w 1959 po raz czwarty zdobył mandat poselski, a w czwartym Knesecie zasiadał w komisjach finansów, budownictwa oraz spraw zagranicznych i obrony. W 1961 uzyskał reelekcję[1]. W piątej kadencji Knesetu doszło do połączenia Herutu i Partii Liberalnej w Blok Herutu i Liberałów, zwany w skrócie Gahal[7]. Bader był członkiem komisji finansów oraz spraw zagranicznych i obrony. W wyborach w 1965 startując z listy Gahalu kolejny raz zdobył mandat poselski, a w szóstym Knesecie zasiadał w komisji finansów. Z sukcesem kandydował także w wyborach w 1969, a w Knesecie siódmej kadencji zasiadał w komisjach spraw gospodarczych, finansów, interpelacji[1]. Wraz z Awrahamem Oferem z Koalicji Pracy opracował metodę podziału mandatów pomiędzy izraelskimi partiami wyborczymi, które przekroczyły próg wyborczy. Była to lokalna wariacja metody D’Hondta, która weszła w życie od wyborów w 1973. Od nazwisk twórców nazywana jest metodą Badera-Ofera[8][9].
Przed wyborami w 1973 doszło do połączenia Gahalu i La’am (czyli sojuszu Wolnego Centrum, Listy Państwowej i pozaparlamentarnego Ruchu na rzecz Wielkiego Izraela) i powstania Likudu[10]. Jochanan Bader po raz ósmy znalazł się w Knesecie, pozostał rzecznikiem gospodarczym ruchu, a w ósmym Knesecie kierował komisją kontroli państwowej i był członkiem komisji finansów. Nie kandydował w kolejnych wyborach[1], w których Likud odniósł sukces i po raz pierwszy w historii Izraela doszedł do władzy[11].
Podczas swojej kariery politycznej był także członkiem rady doradczej Banku Izraela[11]. W 1979 opublikował w języku hebrajskim książkę „Kneset i ja”[1]. Zmarł 16 czerwca 1994 w Izraelu[11], w Ramat Ganie[12].
Życie prywatne
Był żonaty i miał dwoje dzieci[12].
Upamiętnienie
Jego imieniem nazwane są ulice w Ramat Ganie[13] i Beer Szewie[14].
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l Jochanan Bader (ang.) – profil na stronie Knesetu.
- ↑ a b Trybuna Narodowa. Tygodnik, Organ rewizjonizmu syjonistycznego. 20 września 1935. s. 8. [dostęp 2017-02-06].
- ↑ Revisionist Zionists. yivoencyclopedia.org. [dostęp 2017-02-06]. (ang.).
- ↑ Ja’akow Meridor (ang.) – profil na stronie Knesetu.
- ↑ Herut Movement. knesset.gov.il. [dostęp 2017-02-06]. (ang.).
- ↑ Menachem Begin (ang.) – profil na stronie Knesetu.
- ↑ Herut-Liberal Bloc. knesset.gov.il. [dostęp 2017-02-06]. (ang.).
- ↑ he Distribution of Knesset Seats Among the Lists – the Bader-Offer Method. knesset.gov.il. [dostęp 2017-02-06]. (ang.).
- ↑ The Electoral System in Israel. knesset.gov.il. [dostęp 2017-02-06]. (ang.).
- ↑ Likud. knesset.gov.il. [dostęp 2017-02-06]. (ang.).
- ↑ a b c Yohanan Bader, Israeli Legislator, 93. nytimes.com, 19 czerwca 1994. [dostęp 2017-02-06]. (ang.).
- ↑ a b Yohanan Bader. geni.com. [dostęp 2017-02-06]. (ang.).
- ↑ Dr Yohanan Bader St, Ramat Gan, Izrael. [dostęp 2017-02-06].
- ↑ Dr Yohanan Bader St, Be'er Sheva, Izrael. [dostęp 2017-02-06].
- p
- d
- e