Karin Stanek
![]() Karin Stanek w teledysku do piosenki „Sobota to mój dzień”, 1967 | |||
Data i miejsce urodzenia | 18 sierpnia 1943 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 15 lutego 2011 | ||
Instrumenty | gitara | ||
Gatunki | bigbit, rock and roll | ||
Zawód | piosenkarka | ||
Aktywność | 1962–2005 | ||
Wydawnictwo | Polskie Nagrania „Muza”, Pronit, Tonpress | ||
Powiązania | Czerwono-Czarni | ||
| |||
| |||
Strona internetowa |
Karin Stanek (ur. 18 sierpnia 1943 w Bytomiu, zm. 15 lutego 2011 w Wolfenbüttel) – polska piosenkarka bigbitowa, wokalistka zespołu Czerwono-Czarni, ceniona za energię i wyrazistość sceniczną, określana jako jeden z symboli bigbitu[1]. Uznana za jedną z „50 najlepszych polskich wokalistek” według czasopisma Machina[2]. W latach 60. należała do najpopularniejszych polskich piosenkarek[3], lansując takie przeboje jak „Malowana piosenka” (znana powszechnie pod tytułem „Malowana lala”), „Chłopiec z gitarą”, „Jedziemy autostopem”, „Jimmy Joe” czy „Wala twist”. W latach 70. wyemigrowała z Polski do Niemiec, gdzie wydawała niemiecko- i anglojęzyczne nagrania. W latach 90. wznowiła występy w Polsce wciąż ciesząc się dużą popularnością, choć do końca życia mieszkała na stałe w Niemczech, gdzie zmarła na skutek komplikacji chorobowych w 2011 roku.
Życiorys
Rok urodzenia Karin Stanek jest kwestią sporną. Choć najczęstszą i najbardziej prawdopodobną wersją jest rok 1943, to według niektórych źródeł Karin urodziła się trzy lata później i jako nastolatka zawyżyła swój wiek, by móc wcześniej podjąć pracę[4][5].
Pochodziła z wielodzietnej rodziny górniczej, była trzecim z sześciorga dzieci. Z powodu trudnej sytuacji materialnej musiała przejąć domowe obowiązki i opiekować się młodszym rodzeństwem[6]. Po ukończeniu siedmiu klas szkoły podstawowej pracowała jako goniec w Przedsiębiorstwie Instalacyjnym Przemysłu Węglowego[7]. Była muzycznym samoukiem i karierę zaczynała w amatorskich zespołach młodzieżowych działających na Górnym Śląsku[8]. W 1961 roku została zakwalifikowana do organizowanego przez Polskie Radio konkursu piosenki[9].
Lata 60. – z Czerwono-Czarnymi
Debiutowała piosenką „Jimmy Joe” w marcu 1962, którą wygrała konkurs Czerwono-Czarni szukają młodych talentów, zostając tym samym wokalistką grupy. W lipcu 1962 zakwalifikowała się do finałowej dziesiątki I Festiwalu Młodych Talentów w Szczecinie i wystąpiła z Czerwono-Czarnymi na festiwalu w Sopocie, gdzie wykonana przez nią „Malowana piosenka” została entuzjastycznie przyjęta przez publiczność. W roku 1963 wzięła udział w I Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu, gdzie wykonała przeboje „Autostop” i „Chłopiec z gitarą”, dostając wyróżnienie[10]. Pojawiła się w filmie dokumentalnym pt. Gdzieś w Polsce, a następnie w produkcji fabularnej Janusza Morgensterna Dwa żebra Adama. W 1964 roku wystąpiła ponownie na festiwalu w Sopocie, a także na II festiwalu w Opolu, gdzie odebrała nagrodę specjalną za piosenkę „Jedziemy autostopem”[11]. W Opolu pojawiła się jeszcze w 1965 roku z piosenką „Tato, kup mi dżinsy”. Wtedy też zdobyła III nagrodę na IV Międzynarodowym Festiwalu Krajów Nadbałtyckich. Już jako znana artystka uzupełniła wieczorowo wykształcenie i zdała maturę[12]. Wcześniej piosenkarka była krytykowana przez opinię publiczną za brak wykształcenia, na które w rzeczywistości nie mogła sobie pozwolić przez trudną sytuację materialną rodziny[13]. Zmagała się też z dyskryminacją ze względu na śląskie pochodzenie i dialekt[14].
W 1966 roku w Stanach Zjednoczonych ukazała się pierwsza długogrająca płyta Karin, składająca się z jej największych przebojów. Wcześniej nagrała w Polsce tylko cztery tzw. „czwórki” jako solowa wokalistka z Czerwono-Czarnymi jako zespołem akompaniującym. Pojawiła się też na dwóch longplayach grupy: imiennym Czerwono-Czarni z 1966 roku oraz 17.000.000 wydanym w roku 1967. Razem z zespołem występowała w wielu krajach Europy, a także w USA i Kanadzie, choć rząd komunistyczny w tamtym czasie niejednokrotnie uniemożliwiał Stanek wyjazdy zagraniczne[15]. W 1968 roku koncertowała z Czerwono-Czarnymi w ZSRR, jednak jej współpraca z zespołem dobiegła końca latem 1969 roku, kiedy to wokalistka odeszła z powodu trudnej atmosfery w zespole[9]. Poznała wówczas Annę Kryszkiewicz, która miała zostać jej wieloletnią menadżerką i przyjaciółką.
Lata 70. i 80. – kariera solowa
Stanek rozpoczęła pisanie własnych piosenek i krótko współpracowała z czeską grupą The Samuels. Mimo iż nowe utwory podobały się publiczności, piosenkarka stała się obiektem wrogich ataków ze strony mediów, które szerzyły nieprawdziwe informacje na jej temat[9][12]. Z powodzeniem koncertowała jednak w Europie i Związku Radzieckim. W 1974 roku wystąpiła na I edycji Polskich Targów Estradowych w towarzystwie zespołu Schemat. W tym samym roku pojawiła się też dwa razy na XII KFPP w Opolu – podczas koncertu z okazji XXX-lecia PRL-u, wykonując trzy stare przeboje, oraz w plebiscycie Premiery, gdzie zaprezentowała nowy utwór „Dyskoteka rock”. Choć publiczność przyjęła oba wystąpienia bardzo pozytywnie, to zostały one wycięte z transmisji telewizyjnej i w większości skrytykowane przez prasę. Mimo to, piosenkarce przyznano wówczas odznakę za zasługi dla miasta Opola[16]. Ze względu na nieustającą niechęć środowiska muzycznego sabotującego jej karierę, Stanek w 1975 roku skupiła się na występach za granicą. Na przełomie 1976 i 1977 roku przez kilka miesięcy występowała w USA, a następnie wyjechała do Niemiec, by tam rozpocząć działalność muzyczną.
W 1979 roku wystąpiła w popularnym zachodnioniemieckim programie Disco z piosenką „Ich mag dich so wie du bist” i wydała album Das geballte Temperament mit der unerhörten Stimme nagrany w całości w języku niemieckim. Oryginalnie wydany tylko na kasecie magnetofonowej, pojawił się w dystrybucji cyfrowej ponad 30 lat później. W roku 1981 wydała singel „Let's Have a Party” pod pseudonimem Cory Gun, a w 1982 roku dwa single nagrane z zespołem Blackbird, również po angielsku, z powodzeniem koncertując. Nowe nagrania zostały jednak pozbawione promocji, jako że agentka artystki, przebywająca wówczas w Polsce, napotkała trudności z powrotem do Niemiec[17]. Stanek wyprowadziła się wówczas z Kolonii do Wolfenbüttel, gdzie mieszkała jej rodzina. Tam przyjęła niemieckie obywatelstwo i skierowana została na kurs językowy dla przesiedleńców. Postanowiła tymczasowo zawiesić karierę, występując dopiero pod koniec lat 80. w USA, a także w Niemczech.
Ostatnie lata
Karin Stanek powróciła do Polski dopiero po 15-letniej przerwie, w 1991 roku, śpiewając w sopockiej Operze Leśnej na koncercie poświęconym legendom polskiego rocka. Jej występ otrzymał entuzjastyczne przyjęcie zarówno publiczności jak i mediów[17]. Rok później ponownie wystąpiła w Sopocie świętując XXX-lecie swojej działalności artystycznej, a na rynku pojawiło się pierwsze wydawnictwo CD w jej dorobku, kompilacja przebojów Greatest Hits[18]. W 1993 roku ukazała się biografia Malowana lala autorstwa menadżerki artystki, Anny Kryszkiewicz, a w roku 1995 Stanek wzięła udział w programie Szansa na sukces u boku Heleny Majdaniec i Jacka Lecha. Następnie nawiązała krótką współpracę z zespołem Gang Olsena[5], z którym wystąpiła w rodzinnym Bytomiu w 1997 roku po 30 latach nieobecności. Nagrała nowe wersje „Tyle razy były już” i „Jedziemy autostopem”, które ukazały się na składance Jedziemy autostopem – Złota kolekcja w 2002 roku. Podczas obchodów 750-lecia Bytomia, otrzymała odznakę za szczególne zasługi dla miasta. Regularnie pojawiała się w kraju, udzielając dużych koncertów. Nie wróciła jednak na stałe do Polski, m.in. ze względu na mieszkającą w Niemczech matkę, którą się opiekowała[17].
Ostatni występ Karin Stanek w Polsce miał miejsce w Szczecinie w 2005 roku. Wtedy też ukazało się jej ostatnie nagranie, wydana w Niemczech piosenka „Sex”, utrzymana w stylu eurodance. W 2007 roku piosenkarka podupadła na zdrowiu i przez kolejne lata odmawiała proponowanych jej licznych koncertów w Polsce i za granicą. Zmarła 15 lutego 2011 w Niemczech z powodu ciężkiego zapalenia płuc, z którym walczyła w szpitalu przez kilka tygodni[19]. Pochowana została w Wolfenbüttel[20]. W 2011 roku w opolskiej Alei Gwiazd odbyło się odsłonięcie gwiazdy Karin Stanek[21], a następnie ukazało się trzypłytowe wydawnictwo Autostopem z malowaną lalą zawierające największe przeboje Stanek oraz utwory nigdy wcześniej niewydane. W Bytomiu imieniem piosenkarki nazwano plac przed Centrum Kultury, a w 2013 roku postawiono tam pomnik artystki. W roku 2015 opublikowana została uaktualniona wersja biografii Karin[22].
Dyskografia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Bytom_Karin_Stanek.jpg/220px-Bytom_Karin_Stanek.jpg)
Albumy studyjne
- 1979: Das geballte Temperament mit der unerhörten Stimme
Kompilacje
- 1966: Malowana lala – Najpopularniejsze przeboje śpiewa Karin Stanek
- 1992: Greatest Hits
- 1999: Malowana lala
- 2002: Jedziemy autostopem – Złota kolekcja
- 2003: Platynowa kolekcja – Złote przeboje
- 2003: Jimmy Joe – Polskie perły
- 2006: Platynowa kolekcja – Moje złote przeboje
- 2009: Dziewczyna z gitarą
- 2011: Autostopem z malowaną lalą
Minialbumy
- 1962: „Malowana piosenka”/„Teddy Bear”/„Jimmy Joe”/„Tutti Frutti” (oraz Czerwono-Czarni)
- 1963: „Chłopiec z gitarą”/„Wio, kary”/„Piosenka o warkoczykach”/„Gaz, panie szofer” (oraz Czerwono-Czarni)
- 1963: „Wala twist”/„Jedziemy autostopem”/„Piosenka z uśmiechem”/„Biała bluzka, czarne spodnie” (oraz Czerwono-Czarni)
- 1964: „Zielone serce”/„Katarzyna”/„Motor i ja”/„Dla młodych ten twist” (oraz Czerwono-Czarni)
Single
- 1979: „Ich mag dich so wie du bist”
- 1979: „Hey Schnucki, komm' tanz' mal Boogie Woogie”
- 1979: „Tango Gitano”
- 1981: „Let's Have a Party” (jako Cory Gun)
- 1982: „Don't Play That Game with Me” (jako Blackbird)
- 1982: „Tell Me” (jako Blackbird)
- 1984: „You Better Run for Your Life (If You Can)” (jako Blackbird)
- 2005: „Sex”
Filmografia
- 1963: Gdzieś w Polsce
- 1964: Dwa żebra Adama
Nagrody i wyróżnienia
- 1963: Wyróżnienie na I Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu
- 1964: Wyróżnienie na II Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu
- 1965: III nagroda na IV Międzynarodowym Festiwalu Krajów Nadbałtyckich
- 1978: III nagroda na Amerykańskim Festiwalu Autorów i Kompozytorów za piosenkę „Wierny wiatr”
- 1979: IV nagroda na Amerykańskim Festiwalu Autorów i Kompozytorów za piosenkę „Proszę, nie płacz już”
Przypisy
- ↑ Karin Stanek nie żyje. gazeta.pl. [dostęp 2011-02-17]. (pol.).
- ↑ 50 najlepszych polskich wokalistek. machina.pl, 2010-12-17. [dostęp 2021-09-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-02-21)]. (pol.).
- ↑ Zmarła Karin Stanek. tuba.pl. [dostęp 2011-06-23]. (pol.).
- ↑ Malwina Szymańska: Wiadomości: O Karin Stanek... nieco inaczej!. www.niepokalanow.pl. [dostęp 2012-06-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-03)]. (pol.).
- ↑ a b Karin Stanek nie żyje – Kwartalnik TWÓJ BLUES. www.twojblues.com. [dostęp 2012-06-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-24)]. (pol.).
- ↑ Magdalena Nowacka-Goik: Karin Stanek miałaby dziś 73 lata. Historia bytomskiej nastolatki z czarnymi warkoczami i gitarą. www.dziennikzachodni.pl, 2016-08-27. [dostęp 2017-12-10]. (pol.).
- ↑ „Życie Bytomskie”, s. 1, 1962-07-11.
- ↑ Stanek, Karin – Osoby – Cyfrowa Biblioteka Polskiej Piosenki. www.bibliotekapiosenki.pl. [dostęp 2012-06-22]. (pol.).
- ↑ a b c Maciek Kancerek: Wspomnienie o Karin Stanek. www.polskieradio.pl. [dostęp 2012-06-21]. (pol.).
- ↑ I KFPP – 1963. tvp.pl. [dostęp 2017-11-08]. (pol.).
- ↑ Laureaci II KFPP 1964. www.opole.pl. [dostęp 2017-11-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-11)]. (pol.).
- ↑ a b Dziecko z temperamentem (Karin Stanek). marhan.pl. [dostęp 2012-01-19]. (pol.).
- ↑ Anna Kryszkiewicz: Karin Stanek. Autostopem z malowaną lalą. Warszawa: Edipresse Polska, 2015, s. 118–119. ISBN 978-83-7945-068-8. (pol.).
- ↑ Marta Kawczyńska: Dziewczyna z gitarą od „Malowanej lali”. Pięć lat temu odeszła Karin Stanek. www.tvp.info, 2016-02-15. [dostęp 2017-10-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-26)]. (pol.).
- ↑ Anna Kryszkiewicz: Karin Stanek. Autostopem z malowaną lalą. Warszawa: Edipresse Polska, 2015, s. 79, 103. ISBN 978-83-7945-068-8. (pol.).
- ↑ Anna Kryszkiewicz: Karin Stanek. Autostopem z malowaną lalą. Warszawa: Edipresse Polska, 2015, s. 207–211. ISBN 978-83-7945-068-8. (pol.).
- ↑ a b c KARIN STANEK. karin-stanek.npage.eu. [dostęp 2012-06-23]. (pol.).
- ↑ Karin Stanek in #1 Polish CD Store – Skok. www.polishmusic.ca. [dostęp 2012-06-23]. (ang.).
- ↑ Karin Stanek nie żyje. www.cgm.pl. [dostęp 2012-06-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-09-22)]. (pol.).
- ↑ Wolfenbuttel pod Brunszwikiem – tu spoczywa Karin Stanek. www.se.pl. [dostęp 2011-02-17]. (pol.).
- ↑ Odsłonięcie gwiazdy Karin Stanek w Opolu. www.youtube.com. [dostęp 2017-12-10]. (pol.).
- ↑ Anna Kryszkiewicz – Księgarnie Matras – wywiad. www.youtube.com. [dostęp 2017-12-10]. (pol.).
Źródła
- Anna Kryszkiewicz: Karin Stanek. Autostopem z malowaną lalą. Warszawa: Edipresse Polska, 2015. ISBN 978-83-7945-068-8. (pol.).
- Karin Stanek Discography at Discogs. Discogs. (ang.).
- KPPG – Katalog Polskich Płyt Gramofonowych. Katalog Polskich Płyt Gramofonowych. (pol.).
- Stanek, Karin – Osoby – Cyfrowa Biblioteka Polskiej Piosenki. www.bibliotekapiosenki.pl. (pol.).
- PWN: 3978928
- ETP: 28461