Karlik malutki
Pipistrellus pipistrellus[1] | |||||
(Schreber, 1774) | |||||
![]() | |||||
Systematyka | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||||
Typ | strunowce | ||||
Podtyp | kręgowce | ||||
Gromada | ssaki | ||||
Podgromada | żyworodne | ||||
Infragromada | |||||
Rząd | nietoperze | ||||
Podrząd | mroczkokształtne | ||||
Nadrodzina | Vespertilionoidea | ||||
Rodzina | mroczkowate | ||||
Podrodzina | mroczki | ||||
Plemię | karliki | ||||
Rodzaj | karlik | ||||
Gatunek | karlik malutki | ||||
| |||||
Podgatunki | |||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[18] | |||||
![]() | |||||
Zasięg występowania | |||||
![]() | |||||
| |||||
|
Karlik malutki[19] (Pipistrellus pipistrellus) – gatunek ssaka z podrodziny mroczków (Vespertilioninae) w obrębie rodziny mroczkowatych (Vespertilionidae).
Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1774 roku niemiecki przyrodnik Johann Christian Daniel von Schreber, nadając mu nazwę Vespertilio pipistrellus[2]. Holotyp pochodził z Francji[20]. Podgatunek aladdin po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1905 roku angielski zoolog Oldfield Thomas, nadając mu nazwę Pipistrellus aladdin[16]. Okaz typowy pochodził z Derbend, 50 mi (80 km) na zachód od Isfahan, na wysokości 6500 ft (1981 m), w Iranie[21].
Wszystkie zapisy i analizy filogenetyczne potwierdzają hipotezę, że P. pipistrellus rozprzestrzenił się na Europę z obszaru Morza Śródziemnego podczas holocenu[22]. Wydaje się, że istnieją trzy główne linie genetyczne P. pipistrellus, które mogą reprezentować od dwóch do trzech różnych gatunków: jeden w Europie i Azji, jeden w północnej Afryce oraz jeden na Korsyce i Sycylii, który jest taksonem siostrzanym północnoafrykańskiej populacji[22]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają dwa podgatunki[22].
Etymologia
- Pipistrellus: wł. pipistrello, vispitrello (zdrobnienie od vespertilio) „nietoperz”[23].
- aladdin: w opowieści Księgi tysiąca i jednej nocy, Aladyn to właściciel zaczarowanej lampy, zamieszkiwanej przez potężnego, spełniającego życzenia dżinna[16].
Zasięg występowania
Karlik malutki występuje w Eurazji i Afryce zamieszkując w zależności od podgatunku[22]:
- P. p. pipistrellus – większość Europy (Irlandia i Półwysep Iberyjski na wschód do Rosji), Turcja, Lewant, Kaukaz i północna Afryka (góry Maroka, Algierii, Tunezji i Libii).
- P. p. aladdin – południowo-zachodnia, środkowa i wschodnia Azja (Iran na wschód do Kazachstanu i Afganistanu, Indie, północno-wschodnia Mjanma, zachodnia, wschodnia i południowa Chińska Republika Ludowa oraz Tajwan).
Morfologia
Długość ciała (bez ogona) 35–52 mm, długość ogona 23–36 mm, długość ucha 8–13 mm, długość tylnej stopy 6–7 mm, długość przedramienia 27–34,5 mm; rozpiętość skrzydeł 180–250 mm; masa ciała 3–8,5 g[24]. Wzór zębowy: I C P M = 34[24]. Kariotyp wynosi 2n = 42–44, FNa = 48–50 oraz FN = 52–54[24].
Ekologia
Często lata już o zmierzchu; chętnie żyje w pobliżu osiedli ludzkich; typowo szczelinowy gatunek; samice tworzą kolonie letnie liczące do 50–500 osobników pod okapami, w szczelinach murów lub belek nośnych, w pustych drzewach lub pod korą; zimują w zakamarkach budynków, na wieżach, za obrazami w kościołach, na południu w jaskiniach o temperaturze 2–8 °C.
Największe zimowisko karlika malutkiego w Środkowej Europie znajduje się w słowackiej jaskini Erňa w Krasie Słowacko-Węgierskim, niedaleko wsi Zádiel. Corocznie zimuje w niej 35–40 tysięcy osobników tego gatunku[25].
Rozmnażanie
Wiosną samice tworzą kolonie w kryjówkach rozrodczych. Ciąża trwa około 5 tygodni, w jednym miocie jest 1–2 młode. Małe karliki rodzą się nagie i ślepe. Ważą wtedy około 1 grama. Rosną bardzo szybko i już w trzecim tygodniu startują do swojego pierwszego lotu. Początkowo uczą się łapania owadów w towarzystwie matki, ale ssą mleko matki do 2. miesiąca życia, kiedy stają się samodzielne.
Ochrona
W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową oraz wymagający ochrony czynnej, dodatkowo obowiązuje zakaz fotografowania, filmowania lub obserwacji, mogących powodować płoszenie lub niepokojenie[26].
Zobacz też
Uwagi
- ↑ a b c Nomen nudum.
- ↑ Nomen nudum; nie Vespertilio rufescens C.L. Brehm, 1829.
- ↑ Nie Pipistrellus nigricans Bonaparte, 1845.
Przypisy
- ↑ Pipistrellus pipistrellus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Erlangen: Expedition des Schreber’schen säugthier- und des Esper’schen Schmetterlingswerkes, 1774, s. 167, ryc. liv. (niem.).
- ↑ P.L.S. Müller: Des Ritters Carl von Linne’ vollständigen Natursystems Supplements- und Register-Band über alle sechs Theile oder Classen des Thierreichs. Nürnberg: Gabriel Nicolaus Raspe, 1776, s. 16. (niem.).
- ↑ L.A.F. Baillon. Catalogue des Mammifères, Oiseaux, Reptiles, Poissons et Mollusques testacés marins, observés dans l’arrondissement d’Abbeville. „Mémoires de la Société Zoologique d’Abbeville”. 1833, s. 50, 1834. (fr.).
- ↑ J.E. Gray. A Revision of the Genera of Bats (Vespertilionidæ), and the Description of some new Genera and Species. „Magazine of Zoology and Botany”. 2 (12), s. 497, 1838. (ang.).
- ↑ a b E. de Selys-Longchamps: Études de micromammalogie. Revue des musaraignes, des rats et des campagnols, suivie d’une index méthodique des mammifères d’Europe. Paris: Librairie Encyclopédique de Roret, 1839, s. 32, 142. (fr.).
- ↑ C.J. Temminck: Monographies de mammalogie, ou Description de quelques genres de mammifères, dont les espèces ont été observées dans les d1fférens Musées de l’Europe. T. 2. Leiden: C. C. van der Hoek, 1835–1841, s. 245. (fr.).
- ↑ a b c d H.R. Schinz: Europäische Fauna oder Verzeichniss der Wirbelthiere Europa’s. Cz. 1: Säugethiere und Vögel. Stuttgart: Schweizerbart, 1840, s. 9. (niem.).
- ↑ J.E. Gray. Descriptions of some new genera and fifty unrecorded species of Mammalia. „The Annals and Magazine of Natural History”. 10, s. 258, 1842. (ang.).
- ↑ a b c Ch.-L. Bonaparte. Index mammalium Europæorum. „Atti della sesta Riunione degli Scienziati Italiani tenuta in Milano”. 1844, s. 340, 1845. (wł.).
- ↑ L.H. Jeitteles. Prodromus faunae vertebratorum Hungariae Superioris. Beiträge zur näheren Kenntniss der Wirbellhiere Ungarns. „Verhandlungen der Kaiserlich-Königlichen Zoologisch-Botanischen Gesellschaft in Wien”. 12 (1), s. 250, 1862. (niem.).
- ↑ a b Koch 1863 ↓, s. 491.
- ↑ Koch 1863 ↓, s. 492.
- ↑ Н.А. Северцов. Вертикальное и горизонтальное распределение туркестанских животных. „Известия Общества любителей естествознания, антропологии и этнографии”. 8 (2), s. 79, 1873.
- ↑ М.Н. Богданов: Очерки природы Хивинского оазиса и пустыни Кизылкум. Ташкент: 1882, s. 78. (ros.).
- ↑ a b c O. Thomas. [A collection of Mammals which had been obtained by Col. A.C. Bailward during a shooting-trip through Persia and Armenia during the past summer, and which had now been presented to the National Museum]. „Abstracts of the Proceedings of the Zoological Society of London”. 24, s. 23, 1905. (ang.).
- ↑ К.А. Сатунин. Новыя и малоизвѣстныя Млекопитающія Кавказа и Закаепійекой Области / Neue und wenig bekannte Säugetiere aus dem Kaukasus und aus Transkaspien. „извҍстія Кавказскаго Музея”. 2 (1), s. 67, 85, 1905. (ros. • niem.).
- ↑ L.L. Godlevska L.L. i inni, Pipistrellus pipistrellus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020, wersja 2022-2 [dostęp 2023-11-20] (ang.).
- ↑ Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 121. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Pipistrellus (Pipistrellus) pipistrellus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-07-23].
- ↑ J.R. Ellerman & T.C.S. Morrison-Scott: Checklist of Palaearctic and Indian mammals 1758 to 1946. Wyd. 2. London: Trustees of the British Museum (Natural History), 1966, s. 166. (ang.).
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 216. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 538, 1904. (ang.).
- ↑ a b c R. Moratelli, C. Burgin, V. Cláudio, R. Novaes, A. López-Baucells & R. Haslauer: Family Vespertilionidae (Vesper Bats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 9: Bats. Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 771. ISBN 978-84-16728-19-0. (ang.).
- ↑ Cílek Václav, Stankovič Jaroslav i in.: Krásnohorská jaskyňa Buzgó, Regionálna rozvojová agentúra, september 2005 (słow.)
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
Bibliografia
- C. Koch. Das Wesentliche der Chiropteren mit besonderer Beschreibung der in dem Herzogtum Nassau und den angrenzenden Landesteilen vorkommenden Fledermäuse. „Jahrbücher des Vereins für Naturkunde im Herzogthum Nassau”. 18, s. 261–593, 1863. (niem.).
- U. Strichmann-Marny, E. Kretzschmar: Przewodnik rośliny i zwierzęta. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 1997.
- Encyklopedia. Zwierzęta, ssaki, ptaki, gady, płazy. Praca zbiorowa. Warszawa: ELIPSA, 1999.
- NKC: ph569168
- Britannica: animal/common-pipistrelle
- SNL: tusseflaggermus