Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gorzowie Wielkopolskim
![]() oraz 1/76 z 19.10.1976 | |||||||||||||||
katedra | |||||||||||||||
Państwo |
| ||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||||||||||
Miejscowość | |||||||||||||||
Wyznanie | |||||||||||||||
Kościół | |||||||||||||||
Parafia | katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gorzowie Wlkp. | ||||||||||||||
Wezwanie | |||||||||||||||
Wspomnienie liturgiczne | 15 sierpnia | ||||||||||||||
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
Położenie na mapie Gorzowa Wielkopolskiego ![]() | |||||||||||||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||||||||||||
Położenie na mapie województwa lubuskiego ![]() | |||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
Strona internetowa |
Katedra pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gorzowie Wielkopolskim – najstarsza świątynia w mieście, wzniesiona jako miejski kościół parafialny pod koniec XIII w. na planie pseudobazylikowego korpusu trzynawowego z wieżą przy elewacji zachodniej oraz zakrystią w kształcie prostokąta przy elewacji północnej.
Historia
Pierwotnie kościół był pod wezwaniem Maryi Panny i Jedenastu Tysięcy Świętych Dziewic[1]. Początkowo patronat nad kościołem sprawowało miasto, od 1299 kapituła kolegiaty w Myśliborzu, a następnie zakon krzyżacki oraz elektorzy brandenburscy. Od 1537 do 1945 roku świątynia była kościołem ewangelickim[2].
Zgodnie z założeniami tradycji chrześcijańskiej prezbiterium jest zwrócone ku wschodowi, skąd w dniu Sądu ostatecznego przybędzie Chrystus, główne wejście natomiast znajduje się zawsze od zachodu, naprzeciw ołtarza głównego.
Pierwotny kształt korpusu kościoła z końca XIII wieku zmienił się w nieznaczny sposób. W 1489 roku dobudowano prezbiterium, a w 1621 roku nadbudowano wieżę i otrzymała hełm w stylu barokowym[2]. Bardziej znaczące zmiany w strukturze świątyni miały miejsce w jej wnętrzu. Pierwotnie liczba ołtarzy w świątyni wynosiła siedemnaście. Postulaty zwolenników reformacji doprowadziły do likwidacji szesnastu z nich. Z czasów średniowiecznych pozostały zaledwie nieliczne rzeźby. Ponieważ od końca XVI w. kościół był świątynią luterańską, jej wnętrze uległo znacznej transformacji. W latach 1953–1956 ponownie dostosowano go do potrzeb liturgii katolickiej.
Kościół ustanowiono katedrą 12 grudnia 1945 i zaczął pełnić rolę martyrium. Znajdują się tam groby m.in. biskupów Wilhelma Pluty i Teodora Benscha.
W roku 1982 katedra stanowiła centrum wydarzeń Gorzowskiego Sierpnia.
W 1997 wizytę w katedrze złożył Jan Paweł II. Modlił się wówczas przy grobie bpa Wilhelma Pluty[3].
1 lipca 2017 w wieży katedralnej wybuchł pożar[4]. Tymczasowo ściągnięto iglicę i hełm. W wyniku pożaru na czas remontu świątynia została zamknięta dla wiernych. 1 lutego 2021 bp Tadeusz Lityński przewodniczył w budynku katedry gorzowskiej pierwszej mszy świętej po pożarze[5].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Gorzow_Wlkp_katedra_05.jpg/220px-Gorzow_Wlkp_katedra_05.jpg)
Wyposażenie
Najcenniejszym elementem wyposażenia katedry jest renesansowo-manierystyczny ołtarz główny w formie tryptyku (pierwotnie poliptyku) z ok. 1600 r. W predelli ołtarza przedstawiona została scena „ostatniej wieczerzy”, powyżej scena Ukrzyżowania, a w zwieńczeniu rzadko spotykana scena z Jonaszem w paszczy wieloryba. Skrzydła boczne zawierają figury dwunastu apostołów, pochodzące we wcześniejszego ołtarza[potrzebny przypis].
Najstarszym piętnastowiecznym elementem wyposażenia świątyni jest późnogotycka Grupa Ukrzyżowania, usytuowana na belce tęczowej.
W katedrze znajduje się obraz Wniebowzięcie Matki Boskiej z kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Buczaczu[6].
Na zewnętrznych murach kościoła (od strony południowej) zachowały się wgłębienia po użyciu świdra ogniowego, którym krzesano ogień podczas uroczystości kościelnych[potrzebny przypis].
W drzwiach zachodniego portalu dostrzec można liczne gwoździe (ćwieki) wbite w nie przez uczestników zbiórki na rzecz wdów i sierot po poległych w czasie I wojny światowej (przeprowadzono ją w 1917 r.)[potrzebny przypis].
Na wieży wiszą cztery dzwony: Modlitewny 4000 kg, Wiara 1300 kg, Nadzieja 1200 kg i Miłość 1100 kg. Ważą razem ok. 7500 kg. Odlane zostały w 1921 roku w firmie ludwisarskiej Heinricha Ulricha i Friedricha Weulego w Apoldzie. Do 2017 roku wisiał także dzwon o imieniu Ave Maria, który waży 135 kg i powstał w 1498 roku. Obecnie jest eksponatem w muzeum gorzowskim. Dzwon został w 1708 roku uderzony przez piorun i uszkodzony na długości kilkudziesięciu centymetrów. Na dodatek stracił kabłąk, od tej pory dzwon jest niemy[potrzebny przypis].
Katedra gorzowska posiada największe organy na ziemi gorzowskiej. Składają się z 2,3 tys. piszczałek[potrzebny przypis].
Galeria
- Ołtarz główny
- Grupa Ukrzyżowania
- Dzwony
- Ślady świdra ogniowego
- Ćwieki w drzwiach głównych
- Plakat z wizerunkiem katedry (2007)
- Turyści zwiedzają wieżę katedralną (2014)
- Pożar 1 lipca 2017
- Ogień obejmujący górne kondygnacje wieży
- Niedzielna msza św. pod uszkodzoną w pożarze katedrą (8 lipca)
- W latach 2017–2021 nabożeństwa odprawiano w sali obsługi byłego banku
- Po demontażu hełmu (2017)
- Odsłonięcie pomnika ks. Witolda Andrzejewskiego (2018)
- Przystanek tramwajowy „Katedra” (2021)
Zobacz też
- Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gorzowie Wielkopolskim
- Diecezja zielonogórsko-gorzowska
- Gorzów Wielkopolski
Przypisy
- ↑ Historia kościoła – katedra gorzowska, „Katedra Gorzowska” [dostęp 2016-12-21] (pol.).
- ↑ a b Agnieszka Dębska, Kościół katedralny w Gorzowie Wielkopolskim, „Lubuskie Materiały Konserwatorskie”, Tom 14, 2017, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Zielonej Górze, Zielona Góra 2017 s. 9.
- ↑ Papież Jan Paweł II z pamiętną wizytą w Gorzowie [online], ECHOGORZOWA.PL [dostęp 2022-07-08] (pol.).
- ↑ Pożar zabytkowej katedry w centrum Gorzowa Wielkopolskiego, „PolskieRadio.pl” [dostęp 2017-07-02] .
- ↑ Do gorzowskiej katedry wróciły nabożeństwa [online], Radio Zachód, 1 lutego 2021 [dostęp 2022-07-08] (pol.).
- ↑ Jan Karol Ostrowski, Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii w Buczaczu, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego, Kraków, Secesja, 1993, cz. I, t. 1, s. 23. ISBN 83-85739-09-2.
Linki zewnętrzne
- Strona internetowa Katedry