Koš (Słowacja)
![]() | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Kraj | |||
Powiat | Prievidza | ||
Starosta | Štefan Závadinka[1] | ||
Powierzchnia | 13,59[2] km² | ||
Wysokość | 312[3] m n.p.m. | ||
Populacja (2023) • liczba ludności • gęstość | |||
Nr kierunkowy | +421 46[3] | ||
Kod pocztowy | 972 41[3] | ||
Tablice rejestracyjne | PD | ||
Położenie na mapie kraju trenczyńskiego ![]() | |||
Położenie na mapie Słowacji ![]() | |||
48°44′42″N 18°34′44″E/48,745000 18,578889 | |||
| |||
Strona internetowa |
Koš – wieś (obec) w powiecie Prievidza w kraju trenczyńskim na Słowacji.
Położenie
Leży w centralnej części Kotliny Górnonitrzańskiej, ok. 5 km na południowy zachód od centrum Prievidzy. Zabudowania wsi rozciągały się pierwotnie wąskim pasem od doliny Handlovki i linii kolejowej na północnym zachodzie w kierunku stoków Ptacznika i wsi Sebedražie na południowym wschodzie. Obecnie, na skutek podjęcia eksploatacji nisko zalegających pokładów węgla brunatnego i rozległych szkód górniczych centrum wsi przesunęło się w kierunku wschodnim, ku nowo wybudowanej drodze nr 50/64 Prievidza – Nováky.
Historia
Na terenie miejscowości stwierdzono ślady osadnictwa wczesnosłowiańskiego z VIII-IX w. oraz mogiłę z czasów państwa wielkomorawskiego. Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1367 r. Należała ona wówczas do feudalnego „państwa” z siedzibą na zamku w Bojnicach i występowała jako Andreasdorf (Wieś Andrzeja), co miało związek z patronem miejscowego kościoła farnego, św. Andrzejem Apostołem. Jednak w 1408 r. notowana była już pod obecną nazwą. W latach 1681–1682 została wyrabowana przez kuruców Emeryka Thökölyego, a współdziałający z nimi zagon wojsk tureckich porwał do niewoli jej 82 mieszkańców.
W związku z rozbudową wyrobisk kopalni węgla brunatnego w Novákach, która miała rozpocząć wydobycie pod miejscowością, w 1985 r. rozpoczęto przesiedlanie mieszkańców dolnej części wsi. Trzy lata później rozpoczęło się wydobycie, które spowodowało wielkie osiadanie gruntów. Wytworzone zapadliska, głębokości kilku metrów, w większości zostały zatopione. Powstałe w ten sposób biotopy wodno-błotne stały się siedliskiem m.in. 250 gatunków roślin, 100 gatunków pająków, 33 gatunków ważek, 7 gatunków ryb i 185 gatunków ptaków.
Zabytki
Pierwotny kościół parafialny pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła, gotycki, pochodził z II poł. XIV lub z początków XV w. Murowany, jednonawowy, z wielobocznie zamkniętym prezbiterium i wieżą od strony zachodniej. W 1940 r. został całkowicie przebudowany w taki sposób, że ze starej budowli pozostało jedynie prezbiterium i wieża. Po przeniesieniu większej części wsi do nowej lokalizacji planowano również całkowite zniszczenie starego kościoła. Dlatego, gdy w 1999 r. wybudowano nowy kościół parafialny p.w. Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata, przy jego nawie dostawiono kopię prezbiterium starej świątyni, pełniącą funkcję bocznej kaplicy. Autentyczne prezbiterium udało się jednak ostatecznie uratować. W grudniu 2000 r. ważący ok. 400 ton obiekt przewieziono ok. 2 km i ustawiono w pobliżu nowego kościoła. W marcu roku 2001 stary kościół wraz z wieżą wysadzono w powietrze.
Właścicielem prezbiterium od 2014 r. jest gmina. W prezbiterium, przykrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym, zachował się szereg cennych gotyckich detali, w tym oryginalne pastoforium z malowaną nadstawą oraz nieodsłonięte jeszcze malowidła naścienne. Praktycznie niezabezpieczone, niszczeje ono w oczekiwaniu na restaurację.
Przypisy
- ↑ Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí. Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-11-03]. (słow.).
- ↑ Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Hustota obyvateľstva - obce. www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7014rr_obc: 13,59S_SK, om7014rr_ukaz: Rozloha (Štvorcový meter).
- ↑ a b c Statistical Office of the Slovak Republic: Základná charakteristika. 2015-04-17. [dostęp 2022-03-31]. (słow.).
- ↑ Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Počet obyvateľov podľa pohlavia - obce (ročne). www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7101rr_obc: AREAS_SK.
- ↑ Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Hustota obyvateľstva - obce. www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7014rr_obc: AREAS_SK.
Bibliografia
- Králik Ivan, Školna Peter, Štrba Ján i in.: Kremnické vrchy. Vtáčnik. Turistický sprievodca ČSSR, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1989, ISBN 80-7096-022-1;
- Vtáčnik. Horná Nitra. Turistická mapa 1:50 000, 4. vydanie, VKÚ Harmanec 2010;
- Informacja o kościele wg strony Apsida.sk [1]
- p
- d
- e
Miasta | |
---|---|
Wsie |
|