Komitas Wardapet
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 26 września?/8 października 1869 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 22 października 1935 | ||
Gatunki | |||
Zawód | kompozytor | ||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
Komitas Wardapet, właśc. Soghomon Soghomonian (orm. Սողոմոն Գևորքի Սողոմոնյան, wzgl. Կոմիտաս Վարդապետ; ur. 26 września?/8 października 1869 w Kütahya, Imperium Osmańskie (obecnie Turcja), zm. 22 października 1935 w Paryżu, Francja) – mnich, kompozytor, dyrygent chórów, muzykolog ormiański, etnograf. Uważany jest za twórcę współczesnej muzyki ormiańskiej[1].
Życiorys
W wieku 6 miesięcy utracił matkę, w wieku 11 lat ojca[2]. Wychowywał się pod opieką babki. Wcześnie zauważono jego inteligencję i uzdolnienia muzyczne; został wybrany spośród dwudziestu kandydatów i miejscowy duchowny umożliwił mu naukę w Wagharszapacie, stolicy Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego[3].
Po ukończeniu nauki w roku 1893 został zakonnikiem, przyjmując imię Komitasa, słynnego katolikosa z VII wieku. W dwa lata później został wyświęcony na kapłana i otrzymał tytuł Wartabeda, oznaczający uczonego, lecz przysługujący wyłącznie duchownym[2].
W tym czasie Katolikosem Ormian został Mkrtycz Chrimian, który przyznał młodemu Komitasowi stypendium na studia muzyczne w Tbilisi u Makara Jekmaliana, potem w Berlinie, gdzie oprócz studiów muzycznych w prywatnym konserwatorium Richarda Schmidta Komitas studiował na Uniwersytecie Humboldtów estetykę i teorię muzyki. W roku 1899 zakończył studia doktoratem i powrócił do Eczmiadzynu[2].
W latach 1906–07 z innymi śpiewakami ormiańskimi występował w Paryżu i w Szwajcarii[3].
Ze względu na zainteresowanie muzyką świecką Komitas popadł w narastający konflikt z hierarchią. W roku 1910 porzucił Eczmiadzyn i przeniósł się do Konstantynopola. Na początku XX wieku w Konstantynopolu, uważanym za ważny ośrodek kulturalny Bliskiego Wschodu, mieszkało wielu wybitnych uczonych i artystów ormiańskich. W Konstantynopolu stworzył 300-osobowy chór o nazwie „Gusan”[4].
Już w dniu 24 kwietnia 1915, w pierwszym dniu zorganizowanego przez władze tureckie ludobójstwa Ormian, Komitas został wraz z kilkuset wybitnymi Ormianami uwięziony i przewieziony do Çankırı (na wschód od Ankary), gdzie prawie wszystkich zamordowano. Komitas znalazł się wśród ośmiu ocalonych z rzezi dzięki interwencji ambasadora USA Henry’ego Morgenthaua[2]. Ocalony Komitas stał się świadkiem ludobójstwa, popełnionego na narodzie ormiańskim. Zapadł na pogłębiającą się depresję. W roku 1919 przyjaciele Komitasa umożliwili mu wyjazd na leczenie, najpierw w paryskiej klinice w Ville-Evrard, od roku 1922 w klinice psychiatrycznej w Villejuif, gdzie pozostał aż do śmierci w roku 1935[5].
Twórczość
Po powrocie z Berlina do Eczmiadzynu Komitas objął 1899 kierownictwo chóru katedralnego. Wykładał też w miejscowym seminarium duchownym. Zbierał także ormiańskie pieśni ludowe, notując je w tzw. nowoormiańskim systemie zapisu nutowego. Zgromadził w ten sposób około 3000 utworów, z których niewielką część wydał w wersji na głos solowy z towarzyszeniem fortepianu. Stworzył też hymn narodowy Armenii[6].
Od roku 1892 zaczął tworzyć muzykę liturgiczną, tzw. Patarak (lub: Patarag[7])[8]. Dzieło pozostało nie ukończone. Zajmował się też odczytywaniem dawnych manuskryptów muzycznych. Dzięki pracom Komitasa dawna muzyka ormiańska przetrwała ludobójstwo z lat 1915–1917 roku.
Przypisy
- ↑ Komitas, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2024-04-12] .
- ↑ a b c d Voice of Armenia: the tragedy of Komitas – Michael Church's blog [online], 28 października 2021 [dostęp 2024-04-12] (ang.).
- ↑ a b Komitas [online], Polska Biblioteka Muzyczna [dostęp 2024-04-12] (pol.).
- ↑ Armenian National Music [online], anmmedia.am [dostęp 2024-04-12] .
- ↑ Komitas | Armenian Priest, Musicologist, Ethnomusicologist | Britannica [online], www.britannica.com, 19 marca 2024 [dostęp 2024-04-12] (ang.).
- ↑ Original works by Komitas [online], www.komitas.am [dostęp 2024-04-12] .
- ↑ Komitas' Patarag [online], www.komitas.am [dostęp 2024-04-12] .
- ↑ R.R. Atajan R.R., Die Armenische Professionelle Liederkunst des Mittelalters, [w:] VrejV. Nersessian, Essays On Armenian Music, 2019, s. 160, ISBN 978-1-135-87941-9 .
Bibliografia
- Rita SoulahianR.S. Kuyumjian Rita SoulahianR.S., Archeology of Madness. Komitas. Portrait of an Armenian Icon, wyd. 2nd ed, Princeton, N.J.: Gomidas Institute, 2001, ISBN 0-9535191-7-1, OCLC 60664608 .
- David Marshall Lang, Armenia, kolebka cywilizacji, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1975
Linki zewnętrzne
- Muzeum-Instytut Komitasa w Erywaniu
- Wirtualne museum Komitasa
- Biografia Komitasa Nr.1
- Biografia Komitasa Nr.2
- Biografia Komitasa Nr.3
- Biografia Komitasa Nr.4. don-askarian.am. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-06-29)].
- Pieśni Komitasa w formacie Real Media. hayastan.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-06-05)].
- ISNI: 0000000120369444
- VIAF: 7574386
- LCCN: n80028497
- GND: 118937650
- BnF: 138960875
- SUDOC: 080786170
- SBN: DDSV037928
- NKC: pna2015896499
- BNE: XX5188434
- NTA: 070622744
- BIBSYS: 4089954
- CiNii: DA14226861
- Open Library: OL76505A
- PLWABN: 9810655213005606
- NUKAT: n2012073775
- J9U: 987007263816305171
- LNB: 000136343
- CONOR: 30057315
- LIH: LNB:V*338937;=BT
- PWN: 3924400
- Britannica: biography/Komitas
- VLE: komitas