Koncerty The Rolling Stones w Warszawie w 1967 roku
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Rolling_Stones_1967.jpg/220px-Rolling_Stones_1967.jpg)
Koncerty The Rolling Stones w Warszawie w 1967 roku – dwa koncerty, które zespół The Rolling Stones dał 13 kwietnia 1967 w Sali Kongresowej w Warszawie[1]. Koncerty, będące jednymi z nielicznych występów zachodnich zespołów rockowych za żelazną kurtyną, były ważnym wydarzeniem w historii polskiej kultury popularnej[2][3][4]. Koncerty były częścią europejskiej trasy koncertowej Rolling Stones z 1967 roku.
Historia
Kilka lat wcześniej wicedyrektor Pagartu, Władysław Jakubowski, zaprosił do siebie przedstawicieli klubu muzycznego „Pop-Fun-Club” Wojciecha Manna i Andrzeja Olechowskiego, których poprosił o sporządzenie listy muzyków, których warto zaprosić do Polski. Wśród wymienionych przez nich zespołów[a] byli The Rolling Stones[3][5].
Zespół wystąpił w ramach The Rolling Stones European Tour 1967, po koncertach w Paryżu, a przed Zurychem[4], promując swój album Between the Buttons. Muzykom zależało na występie w kraju bloku wschodniego, chcieli wystąpić w Moskwie lub Leningradzie[6], ale nie dostali zaproszenia do ZSRR[1]. Wtedy sytuację wykorzystał dyrektor Pagartu Jacek Dobierski, podpisując umowę z menedżmentem zespołu[6].
W mediach ukazały się nieliczne informacje o mających się odbyć koncertach. 18 marca „Życie Warszawy” opublikowało krótką informację o negocjacjach prowadzonych z zespołem. Obszerniejszy tekst opublikował w „Sztandarze Młodych” Roman Waschko[6]. Na dwa tygodnie przed wydarzeniem na warszawskich murach rozklejono jednobarwne afisze z informacjami o koncertach[7]. Druga notatka w „Życiu Warszawy” ukazała się 12 kwietnia, na dzień przed występami: dziennik podawał, że do „Stołecznej Estrady” wpłynęło 12 000 zamówień na bilety. Ilustrowaną zdjęciami informację o przylocie muzyków do Polski opublikowała tylko gdańska popołudniówka „Wieczór Wybrzeża”[6].
Zespół przyleciał do Warszawy 12 kwietnia. Bill Wyman wspomina lotnisko w Warszawie wyglądające jak blaszane baraki wojskowe (army Nissen huts(inne języki)). Muzycy zamieszkali w hotelu Orbis-Europejski, ówcześnie „najlepszym hotelu w mieście”, w pokojach bez telewizorów (Wyman mieszkał w pokoju z betonowym filarem pośrodku). Miasto Anglicy odebrali jako „przygnębiająco szare i ponure”[6][8][9].
Muzykom towarzyszył Marek Karewicz, fotograf muzyczny i animator polskiego jazzu[1][4][6]. Bill Wyman wymienia jeszcze jako przewodniczkę i tłumaczkę miejscową promotorkę „madam Katarską”[8][9].
W hotelu Stonesi zapamiętali niezbyt dyskretne śledzenie ich przez tajniaków. „Ochroniarze w cywilu obserwują nas wszędzie i chowają się za drzwi, gdy na nich spoglądamy” – wspominał Wyman[9]. Pierwszego wieczora nie pozwolono im wyjść z hotelu. Były też problemy ze zorganizowaniem konferencji prasowej, o której nie uprzedzono administracji hotelu. Pomogła dopiero łapówka wręczona przez rzecznika prasowego zespołu, Lesliego 'Lesa' Perrina[1][9].
Bilety na koncerty były trudno dostępne w wolnej sprzedaży – niewielką liczbę można było kupić w kasach SPATiFu i Orbisu. W większości rozprowadzono je w zakładach pracy i innych instytucjach państwowych[6], a także między różnymi oficjelami i członkami partii[1][8]. Sala Kongresowa oficjalnie liczyła 2880 miejsc siedzących[6], ale liczbę widzów obecnych na każdym z koncertów szacowano nawet na 5 tysięcy[1].
Przebieg
Koncerty odbyły się o godzinach 17.00 i 20.30[4]. Prowadzenia odmówił Lucjan Kydryński, więc konferansjerem był Zbigniew Korpolewski[2][3]. Jako support wystąpił zespół Czerwono-Czarni[1].
Na próbie dźwięku przed występem Brian Jones na skutek podłączenia do sieci elektrycznej o zbyt wysokim napięciu spalił swoje organy firmy „Vox”. Swojego sprzętu użyczył mu klawiszowiec Czerwono-Czarnych, Ryszard Poznakowski[1][6][3].
W czasie koncertu jedna z dziewcząt rzuciła na scenę bukiet goździków (choć są też relacje, że był to kosz żonkili[6]). Mick Jagger jeden z kwiatów wpiął w butonierkę, a pozostałe pogryzł[2][5]. Część rzucił w stronę milicjantów[6][7].
Uczestnicy wspominają, że obydwa koncerty miały fatalną akustykę, przez słaby system nagłośnieniowy i warunki Sali Kongresowej, obiektu nieprzygotowanego do obsługi koncertów tego rodzaju (np. brak odsłuchów)[1]. Bill Wyman jednak ocenił występy jako bardzo dobre, choć „publiczność była bardzo powściągliwa”, prawdopodobnie dlatego, że porządku pilnowały liczne oddziały milicji z pałkami, reagując każdorazowo, gdy publiczność wiwatowała, ktoś z uczestników wchodził na krzesło czy choćby wstawał, by oklaskiwać występ[4]. Wyman wspomina „Na scenie byliśmy bezsilni; okropnie było patrzeć na takie tłumienie ludzkich uczuć”[1][8][9]. Z drugiej strony na zdjęciach Polskiej Kroniki Filmowej widać grupy młodzieży szalejące podczas koncertu[10].
Na bis muzycy zagrali „(I Can’t Get No) Satisfaction” na życzenie widzów, którzy skandowali „Ajkengetno!” (według zapisu Wymana „Icantgetno!”)[8][9].
Poza grupą szczęśliwców większość fanów nie mogła zobaczyć swoich idoli. Frustrację rozładowywali, wywołując zamieszki w okolicach Pałacu Kultury i Nauki. Źródła wspominają o licznych (do 10 000) grupach młodzieży oraz walczących z nimi oddziałach milicji, a także pojazdach z armatkami wodnymi[4][6].
Oprócz fanów z całej Polski przyjechali też Czesi i Niemcy z NRD[3].
Skład zespołu
- Mick Jagger – wokal, harmonijka
- Keith Richards – gitara, wokal wspierający
- Brian Jones – gitara, klawisze, wokal wspierający
- Bill Wyman – gitara basowa, wokal wspierający
- Charlie Watts – perkusja, instrumenty perkusyjne
Wykonywane utwory
Według różnych źródeł zespół wykonał utwory[1][2]:
- "Let’s Spend The Night Together(inne języki)"
- "Ruby Tuesday(inne języki)"
- "The Last Time(inne języki)"
- "Paint It, Black"
- "19th Nervous Breakdown(inne języki)"
- "Lady Jane(inne języki)"
- "Get Off of My Cloud(inne języki)"
- "Mother's Little Helper(inne języki)”
- "Goin' Home(inne języki)"
- "(I Can’t Get No) Satisfaction".
Mity narosłe wokół koncertów
Plotka głosiła, że zgodę na koncert wyprosiły osobiście od Władysława Gomułki jego wnuczki[1][2]. Bardziej prawdopodobna wydaje się teoria dziennikarza muzycznego Dariusza Michalskiego o wpływie, który mogła wywrzeć na ówczesnego Ministra Kultury Lucjana Motykę jego córka Anna, wokalistka zespołu Partita[7].
W pierwszych rzędach ponoć siedziały dzieci prominentów partyjnych czy inne osoby związane z władzą[6] w białych koszulach i czerwonych krawatach, choć Maria Szabłowska to dementuje[3]. Niemniej można spotkać relacje, że sam Mick Jagger w czasie koncertu zażądał, żeby publiczność z pierwszych rzędów opuściła miejsca i zwolniła je dla prawdziwych fanów[7].
Muzycy grupy nie widzieli zamieszek pod Salą Kongresową, ale według relacji Billa Wymana byli tak zbulwersowani tym, czego dowiedzieli się od obsługi, że po koncercie zabrali z hotelu do mikrobusa kilka kartonów singli i EP-ek i wybrali się na przejażdżkę po Warszawie. Gdy tylko widzieli na ulicy grupy młodych ludzi, zwalniali i rzucali im płyty, których rozdali w ten sposób około stu. „Wróciliśmy na noc do hotelu – znacznie szczęśliwsi” – opowiadał Wyman[1][8][9]. Ta relacja była podważana m.in. przez Karola Jakubowicza czy Andrzeja Olechowskiego, który zauważał, że być może następnego dnia w drodze na lotnisko zespół mógł coś rozdawać, ale w takim przypadku płyty „w formie trofeów prędzej czy później gdzieś by wypłynęły”[11]. Olechowski ironizował też „Może warto ogłosić światowy apel pod hasłem: Czy ktoś dostał kiedykolwiek darmową płytę od Rolling Stonesów?”[11].
Największą legendą obrosła plotka o honorarium wypłaconym w złotówkach, za które zespół zakupił ogromną ilość (wagon) polskiej wódki, która miała być potem obłożona wysokim cłem, w wyniku czego została odesłana do Polski[1][2][3][4]. W wariancie tej historii muzycy mieli wyrzucać nieprzydatne im złotówki z tarasu lotniska na Okęciu[3]. Agent muzyczny Andrzej Marzec dementuje plotkę, twierdząc, że widział kontrakt Stonesów, na którym miała widnieć kwota „rzędu czterech tysięcy dolarów, z których połowa była w twardej walucie, a połowa w złotówkach po kursie oficjalnym”[4]. Zdaniem Marka Karewicza honorarium wyniosło 600 000 zł[6]. Bill Wyman twierdzi, że rachunek za hotel i pożywienie wyniósł tyle, co honorarium zespołu za koncert[9].
Innym z mitów miałoby być przyjęcie po koncercie członków zespołu z polskim partyjnym establishmentem, po którym Mick Jagger miał „ruszyć w miasto”[1].
W niektórych relacjach (np. rzecznika prasowego zespołu Lesa Perrina) pojawiają się informację, że porządku pilnowały konne oddziały milicji, a nawet wojsko w hełmach uzbrojone w karabiny maszynowe, przy wsparciu samochodów pancernych, a nawet może czołgów. Paweł Tomasik z Instytutu Pamięci Narodowej po analizie raportów milicyjnych twierdzi, że były to przesadzone relacje, a za wozy pancerne były brane prawdopodobnie pojazdy z armatkami wodnymi. Możliwa była natomiast obecność żołnierzy WSW, standardowo uzbrojonych w karabiny[4].
Koncerty w pop kulturze
Wydarzenie to jest często przypominane i do dziś budzi emocje. Poświęcono mu film dokumentalny (Moi Rolling Stonesi w reżyserii Jana Sosińskiego, 2017), dwie książki (Marcin Jacobson: The Rolling Stones – Warszawa’67, 2013; Marcin Sitko: The Rolling Stones za żelazną kurtyną. Warszawa 1967, 2012), liczne audycje radiowe, artykuły prasowe oraz internetowe. Koncerty zostały też odnotowane w książkach dotyczących historii zespołu[4].
Wojciech Mann pisze w książce RockMann: „Skala tego wydarzenia w realiach gomułkowskiej Polski jest teraz trudna do pojęcia. To trochę tak, jakby dzisiaj na placu Defilad wylądował statek kosmiczny z innej galaktyki i wysłannicy innej cywilizacji powiedzieli, że właśnie wybrali Warszawę na stolicę wszechświata”[5].
Maria Szabłowska wspomina: „Czułam – że nagle znalazłam się w oazie wolności, że to moja muzyka i nikt się nie wtrąca, nie mówi, jak grać, śpiewać. To dla nas było prawdziwe. Nagle odkryliśmy własny świat przez nikogo niekontrolowany, niecenzurowany. Jak już Stonesi zaczęli grać i śpiewać, to oczywiście robili na scenie, co chcieli, nikt im nie mógł czegokolwiek zakazać. Już wcześniej wiedziałam, że ta muzyka daje człowiekowi wolność i ucieczkę od rzeczywistości, ale to był tego namacalny dowód”[3].
Marian Zimiński, organista zespołu Akwarele, kupił podrobiony bilet od tzw. konika. Bilet został skonfiskowany przez członka ORMO, a muzyk dostał kilka razy pałką po plecach. Następnego dnia, podczas nagrania piosenki Czesława Niemena Dziwny jest ten świat w studio demonstrował obecnym fioletowe pręgi. Pod wpływem wydarzenia od pierwszego podejścia wymyślił i zagrał instrumentalny wstęp do utworu[4][6].
Maria Szabłowska twierdzi także, że Tadeusz Nalepa po udziale w koncercie „wiedział już, jak trzeba grać i śpiewać”[3], a muzycy zespołu Breakout „się przebudzili i zaczęli śpiewać swoim głosem”[b], tworząc „własne rzeczy, z własnym przekazem, własnymi opowieściami i z własną muzyką”[2].
Janusz Kruk z Andrzejem Mogielnickim napisali o koncercie piosenkę Gdy grali dla nas Rolling Stones, którą śpiewał zespół 2 plus 1[3][12].
Pałac się od krzyku giął
w kandelabrach drżało szkło
w ten dzień gdy grali dla nas Rolling Stones
W lipcu 2019 w radiowym Teatrzyku Zielone Oko miała miejsce premiera słuchowiska Wojciech Fułka Satisfaction w reżyserii Pawła Chmielewskiego, którego fabuła osnuta jest wokół koncertów zespołu Rolling Stones w Warszawie w 1967[13].
Uwagi
- ↑ Inni zaproponowani wtedy wykonawcy to: The Beatles, The Animals, The Hollies, Gerry and the Pacemakers, Lulu, Billy J. Kramer(inne języki)[5].
- ↑ Zespół Breakout powstał niecały rok później, w 1967 Nalepa występował w zespole Blackout
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Fakty i mity o warszawskim koncercie The Rolling Stones z 1967 roku. polskieradio.pl, 2013-04-13. [dostęp 2024-04-24].
- ↑ a b c d e f g 55 lat temu The Rolling Stones po raz pierwszy wystąpili w Polsce. dzieje.pl, 2022-04-13. [dostęp 2024-04-24].
- ↑ a b c d e f g h i j k M. Szabłowska: wokół koncertu The Rolling Stones z 1967 r. krąży wiele legend. dzieje.pl, 2018-07-08. [dostęp 2024-04-24].
- ↑ a b c d e f g h i j k PawełP. Tomasik PawełP., Działania Milicji Obywatelskiej związane z koncertami zespołu The Rolling Stones w Warszawie 13 kwietnia 1967 r. w świetle dokumentów z Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, wspomnień i prasy, „Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej” (13), 2020, s. 213–214, ISSN 1899-1254 [dostęp 2021-12-14] .
- ↑ a b c d Wojciech Mann: RockMann, czyli jak nie zostałem saksofonistą. Kraków: Znak, 2010, s. 52, 60. ISBN 978-83-240-1459-0.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Łukasz Czepułkowski. Zobaczyć Micka Jaggera. The Rolling Stones w PRL. „pamięć.pl. Biuletyn IPN”. 4/5, s. 57-60, 2012. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej. ISSN 2084-7319.
- ↑ a b c d e Krzysztof Orzechowski: To była histeria jakby wylądowało ufo mówią że zapłacili im wagonem wódki. tvn24.pl, 2017-04-14. [dostęp 2024-04-24].
- ↑ a b c d e f Bill Wyman: Rolling with the Stones. New York: DK Publishing, 2002, s. 269-270. ISBN 0-7894-9998-3. OCLC 49894695. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h Bill Wyman: Stone Alone. Penguin Books, 1991. (ang.).
- ↑ Stones '67 in Warschau, [w:] iguan33 [online], youtube.com, 14 marca 2008 [dostęp 2024-04-24] .
- ↑ a b MarcinM. Jacobson MarcinM., The Rolling Stones Warszawa'67, Wrocław: C2, 2012, s. 29, ISBN 978-83-63037-06-2 .
- ↑ Gdy grali dla nas Rolling Stones. bibliotekapiosenki.pl, 2022-07-01. [dostęp 2024-04-24].
- ↑ Barbara Marcinik, Wojciech Dorosz: "Satisfaction" w Teatrzyku Zielone Oko. polskieradio.pl, 2019-07-10. [dostęp 2024-06-15].
Zobacz też
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia Wojciecha Druszcza z koncertu
- Koncert w materiałach Polskiej Kroniki Filmowej