Kopalnia Węgla Kamiennego Łagiewniki
![]() Kopalnia Florentine, niemiecka pocztówka z ok. 1920 roku, widoczne szyby Redensblick I i Redensblick II | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Data założenia | 1822 | ||
Data likwidacji | 1 lipca 1971 (konsolidacja z KWK Rozbark)[1] | ||
Zatrudnienie | 2680 (1970)[2] | ||
Położenie na mapie Bytomia ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Kopalnia Węgla Kamiennego Łagiewniki (Florentyna[3] , niem. Florentine, Florentinengrube) – kopalnia węgla kamiennego, która istniała jako samodzielna jednostka od około 1822 roku do 1 lipca 1971 roku. Znajdowała się w Łagiewnikach i częściowo w Rozbarku, dzielnicach Bytomia.
1 lipca 1971 roku włączona do kopalni Rozbark[4], która z kolei została zlikwidowana w 31 lipca 2004 roku[5] .
Obszar górniczy kopalni po konsolidacji wynosił 3,95 km²[1] i obejmował poza obszarami leśnymi również filar łagiewnicki[6].
Historia
Od powstania kopalni do 1914 roku
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Grubenfeld_Florentine.jpg/220px-Grubenfeld_Florentine.jpg)
Na początku XIX wieku Żyd Salomon Isaac, sprowadzony na Górny Śląsk przez Friedricha Wilhelma von Redena odkrył duże złoża węgla m.in. w okolicach Łagiewnik[7] . Pierwsze wiercenia poszukiwawcze na terenie późniejszej kopalni Łagiewniki miały miejsce ok. 1815 roku[8]. Obok węgla natrafiono również na występowanie galeny[9] .
W 1820 zbudowano szyb Schwerin[8] (miał około 38 m głębokości), który znajdował się na terenie huty żelaza Hubertus[10] . Kopalnia powstała już w 1822 roku[11] pod nazwą Florentine i była własnością rodu von Donnersmarcków[12]. Nadanie pierwszych pól górniczych Florentine nastąpiło 21 grudnia 1824 roku, co uznaje się za oficjalną datę rozpoczęcia działania kopalni z racji usankcjonowania statusu prawnego[12]. Wielkość pól sięgała 2 108 322 m²[12]. Do 1825 wydrążono szyby: Leonard, Hoffnung, Detlev, Schalscha, Waldemar[8]. Węgiel początkowo wydobywano z niemal poziomych pokładów: Florentyna, Franciszek, Maria i Valesca. Dwa ostatnie pokłady były obsługiwane przez wyciąg parowy głębokim na około 77 m szybem Schalscha.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Franz_von_Winckler.jpg)
Po Donnersmarckach zakład przejął Franz von Winckler i jego żona Maria[11]; była to wówczas największa i najwydajniejsza kopalnia należąca do von Wincklerów[13]. Inwestycje poczynione w tym czasie to wydrążenie otworu wiertniczego przy szybie Schwerin sięgającego warstw siodłowych w 1837 roku oraz wykonanie otworu wiertniczego do poziomu 230 m w 1847 roku[14]. Wzmożenie działań górniczych nastąpiło po nadaniu kolejnych pól górniczych Bernhard 28 grudnia 1841 roku i 11 stycznia 1842 roku, mających łączną powierzchnię 187 963 m² i pola Redensblick na terenie tzw. dóbr Rycerskich, nadanego 1 grudnia 1855 roku, mającego powierzchnię 157693 m²[14]. Kolejne wiercenia wykazały obecność 11 pokładów węglowych na polu Redensblick. W południowej części przygotowano kolejne nowe głębokie poziomy, co przyczyniło się do pogłębienia szybu Grundmann do głębokości ok. 87 m[14]. W latach 1844, 1855, 1857 i 1865 wykonano kilka szybów wentylacyjnych do pokładu Valesca[14].
Odwadnianie kopalni wykonywano przy pomocy parowego kunsztu wodnego – od 1838 roku zastosowano do odwadniania maszynę wysokociśnieniową, wówczas jedną z dwóch tego typu na całym Śląsku[15]. Urobek trafiał kolejką konną głównie do pobliskiej huty żelaza Hubertus oraz huty cynku Marienwunsch. Wydobycie w 1859 roku wynosiło ponad 52 tys. ton, przy załodze liczącej 329 osób[16] . 14 lutego 1870 za sprawą zezwolenia Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu nastąpiło połączenie nadanych wcześniej pól górniczych Florentyna, Bernhard i Redensblick[14]. W 1870 roku rozpoznano również złoże dobrej jakości węgla koksowego[17]. Eksploatację pokładu węgla koksowego i gazowego rozpoczęto w 1873 roku[11].
Wykres wielkości wydobycia węgla kamiennego w latach 1830–1890 (w tysiącach ton)[18] [1830][16] [1859][14] [1870-1890][19]:
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/jj7djtuvro1wqpupte9thbkokh5vj5v.png)
Połączona kopalnia otrzymała nowe pola górnicze: König XV (nadane 24 lutego 1875 roku, o powierzchni 119167 m²), wydzierżawione od kopalni „Paulus-Hohenzollern” pole Florentinchen (nadane 4 września 1891 roku), należące wcześniej do kopalni „Król” pole Florentine-Erweiterung (nadane 14 września 1899 roku, o powierzchni 459 979 m²) oraz Friede (nadane w 1903 roku)[19]. Obszar górniczy ok. 1936 roku wynosił 6 472 781 m²[11]. W 1881 miał miejsce pożar na kopalni, który wyrządził poważne szkody i odbił się znacząco na wielkości wydobycia[11].
W 1889 nastąpił spadek wydobycia w wyniku kolejnego dużego pożaru[20].
Dynamiczny wzrost produkcji na przełomie XIX i XX wieku wiąże się ze zmianą właściciela kopalni na Katowicką Spółkę Akcyjną dla Górnictwa i Hutnictwa (Kattowitzer A.G. für Bergbau- und Eisenhüttenbetrieb, Koncern Wollheim[21] ), którą utworzył zięć Franza, Hubert von Tiele-Winckler[19].
Scalenie wcześniej odstąpionych pól nastąpiło 12 lutego 1912 pod nazwą Florentine[15].
Wykres wielkości wydobycia węgla kamiennego w latach 1891–1914 (w tysiącach ton)[22]:
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/kfzobvlt71xb2fa42ml40omwyibhgt0.png)
Kolejne istotne inwestycje to drążenie szybu Carnall w latach 1893–1896 do poziomu 220 m na polu Carnall nadanym 20 maja 1857 roku, mającym powierzchnię 1 033 127 m² (obecnie os. Arki Bożka w Bytomiu). W 1903 roku nastąpiło pogłębienie tegoż szybu Carnall do głębokości 320 m[15].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Coke_four_appolt_verti.jpg/220px-Coke_four_appolt_verti.jpg)
W 1894 zastosowano ruszt Karropa do sortowania węgla, w tym czasie system ten był wykorzystany tylko w kopalni Mysłowice i kopalni Florentine[15]. W latach 1899–1901 wydrążono szyb Reden I do poziomu 320 m i otwór doświadczalny w szybie Reden[15].
W latach 1899–1902 wydrążono wentylacyjny II, w 1903 wykonano szyb Reden II do poziomu 330 m, jak również szyb podsadzkowy Hubertus I. Rok później oddano do użytku szyb Hubertus II[15]. Na początku XX wieku zaczęto stosować podsadzkę płynną, ze względu na wysokie koszty jedynie w grubych pokładach[22].
W 1907 szyby Reden II i Carnall zostały połączone przekopem o długości ok. 1,5 km[15].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Kopalnia_Lagiewniki_Florentinengrube_Beuthen_Bytom.tif/lossy-page1-220px-Kopalnia_Lagiewniki_Florentinengrube_Beuthen_Bytom.tif.jpg)
W 1911 szyb Schwerin został pogłębiony z poziomu 270 do 296 m. Rok później wykonano przekop z poziomie 296 m z tegoż szybu do pola Friede[15].
Odkrycie złóż węgla koksowego z grupy 500 w 1870 roku przyczyniło się do założenia przykopalnianej koksowni, którą wyposażono w 14 pieców systemu Appolta. Jej produkcja w latach 1900–1901 to: 63 562 ton koksu, 4881 ton smoły i 32 137 ton wody amoniakalnej[11][15].
Zatrudnienie na kopalni w 1900 wynosiło 1955 robotników, na wyposażeniu znajdowały się 34 maszyny parowe i 165 koni[23]. W 1911 roku zatrudnienie wyniosło 2052 osoby[11][22].
Czasy I wojny światowej
W okresie I wojny światowej na pracę kopalni wpłynęła mobilizacja pracowników na front, co miało decydujący wpływ na wielkość wydobycia[24].
Wykres wielkości wydobycia węgla kamiennego w latach 1914–1918 (w tysiącach ton)[24]:
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/gbe9atjvvnx8t3h4czrikuo9nq03lac.png)
Okres międzywojenny
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Kopalnia_Lagiewniki_Bytom_1938.jpg/220px-Kopalnia_Lagiewniki_Bytom_1938.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/Schwerin_shaft_Hubertus_ironworks.jpg/220px-Schwerin_shaft_Hubertus_ironworks.jpg)
Przewroty polityczne w Europie zachodniej znalazły swe odbicie w formowaniu się ruchu robotniczego wśród górników. Na wiosnę 1918 roku załoga urządziła jednodniowy strajk – domagano się lepszych warunków pracy i poprawy zaopatrzenia w żywność. Decyzją dyrekcji, na skutek protestu postanowiono przyznawać robotnikom racje słoniny i tytoniu[25]. Pracownicy po wojnie formowali się w różne stowarzyszenia: Centralny Związek Górników, Zjednoczenie Narodowe Polskie, Wolne Związki Zawodowe, Bergarbeiter Verband Union[26].
W czasie I powstania śląskiego górnicy uformowali czterdziestoośmioosobowy oddział Polskiej Organizacji Wojskowej pod dowództwem Feliksa Szklorza, który pokonał silniejszą dwukrotnie kompanię Reichswehry. Ostatecznie jednak Łagiewniki zostały brutalnie spacyfikowane[27].
Podczas III powstania śląskiego pododdziały baonu J. Ziarnka z pułku zabrskiego Pawła Cymsa zdobyły Łagiewniki 3 maja 1921 roku. Polacy rozbroili kompanię Heimwehry, stacjonującą w dawnej kopalnianej sypialni[28]. Granica państwa przebiegała jednak poprzez eksploatowane przez kopalnię pola z nadań górniczych. Około 75% powierzchni znalazło się na terenie Polski, pozostała część należała nadal do Niemiec[29]. Na mocy konwencji genewskiej podpisano umowę, na mocy której Polska przejęła część kopalnianych terenów niemieckich.
Kopalnia Florentine jednak została podzielona na dwie części:
- skonsolidowana kopalnia „Florentyna A” – w Rzeszy, o powierzchni 467 191 m² – pola górnicze dzierżawione od kopalni „Heinitz”, na mocy umów z 26 sierpnia i 14 grudnia 1907 roku,
- skonsolidowana kopalnia „Florentyna B” – w Polsce, o powierzchni 1 73 042 m²[29].
Do Polski należały także pola górnicze Carnall (1 022 128 m²), Florentyna (7440 m²), Przedłużenie Florentyny(4599790m²), König XV(119 167 m²) i Friede (114 409 m²) o łącznej powierzchni 5 873 934 m²[29]. W 1922 roku nazwę spolszczono na Florentyna[3] . 15 września 1936 roku kopalnia i koksownia zmieniły nazwy na Łagiewniki, zgodnie z zaleceniami Unii Polskiego Przemysłu Górniczo-Hutniczego[29]. Spolszczeniu uległy również nazwy szybów[30].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Carnallsfreunde_Lagiewniki_Rozbark_coal_mine.jpg/220px-Carnallsfreunde_Lagiewniki_Rozbark_coal_mine.jpg)
Zmiany nazw szybów:
- Redensblick I i II – Rycerski I i II (Rycerz I i II[31])
- Carnallsfreunde (Carnall) – Karola Miarki[31]
- Grundmann – Ks. Damrota
- Schwerin – Drzymały[31]
Po włączeniu Łagiewnik do Polski kopalnia nadal należała do Katowickiej Spółki Akcyjnej dla Górnictwa i Hutnictwa[30].
W 1932 roku Pole Północne kopalni Hrabina Laura zostało przekazane czasowo kopalni do eksploatacji[30]; szyb Drzymały był nieczynny w 1936 roku, co doprowadziło do zwolnień kilkudziesięciu pracowników[31].
W czasie międzywojnia praca kopalni była zorganizowana wokół trzech jednostek. Był to: rejon szybu Karola Miarki (obecnie os. Arki Bożka), rejon Szybów Rycerskich (okolice ul. Szyby Rycerskie), rejon szybu Drzymały (okolice Huty Zygmunt). Wszystkie wymienione szyby były zaopatrzone w parowe maszyny wyciągowe. Na poziomie 30 m szybu „Drzymały” użytkowano także do rozpędzania lokomotywę elektryczną[32].
Odwadnianie kopalni prowadzono za pomocą pomp elektrycznych, a wypompowaną wodę przeznaczano do picia i kopalnianych łaźni znajdujących się przy szybach Karola Miarki i szybach Rycerskich[32].
Wydobywany wówczas węgiel z pokładów o dużej miąższości (2,5–9 m) charakteryzował się wysoką kalorycznością (ponad 7000 cal.) i wytrzymałością, dzięki czemu znaczna część urobku była przeznaczana na eksport[33]. W tym czasie kopalnia miała normalnotorowe towarowe połączenie kolejowe oraz dworzec kopalniany Redensblick-schacht[34] .
W okresie międzywojennym prowadzono eksploatację pokładów już wcześniej do niej przygotowanych, nie przewidywano dalszej rozbudowy, z uwagi na czynniki ekonomiczne, jak i warunki geologiczne. KWK Łagiewniki w tym czasie była kopalnią średniej wielkości – zatrudniała około 1500 pracowników[33].
W 1930 roku przy kopalni powstał Chór Męski im. I. Paderewskiego[35] .
Co najmniej od 1936 roku kopalnia należała do Wspólnoty Interesów Górniczo-Hutniczych[31][36] .
Wykres wielkości wydobycia węgla kamiennego w latach 1919–1939 (w tysiącach ton)[37](w tys. ton):
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/j0g2ybi6fu51tc5fhx4xd89b16giqcz.png)
Górnicy kopalni Łagiewniki w latach międzywojennych brali udział w strajkach ekonomicznych i politycznych, strajkującym przewodzili komuniści z Komunistycznej Partii Polski. Największy strajk miał miejsce w 1936 roku – był zorganizowany przeciwko obniżce wynagrodzeń, trwał 7 dni i zakończył się sukcesem – dyrekcja zrezygnowała z obniżek[38]. Ostatnią komunistyczną manifestacją przed wojną było świętowanie 1 maja 1939 roku[38].
Czasy II wojny światowej
Początkowo, we wrześniu 1939 roku udało się rozbić grupę Freikorpsu, która opanowała zakład; 30. członków grupy zostało zabitych, a reszta wzięta do niewoli. Kopalnia została jednak zajęta i włączona do III Rzeszy jeszcze w tym samym roku, czemu towarzyszyło przywrócenie starej nazwy Florentine[39]. Od 1941 roku kopalnia należała do Berg- und Hüttenwers-Gesellschaft Karwin-Trzynietz A.G., filii państwowego koncernu Berghütte[36] . Nazistowska polityka dążyła do maksymalnego wykorzystania złóż na potrzeby wojenne, co osiągano poprzez wydłużanie czasu pracy, fedrowanie w niedzielę i święta, zwiększenie liczby pracowników (z 1116 osób w 1939 roku do 2123 w 1940 roku), zatrudnienie robotników przymusowych, jeńców radzieckich i Żydów[40], przy jednoczesnym prowadzeniu rabunkowego wydobycia i braku inwestycji[41]. Niewielki spadek zatrudnienia miał miejsce w 1943 w wyniku rekrutacji części załogi do Wehrmachtu[40], który jednak nie przełożył się na zmniejszenie rocznego wydobycia.
Wykres wielkości wydobycia węgla kamiennego w latach 1939–1944 (w tysiącach ton)[40]:
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/my5mu299s0b8dk63hxuhisvldsepg5s.png)
Od 1945 do 1971 roku
Wojska radzieckie wkroczyły do Łagiewnik 28 stycznia 1945 roku[42], co było równoznaczne z wyzwoleniem kopalni spod okupacji niemieckiej. Powołano Komitet Obywatelski, górnicy podjęli niezbędne działania: ratowanie kopalni przed zatopieniem, gaszenie pożaru na poziomie 320 m w rejonie szybu Karola Miarki, gaszenie płonących zwałów w pobliżu szybów Rycerskich[42]. Powrócono także do dawnej nazwy Łagiewniki[43].
Przy kopalni od 1945 roku istniał obóz pracy przymusowej dla więźniów, internowanych i jeńców. Składał się z trzech baraków. Pod koniec listopada 1945 roku przebywało w nim przeszło 300 osób. Obóz został zlikwidowany w 1949 roku[44].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Bytom_Lagiewniki_miners_grave.jpg/220px-Bytom_Lagiewniki_miners_grave.jpg)
22 maja 1951 roku miał miejsce pożar w komorze narzędziowej szybu Rycerskiego, który spowodował śmierć 19 górników[45][46] . Od 1945 roku kopalnia należała do Bytomskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego[36] .
Od ok. 1946 do 1949 roku przy kopalni powstał Obóz Pracy Rudzkiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego, w sierpniu 1946 znajdowało się w nim 318 więźniów, w tym 227 wykorzystywanych do pracy pod ziemią. W obozie zmarło od 8 do 30 osób, które pochowano na cmentarzu w Łagiewnikach[47] .
W latach 50. przy kopalni działały koszary, gdyż niektórzy poborowi, podczas służby wojskowej, byli wówczas kierowani do pracy dołowej w kopalni[48].
Powojenne unowocześnienia to: wprowadzenie kombajnów ścianowych, zastąpienie rynien potrząsalnych pancernymi przenośnikami zgrzebłowymi i taśmociągami, wybudowanie płuczki osadzarkowej w miejsce taśm przebierczych (eliminowanie skały płonnej), obsługiwanych dotychczas ręcznie przez kobiety[49].
Powyższe innowacje i powiększenie obszaru eksploatacji o pola kopalni Rozbark doprowadziły do stopniowego zwiększenia wydobycia po 1956 roku, kiedy to zakończono eksploatację najbogatszych pokładów[50]. Rozpoczęto w związku z tym eksploatację filara ochronnego Łagiewnik, w celu zminimalizowania szkód górniczych zastosowano podsadzkę płynną ze zbiornika przy szybie Marta[51] (obecnie ul. Adamka)[52]. Zatrudnienie w kopalni po systematycznie wzrastało od 1955 roku, kiedy to wyniosło ogółem 2013 osób. W 1960 roku wzrosło do 2425 pracowników, a w 1970 roku wyniosło 2680 osób[2]. Dalsze prace inwestycyjne to: pogłębienie szybu Rycerskiego I i szybu Karola Miarki do poziomu 470 m i wymiana maszyn wyciągowych[53], dzięki czemu było możliwe wybranie cienkich pokładów, wcześniej uznanych za nieprzydatne do wydobycia[52]. Inwestycje te doprowadziły do zwiększenia długości frontu eksploatacyjnego w ścianach oraz zmniejszenia długości frontu w zabierkach[52]. Wykonano również nowy szyb wentylacyjny Karola Miarki II (Nowy-Karola Miarki[53]), w celu przewietrzania pokładów w partii kopalni Rozbark[50], a także uruchomiono szybik 21, którym udostępniono pokłady 615 i 620 na poziomie 590 m[53]. Wykonano także dwa przekopy: główny na poziomie 320 m oraz wentylacyjno-rurowy na poziomie 160 m[53].
W 1963 roku zostały przyłączone pokłady 412 a/b i 416 a/b, stanowiące filar Zakładów Górniczo-Hutniczych „Orzeł Biały”, których zasoby oceniono na 7,2 mln t[54].
Wykres wielkości wydobycia węgla kamiennego w latach 1945–1970 (w tysiącach ton)[55]:
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/jvuc5v8jefxuk84kv3pgf480dxv6d7s.png)
1 lipca 1971 roku nastąpiła konsolidacja kopalni Łagiewniki z kopalnią Rozbark[1] w jedną kopalnię o nazwie Rozbark[56] na mocy uchwały Ministerstwa Górnictwa i Energetyki[36] . Górnicy z dawnej KWK Łagiewniki mieli być transportowani dołem do pracy w wyrobiskach w rejonie szybu Lompy w KWK Rozbark, co było motywowane również przewidywanym zakończeniem wydobycia w rejonie Łagiewnik w 1973[57]. Połączenie obu kopalń było podyktowane względami ekonomicznymi, kopalnia Łagiewniki w dużym stopniu wyeksploatowała nadane jej złoża, już w czasach okupacji hitlerowskiej została uznana za nierentowną i przeznaczono ją do likwidacji[54]. Poniesione koszty przy pracach modernizacyjnych nie doprowadziły do oczekiwanych wyników ekonomicznych, a deficyt finansowy kopalni coraz bardziej powiększał się[58]. Połączenie kopalń sprowadzało się do zmniejszenia nakładów inwestycyjnych na dawną kopalnię Łagiewniki[59] i wykorzystanie jej załogi do pracy na terenie kopalni Rozbark[60].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/KWK_Lagiewniki_Bytom.jpg/220px-KWK_Lagiewniki_Bytom.jpg)
Likwidację kopalni rozpoczęto oficjalnie 1 stycznia 1997 roku[61] . Dawna kopalnia Łagiewniki została ostatecznie zlikwidowana w latach 90. XX wieku[62] , a kopalnię Rozbark, wówczas Zakład Górniczy Bytom II[63] zamknięto 31 lipca 2004 roku i rozpoczęto jego fizyczną likwidację[5] .
Zaplecze socjalne
Mieszkania dla pracowników
Z racji niemal ciągłych niedoborów pracowników[64], konieczne było zatrudnianie osób zamiejscowych, których lokowano w hotelu robotniczym przy ul. Łagiewnickiej[64]. Dla osób miejscowych kopalnia przeznaczyła w 1945 roku 69 budynków o łącznej liczbie 1718 izb, których stan techniczny był zły – były to stare, zaniedbane przez lata obiekty. W latach 50. poddano remontowi 14 z nich[65]. Konieczność zwiększenia puli mieszkaniowej sprawiła, że kopalnia otrzymała w latach 50. od Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych 265 mieszkań o 696 izbach. W 1954 roku kopalnia miała do dyspozycji 74 budynki mieszkalne[66]. Następne inwestycje mieszkaniowe to: powstanie 8 domków dwurodzinnych oraz budowa w latach 60. 3 większych budynków mieszkalnych[66].
Organizacja wypoczynku po pracy
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/Bytom_Lagiewniki_Amendy.jpg/220px-Bytom_Lagiewniki_Amendy.jpg)
Kopalnia wraz z pobliską Hutą Zygmunt zainwestowała w park wypoczynkowy w Łagiewnikach (obecnie park Amendy[67] ) o powierzchni 24 hektarów, gdzie zrewitalizowano staw, stworzono przy nim przystań kajakową, kawiarnię, wypożyczalnię sprzętu sportowego, a także wybudowano amfiteatr i basen kąpielowy[68].
Ponadto na terenie dzielnicy Łagiewniki założono kilka ogródków jordanowskich[68], założono również w 1964 roku lodowisko przy Zasadniczej Szkole Górniczej[69].
Budowa geologiczna obszaru górniczego
Formacje geologiczne tworzące obszar KWK Rozbark i KWK Łagiewniki to:
- piaski czwartorzędowe, gleby humusowe o miąższości do 6 m,
- trzeciorzędowe piaski wychodzące na powierzchnię i nieprzepuszczalne iły margliste o łącznej miąższości w granicach 2–50 m,
- triasowy wapień muszlowy w postaci margli i spękanych, przepuszczalnych dolomitów płytkowych warstw tarnowieckich, pod nimi seria z blendą i galeną (złoże eksploatowane przez Zakłady Górniczo-Hutnicze Orzeł Biały w Brzezinach Śląskich) w spągu serii siarczkowej występuje nieprzepuszczalny wapień falisty, tworzący iły witriolowe – miąższość wapienia muszlowego około 100 m; poniżej trias dolny: wapienie, margle i dolomity, łączna miąższość warstw triasowych to 140–200 m w Rozbarku a maks. 80 m w Łagiewnikach.
- formacje karbonu produktywnego:
- grupa łękowa: warstwy rudzkie – pokłady węgla 403-419, naprzemianległe warstwy łupków i piaskowców o łącznej miąższości do 350 m,
- grupa siodłowa: warstwy siodłowe – pokłady węgla 501-510 z piaskowcami, łupkami i zlepieńcami o łącznej miąższości ok. 160 m,
- grupa brzeżna: warstwy porębskie – pokłady węgla 605-620 z piaskowcem, zlepieńce i piaskowce bezpokładowe – średnia miąższość ok. 400 m.
Warstwy węgla w środku niecki bytomskiej zalegają niemal poziomo, przy północnej granicy występuje nachylenie do maks. 10°. Warstwy układają się w przybliżeniu z kierunkiem osi niecki, tj. z NWW na SSE. Karbońskie złoże cechuje skomplikowana tektonika, co jest częściowo związane z niezgodnym zaleganiem utworów triasowych, przecina je sieć uskoków, z których najważniejsze znaczenie mają: uskok radzionkowski, wschodni, Lompa, południowy, Barbara[70].
Złoże karbońskie jest poprzecinane licznymi uskokami, z których największe znaczenie mają: uskok południowy o przebiegu SWW-NEE, uskok o przebiegu SWW-NEE obok szybu Marta, uskok o kierunku NS, na zachód od szybu Damrota, uskok przebiegający na południe i zachód od szybów Rycerskich, uskok o kierunku SWW-SWW, na zachód od szybów Karola Miarki, uskok radzionkowski o kierunku N-S oraz uskok o kierunku NWW-SE[71].
Przypisy
- ↑ a b c Witecka 1985 ↓, s. 12.
- ↑ a b Witecka 1985 ↓, s. 117.
- ↑ a b Stein 1924 ↓.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 7.
- ↑ a b Dąbrowski 2014 ↓.
- ↑ Niewiarowski 1960 ↓, s. 247.
- ↑ Gierlotka 2014 ↓.
- ↑ a b c Witecka 1985 ↓, s. 35.
- ↑ Traube 1888 ↓.
- ↑ Kuczewski 1923 ↓.
- ↑ a b c d e f g Piernikarczyk 1936 ↓, s. 233.
- ↑ a b c Witecka 1985 ↓, s. 36.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 36–37.
- ↑ a b c d e f Witecka 1985 ↓, s. 37.
- ↑ a b c d e f g h i Witecka 1985 ↓, s. 39.
- ↑ a b Kossuth 1965 ↓.
- ↑ Piernikarczyk 1936 ↓, s. 216.
- ↑ Szczech 2003 ↓.
- ↑ a b c Witecka 1985 ↓, s. 38.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 37–38.
- ↑ Spis... 1923 ↓.
- ↑ a b c Witecka 1985 ↓, s. 40.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 39–40.
- ↑ a b Witecka 1985 ↓, s. 57.
- ↑ Smuda 1973 ↓, s. 204.
- ↑ Smuda 1973 ↓, s. 205.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 67.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 67–68.
- ↑ a b c d Witecka 1985 ↓, s. 71.
- ↑ a b c Witecka 1985 ↓, s. 72.
- ↑ a b c d e Tragiczne położenie załogi kopalni „Łagiewniki”. „Siedem Groszy”. V (292), s. 8, 1936-10-24. Stanisław Nogal. Zakłady Graficzne i Wydawnicze „Polonia”.
- ↑ a b Witecka 1985 ↓, s. 77.
- ↑ a b Witecka 1985 ↓, s. 78.
- ↑ Polsko-Niemiecka Konwencja... 1922 ↓.
- ↑ Hanke 2001 ↓.
- ↑ a b c d Jaros 1984 ↓.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 79.
- ↑ a b Witecka 1985 ↓, s. 85.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 87.
- ↑ a b c Witecka 1985 ↓, s. 88.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 89.
- ↑ a b Witecka 1985 ↓, s. 96.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 97.
- ↑ Miroszewski Kazimierz: Obozy pracy przymusowej w Bytomskim Zjednoczeniu Przemysłu Węglowego w latach 1945-1949. W: Bytomskie martyrologium powojennych lat 1945-1956. Ofiary komunistycznego terroru i ich pomnik. Jan Drabina (red.). Bytom: Urząd Miejski w Bytomiu, 2009, s. 84, 88, 90. ISBN 978-83-922322-9-2.
- ↑ Katastrofy... ↓.
- ↑ Adler 2008 ↓.
- ↑ IPN ↓.
- ↑ Kosek 1973 ↓, s. 285–287.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 102.
- ↑ a b Witecka 1985 ↓, s. 103.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 108–109.
- ↑ a b c Witecka 1985 ↓, s. 109.
- ↑ a b c d Witecka 1985 ↓, s. 111.
- ↑ a b Witecka 1985 ↓, s. 15.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 102–103.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 18.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 17–18.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 16.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 112–113.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 17.
- ↑ Dz.U. 1998 ↓.
- ↑ Frużyński 2012 ↓.
- ↑ Gałązka 2004 ↓.
- ↑ a b Witecka 1985 ↓, s. 118.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 181–182.
- ↑ a b Witecka 1985 ↓, s. 183.
- ↑ AK 2014 ↓.
- ↑ a b Witecka 1985 ↓, s. 185.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 186.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 12–13.
- ↑ Witecka 1985 ↓, s. 14.
Bibliografia
- AK: Park Amendy w Łagiewnikach. Urząd Miasta Bytom, 2014-01-16. [dostęp 2016-10-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-18)].
- Roman Adler: Katastrofy górnicze (cz. 3). 2008-03-26. [dostęp 2016-10-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-08)].
- Seweryn Dąbrowski. Bytom: GKS Rozbark dostanie w końcu szansę na nowe życie?. „Dziennik Zachodni”, 2014-08-08. (pol.).
- Adam Frużyński: Kopalnie węgla kamiennego w Polsce. Łódź: Księży Młyn, 2012, s. 162–163. ISBN 978-83-7729-139-9.
- Witold Gałązka. Początek likwidacji Zakładu Górniczego II w Bytomiu. „Gazeta Wyborcza”, 2004-07-27. Agora SA.
- Stefan Gierlotka. Transport konny w górnictwie. „Hereditas Minariorum”, s. 180, 2014. Politechnika Wrocławska. ISSN 2391-9450.
- Rajmund Hanke: Słownik polskiego śpiewactwa Górnego Śląska od Wiosny Ludów do przełomu tysiącleci. Katowice: Śląska Biblioteka Muzyczna, 2001, s. 249.
- Bytom – Łagiewniki – Obóz Pracy Rudzkiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego. IPN. [dostęp 2016-09-14]. (pol.).
- Jerzy Jaros: Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich. Katowice: Śląski Instytut Naukowy, 1984, s. 72–73. ISBN 83-00-00648-6.
- Katastrofy górnicze w latach 1918–2007, które spowodowały śmierć co najmniej 10 osób. rp.pl. [dostęp 2009-08-13]. (pol.).
- Kosek Jan: Z niemałym wysiłkiem podyktowałem tę opowieść. W: Pamiętniki górników. Katowice: Śląsk, 1973.
- Stanisław Kossuth: Górnictwo węglowe na Górnym Śląsku w połowie XIX wieku. Śląsk, 1965, s. 245–247, seria: Prace Głównego Instytutu Górnictwa.
- Władysław Kuczewski. Koksownictwo na Śląsku Górnym. „Przegląd Górniczo-Hutniczy”. XV (4 (293)), s. 289, 1923-04-01. Rada Zjazdu przemysłowców górniczych. (pol.).
- Marian Niewiarowski: XV lat Bytomskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego: 1945-1960. Bytom: Komitet Obchodu XV-lecia Bytomskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego w Bytomiu, 1960.
- Górnictwo węgla po r. 1815. W: Józef Piernikarczyk: Historja górnictwa i hutnictwa na Górnym Śląsku. T. II. Katowice: Śląski Związek Akademicki, 1936.
- Koleje. Poddział I Koleje normalnotorowe. Artykuł 428. W: Polsko-Niemiecka Konwencja Górnośląska zawarta w Genewie dnia 15-go maja 1922 r.. 1922. s. 100.
- Alojzy Smuda: Od KPP do PPR w kopalni „Łagiewniki”. W: Pamiętniki górników. Katowice: Śląsk, 1973.
- Spis czynnych w roku 1922-im kopalń i hut na Polskim Śląsku Górnym. „Przegląd Górniczo-Hutniczy”. XV (5 (294)), s. 383–384, 1923-05-01. Rada Zjazdu przemysłowców górniczych. (pol.).
- Aleksander Stein. Spolszczenie nazw kopalń i szybów górnośląskich. „Przegląd Górniczo-Hutniczy”. XVI (19 (320)), s. 1151, 1924-10-01. Rada Zjazdu przemysłowców górniczych. (pol.).
- Bernard Szczech: Siedemnastowieczny transumpt fundacji łagiewnickiej dla kościoła mariackiego w Bytomiu. Katowice: 2003, s. 4, seria: Biblioteczka Bractwa Myśli Bratniej Związku Górnośląskiego. ISBN 83-920155-0-9.
- H. Traube: Minerale Schlesiens. Breslau: J. U. Kern’s Verlag, 1888, s. 51. [dostęp 2016-08-23]. (niem.).
- Helena Witecka: Kopalnia Węgla Kamiennego Rozbark: Zarys dziejów 1824-1984. Katowice: Śląski Instytut Naukowy, 1985. ISBN 83-7008-004-9.
- * Wykaz kopalń węgla kamiennego przewidzianych do likwidacji w 1998 r., których likwidacja może być finansowana środków pochodzących z budżetu państwa, oraz terminy likwidacji zakładów górniczych lub ich części. „Dziennik Ustaw”, s. 2494, 1998. Urząd Rady Ministrów. ISSN 0867-3411.
- p
- d
- e