Leniuchowiec dwupalczasty
Choloepus didactylus | |||||
(Linnaeus, 1758) | |||||
![]() | |||||
Systematyka | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||||
Typ | strunowce | ||||
Podtyp | kręgowce | ||||
Gromada | ssaki | ||||
Podgromada | żyworodne | ||||
Infragromada | |||||
Rząd | włochacze | ||||
Podrząd | |||||
Rodzina | leniuchowcowate | ||||
Rodzaj | leniuchowiec | ||||
Gatunek | leniuchowiec dwupalczasty | ||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[10] | |||||
![]() | |||||
Zasięg występowania | |||||
![]() | |||||
| |||||
|
Leniuchowiec dwupalczasty[11], leniwiec dwupalczasty[12] (Choloepus didactylus) – gatunek ssaka z rodziny leniuchowcowatych (Choloepodidae). Wiedzie samotny, skryty, raczej nocny, spokojny tryb życia wśród drzew lasów deszczowych Ameryki Południowej, żywi się pokarmem roślinnym, występuje też u niego koprofagia. Większość czasu spędza, odpoczywając, zawieszony pod gałęziami drzew bądź siedząc na nich. Po 10-miesięcznej lub dłuższej ciąży samica rodzi jedno młode. Nie zagraża mu wyginięcie.
Genetyka
Diploidalna liczba chromosomów leniuchowca dwupalczastego wynosi między 52–54 a 64–65[13]. Jest to więcej niż u leniuchowca krótkoszyjego[14].
Budowa
Moraes-Barros podaje następujące wymiary leniuchowca dwupalczastego: długość ciała (bez ogona) 540–880 mm, długość ogona 9–33 mm, długość ucha 20–38 mm, długość tylnej stopy 103–170 mm. Masa ciała 4–11 kg. Czyni to leniuchowca dwupalczastego największym z dzisiejszych liściożerów[13][15]. Drugi gatunek leniuchowca, leniuchowiec krótkoszyi, osiąga do 70 cm długości i 10 kg masy ciała[14]. Leniwiec trójpalczasty, przy podobnej do tego ostatniego wielkości, jest znacznie lżejszy[16]. Jednakże rozmiary leniuchowca znacznie ustępują wymarłym przedstawicielom rodziny leniuchowcowatych. Olbrzymi naziemny Megalonyx jeffersonii miał 3 m długości i ważył około tony[17].
Ciało pokrywa długie i gęste futro barwy jasnobrązowej bądź płowej. U osobników dziko żyjących ma ono zielonkawy pobłysk, który zawdzięcza obecności żyjących w nim glonów. Podszerstek nie występuje. Twarz zabarwiona jest na jasny brąz i nie rosną na niej włosy. Jej wygląd Moraes-Barros opisuje jako skórzasty. Ubarwieniem gardło nie różni się od otaczających je obszarów ciała[13], inaczej niż u niektórych leniwców[16]. Na tułowiu sierść brzucha jest jaśniejsza niż na grzbiecie. Sierść na brzuchu tworzy przedziałek i zwisa w kierunku boków i grzbietu ciała. U osobników młodych futro jest ciemniejsze i bardziej miękkie[13].
W jamie gębowej obecne są zęby bez korzeni ani szkliwa. Siekaczy nie stwierdza się w ogóle, a przedtrzonowców nie można odróżnić od trzonowców[13].
Zwierzę ma długie przednie i tylne kończyny, prawie nieróżniące się długością. Zwiesza się na nich z gałęzi drzew. Przednie kończyny wieńczą po dwa długie, zakrzywione szpony[13]. Cecha ta odróżnia leniuchowcowate[17] od leniwcowatych o trójpalczastych przednich łapach[18]. Kończyny tylne mają 3 pazury[13], tutaj nie ma różnicy z leniwcowatymi[18].
Dymorfizm płciowy nie występuje[13].
Systematyka
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz nadając mu nazwę Bradypus didactylus[1]. Miejsce typowe według oryginalnego opisu zostało błędnie wskazane na „Cejlon” (łac. Habitat in Zeylona)[1], błąd ten poprawił w 1911 roku Oldfield Thomas jako miejsce typowe wskazując Surinam[19][20][21]. Linneusz swój opis oparł na pracach wcześniejszych autorów[1].
Taksonomia dotycząca podgatunków wymaga ponownej oceny; różni autorzy wskazują na potencjalne zróżnicowanie między populacjami zachodnimi i wschodnimi[13][22].
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają Ch. didactylus za gatunek monotypowy[22].
Etymologia
- Choloepus: gr. χωλοπους khōlopous „kulawo-nogi, chromo-nogi”, od χωλος khōlos „kulawy, chromy”; πους pous, ποδος podos „stopa”[23].
- didactylus: gr. δι- di- „podwójny”, od δις dis „dwa razy”, od δυο duo „dwa”[24]; δακτυλος daktulos „palec”[25].
Tryb życia
Zwierzę wiedzie spokojny, nadrzewny tryb życia. Jego aktywność przypada na noc. Badania przeprowadzone w niewoli wskazują na mało aktywny tryb życia. 45% czasu zwierzęta poświęcały spaniu, jedną czwartą żerowaniu bądź iskaniu zazwyczaj własnego futra, kolejna jedna piąta to odpoczynek przy zamkniętych oczach, kolejne 10% leniuchowce spędzały wybudzone, acz nieaktywne. Odpoczywać leniuchowce dwupalczaste mają w zwyczaju, zwieszając się z gałęzi w pozycji siedzącej z kończynami nad głową lub wspierając się na kończynach tylnych z głową i przednimi kończynami przewieszonymi nad pachwinami. Przemieszczają się wśród koron drzew, uczepione gałęzi czy lian[13].
Zwierzę schodzi z drzewa rzadko, zwykle celem defekacji co 3–5 dni, niekiedy też na ziemi współżyje[13].
Tryb życia wiedzie samotny. Jednak w niewoli trzymano leniuchowce dwupalczaste w parach bądź niewielkich grupach i osobniki te tolerowały takie warunki. Obserwowano jednak walki samców prawdopodobnie o samice[13].
Nie występuje sezon rozrodczy. Cykl jajnikowy samicy trwa 4–5 tygodni, z czego od 10 do 14 dni przypada na ruję. Samica spotyka samca, kopuluje z nim na ziemi bądź na drzewie zwieszona z gałęzi w pozycji brzuch do brzucha, po czym zachodzi w ciążę trwającą wedle Moraes-Barros od 330 do 350 dni[13], wedle IUCN 10 miesięcy[10]. W jej efekcie rodzi pojedynczego noworodka. Nosi swe dziecko na brzuchu bądź na grzbiecie. Matka zajmuje się młodym przez 5 miesięcy. Pomimo jej opieki śmiertelność młodych w tym wieku jest duża. Matka nie wyda na świat kolejnego potomka przed upływem 14–27 miesięcy. Tymczasem samica osiąga dojrzałość płciową w wieku trzech lat. Samiec czeka na możliwość przekazania własnych genów 4–5 lat. Całkowita długość życia wynosi do 27 lat w niewoli, przy czym obserwowano samicę, która urodziła młode, licząc już 25 lat[13].
Rozmieszczenie geograficzne
Leniuchowiec dwupalczasty występuje w północno-wschodniej i południowej Wenezueli (Delta del Orinoco i na południe od rzeki Orinoko), Gujanie[22] (Gujana, Surinam, Gujana Francuska[10]), północnej i północno-środkowej Brazylii (wzdłuż Amazonki na zachód do Maranhão i na południe do Pará i Mato Grosso) oraz do górnej części dorzecza Amazonki w południowo-zachodniej Kolumbii (na północ do Meta i Guainía), wschodniego Ekwadoru oraz północno-wschodniego i wschodniego Peru; południowa granica w zachodniej części brazylijskiej Amazonii jest niejasna. Dodatkowe obserwacje z południowo-wschodniej części Pará wymagają potwierdzenia[22]. Całkowity zasięg szacuje się na 4,2 miliona km²[10].
Ekologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Choloepus_didactylus_-_Buffalo_Zoo.jpg/220px-Choloepus_didactylus_-_Buffalo_Zoo.jpg)
Siedliskiem leniuchowca dwupalczastego są tropikalne lasy, zarówno pierwotne, jak i wtórne, zwykle nizinne, ale sięga on wysokości 2400 m nad poziomem morza[13].
Dieta składa się z roślin, jednak na wolności poznana została słabo. Większość dostępnych informacji dotyczy raczej leniuchowców dwupalczastych trzymanych w niewoli. Hodowanym osobnikom dostarcza się dziennie 350 g stałego pokarmu. Obserwowano również konsumowanie własnego stolca (koprofagia). Na wolności zwierzęta te obserwowano również żerujące w toaletach ludzkich. Prawdopodobnie dostarczały sobie w ten sposób białka i soli[13].
Wśród chorób wymienia się parakokcydioidomykozę wywoływaną przez grzyba Paracoccidioides brasiliensis[26]. Do pasożytów zalicza się Leishmania braziliensis[27].
Zagrożenia i ochrona
Całkowitej liczebności gatunku nie poznano. Gęstość populacji wedle danych z Gujany Francuskiej wynosi wedle Moraes-Barros pół zwierzęcia na hektar[13], wedle IUCN za Taube et al. 0,9 osobnika na ha. W Brazylii zagęszczenie jest mniejsze, wedle IUCN od 0,13 zwierzęcia na ha w okolicach Manaus do 0,88 w podmokłym lesie w rezerwacie Mamirauá[10]. IUCN uznaje leniuchowca dwupalczastego za gatunek najmniejszej troski od 2006 roku. Wcześniej, w 1996 roku, klasyfikowała go jako gatunek o brakujących danych[10]. Spadek liczebności mogący zagrozić istnieniu gatunku ocenia się jako nieprawdopodobny, ponadto zasiedla on obszary chronione. Człowiek na ten gatunek poluje oportunistycznie[13], prawdopodobnie w związku ze skrytym trybem życia leniuchowców w koronach drzew. Dla niektórych społeczności miejscowych stanowi on też tabu[10].
Uwagi
- ↑ Kombinacja nazw; niepoprawna późniejsza pisownia Bradypus didactylus Linnaeus, 1758.
Przypisy
- ↑ a b c d C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 35. (łac.).
- ↑ a b J.H.F. Link: Beyträge zur Naturgeschichte. Cz. 2. Rostock: K.C. Stiller, 1795, s. 68. (niem.).
- ↑ F.M. Daudin: Tableau des divisions, sous-divisions, ordres et genres des mammiferes, Par le Cen Lacépède; Avec Pindication de toutes les especes decrites par Buffon, et leur distribution dans chacun des genres. W: Histoire naturelle par Buffon. Paris: P. Didot et Firmin Didot, 1802, s. 172. (fr.).
- ↑ Fitzinger 1871 ↓, s. 403.
- ↑ Fitzinger 1871 ↓, s. 399.
- ↑ J.E. Gray. Notes on the species of the Bradypodidae in the British Museum. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1871, s. 432, 1871. (ang.).
- ↑ O. Thomas. A preliminary list of the mammals of Trinidad. „Journal of the Field Naturalists’ Club”. 1, s. 166, 1893. (ang.).
- ↑ J.A. Allen. New mammals from Colombia and Ecuador. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 32, s. 469, 1913. (ang.).
- ↑ A.J.E. Lönnberg. A third contribution to the mammalogy of Ecuador. „Arkiv för Zoologi”. 14 (20), s. 18, 1921–1922. (ang.).
- ↑ a b c d e f g Chiarello, A. & Plese, T. 2014, Choloepus didactylus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2021-1 [dostęp 2022-07-31] (ang.).
- ↑ Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 26. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 165–166, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Moraes-Barros, 2018, Linnaeus’s Two-toed Sloth, s. 117, w: NN. Moraes-Barros NN., Family Megalonychidae (Two-toed Sloths), [w:] Don ED.E. Wilson, Rusell AR.A. Mittermeier, Handbook of the Mammals of the World, t. 8. Insectivores, Sloth and Collugos, Barcelona: Lynx Edicions in association with Conservation International and IUCN, 2018, s. 104–117, ISBN 978-84-16728-08-4 (ang.).
- ↑ a b Moraes-Barros, 2018, Hoffmann’s Two-toed Sloth, s. 116–117, w: NN. Moraes-Barros NN., Family Megalonychidae (Two-toed Sloths), [w:] Don ED.E. Wilson, Rusell AR.A. Mittermeier, Handbook of the Mammals of the World, t. 8. Insectivores, Sloth and Collugos, Barcelona: Lynx Edicions in association with Conservation International and IUCN, 2018, s. 104-117, ISBN 978-84-16728-08-4 (ang.).
- ↑ Class Mammalia. W: Lynx Nature Books (A. Monadjem (przedmowa) & C.J. Burgin (wstęp)): All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 83. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ a b Pauli, 2018, Pale-throated Three Toad Sloth, s. 131, w JNJ. Pauli JNJ., Family Bradypodidae (Three-toed Sloths), [w:] Don ED.E. Wilson, Rusell AR.A. Mittermeier, Handbook of the Mammals of the World, t. 8. Insectivores, Sloth and Collugos, Barcelona: Lynx Edicions in association with Conservation International and IUCN, 2018, s. 118–132, ISBN 978-84-16728-08-4 (ang.).
- ↑ a b NN. Moraes-Barros NN., Family Megalonychidae (Two-toed Sloths), [w:] Don ED.E. Wilson, Rusell AR.A. Mittermeier, Handbook of the Mammals of the World, t. 8. Insectivores, Sloth and Collugos, Barcelona: Lynx Edicions in association with Conservation International and IUCN, 2018, s. 104–117, ISBN 978-84-16728-08-4 (ang.).
- ↑ a b JNJ. Pauli JNJ., Family Bradypodidae (Three-toed Sloths), [w:] Don ED.E. Wilson, Rusell AR.A. Mittermeier, Handbook of the Mammals of the World, t. 8. Insectivores, Sloth and Collugos, Barcelona: Lynx Edicions in association with Conservation International and IUCN, 2018, s. 118–132, ISBN 978-84-16728-08-4 (ang.).
- ↑ O. Thomas. The mammals of the tenth edition of Linnaeus; an attempt to fix the types of the genera and the exact bases and localities of the species. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1911 (1), s. 132, 1911. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Choloepus didactylus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-07-11].
- ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Choloepus didactylus (Linnaeus, 1758). [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-08-30]. (ang.).
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 128. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 186, 1904. (ang.).
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 31.
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 67.
- ↑ A.Trejo-Chávez i inni, Disseminated Paracoccidioidomycosis in a Southern Two-Toed Sloth (Choloepus didactylus), „Journal of Comparative Pathology”, 144 (2–3), Elsevier, s. 231-234 (ang.).
- ↑ B.B. Gentile B.B. i inni, Dermal leishmaniasis in French Guiana: the sloth (Choloepus didactylus as a reservoir host, „Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene”, 75 (4), 1981, s. 612–613 (ang.).
Bibliografia
- L.J.F.J. Fitzinger. Die Arten der natürlichen Familie der Faulthiere (Bradypodes), nach äusseren und osteologischen Merkmalen. „Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe”. 63, s. 331–405, 1871. (niem.).
- Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 1, Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 1–256, OCLC 637083062 (ang.).
- K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 165–166, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
- L. Solski, 2008: Przewodnik Zoo Wrocław
- Britannica: animal/Linnaeus-two-toed-sloth