Lewizja
![]() Lewizja trwała | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | goździkopodobne | ||
Rząd | goździkowce | ||
Rodzina | zdrojkowate | ||
Rodzaj | lewizja | ||
Nazwa systematyczna | |||
Lewisia Pursh Fl. Amer. Sept. 360. Dec (sero) 1813-Jan 1814[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
L. rediviva Pursh[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
|
Lewizja (Lewisia) – rodzaj roślin wieloletnich z rodziny zdrojkowatych (Montiaceae). Obejmuje ok. 16[4][6]–20[7] gatunków występujących w zachodniej części kontynentu północnoamerykańskiego[7]. Rosną one zwykle w postaci niewielkich izolowanych populacji w miejscach skalistych lub na rumoszu skalnym w kanionach i na wysoczyznach górskich[4]. Nazwa rodzaju upamiętnia amerykańskiego podróżnika i odkrywcę – Meriwethera Lewisa (1774–1809). Wiele gatunków i mieszańców (zwłaszcza z lewizją zagłębioną) uprawianych jest jako rośliny ozdobne[7]. Rośliny uprawiane są głównie w ogrodach skalnych i przez miłośników sukulentów[4]. Lewizja trwała słynie z odporności (stąd nazwa gatunkowa) – udało się przywrócić do rozwoju rośliny przechowywane długi czas wysuszone w zielnikach[7].
Morfologia
- Pokrój
- Zwykle niewielkie (do 10 cm) byliny, z grubymi korzeniami i rozetami mięsistych liści[7]. Łodygi płożące lub wzniesione, bezlistne w górze, pojedyncze lub rozgałęzione[4].
- Liście
- Mięsiste, skupione w przyziemnej rozecie liściowej, u niektórych gatunków obecne są także liście łodygowe, skrętoległe, naprzeciwległe lub okółkowe. Zwykle siedzące, czasem zwężone u nasady. Blaszka jest całobrzega lub ząbkowana[4].
- Kwiaty
- Pojedyncze lub liczne, zebrane w kwiatostany groniaste lub baldachokształtne wierzchotki. Wsparte trwałymi przysadkami, zwykle wyrastającymi po dwie w węzłach w obrębie kwiatostanu. Mogą one być zielone lub łuskowate, całobrzegie lub ząbkowane, także gruczołowato. W obrębie kwiatostanu kwiaty wyrastają na szypułkach lub są siedzące. Kielich tworzą także trwałe dwie działki, rzadko jest ich więcej (do 9). Płatków korony jest zazwyczaj od 5 do 10. Pręcików jest od 1 do 50, podobnie jak zalążków w słupku, który jest rozgałęziony i zwieńczony 2–8 znamionami[4].
- Owoce
- Torebki otwierające się od nasady ku wierzchołkowi, zawierające od 1 do 50 brązowych lub czarnych nasion[4].
Systematyka
Według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) jest to rodzaj z rodziny zdrojkowatych (Montiaceae) w obrębie rzędu goździkowców[2]. W niektórych, dawniejszych ujęciach systematycznych klasyfikowany do rodziny portulakowatych (Portulacaceae)[5].
Klasyfikacja w obrębie rodzaju nie jest ustalona i pewna ze względu na dużą zmienność morfologiczną taksonów i łatwość tworzenia przez nie mieszańców[4].
- Lewisia brachycalyx Engelm. ex A.Gray – lewizja krótkokielichowa[8]
- Lewisia cantelovii J.T.Howell
- Lewisia columbiana (Howell ex A. Gray) B.L. Rob. – lewizja sina[9]
- Lewisia congdonii (Rydb.) S.Clay
- Lewisia cotyledon (S. Watson) B.L. Rob. – lewizja zagłębiona[9], lewizja liścieniowa[8]
- Lewisia disepala Rydb.
- Lewisia kelloggii K.Brandegee
- Lewisia leeana (Porter) B.L.Rob. – lewizja Leego[8]
- Lewisia longipetala (Piper) S.Clay – lewizja długopłatkowa[8]
- Lewisia maguirei A.H.Holmgren
- Lewisia nevadensis (A.Gray) B.L.Rob. – lewizja newadeńska[8]
- Lewisia oppositifolia (S.Watson) B.L.Rob.
- Lewisia pygmaea (A. Gray) B.L. Rob. – lewizja drobna[9], lewizja karłowata[8]
- Lewisia rediviva Pursh – lewizja trwała[9][8]
- Lewisia sacajaweana B.L.Wilson
- Lewisia stebbinsii Gankin & W.R.Hildreth
- Lewisia × whiteae Purdy
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Caryophyllales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-09-19] (ang.).
- ↑ a b Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian Institution. [dostęp 2013-11-30].
- ↑ a b c d e f g h i j Mark A. Hershkovitz, Sean B. Hogan: Lewisia Pursh. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-11-30]. (ang.).
- ↑ a b Genus: Lewisia Pursh. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2013-11-30].
- ↑ a b Lewisia Pursh, [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-11-05] .
- ↑ a b c d e Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 88. ISBN 0-333-74890-5.
- ↑ a b c d e f g B. Grabowska, T. Kubala: Encyklopedia bylin, tom II, K–Z. Poznań: Zysk i S-ka, 2012, s. 537-538. ISBN 978-83-7506-846-7. (pol.).
- ↑ a b c d Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych łacińsko-polski. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 113. ISBN 978-83-925110-5-2.
- Britannica: plant/Lewisia