Melchiorre Cafà
Data i miejsce urodzenia | 21 stycznia 1636 (chrzest) | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 4 września 1667 | ||
Narodowość | maltańska | ||
Dziedzina sztuki | rzeźbiarstwo | ||
Epoka | barok | ||
|
Melchiorre Cafà (1636–1667), urodzony Marcello Gafà, znany również jako Caffà, Gafa, Gaffar lub Gafar[a] – maltański rzeźbiarz okresu baroku. Cafà rozpoczął obiecującą karierę w Rzymie, ale została ona przerwana przez jego przedwczesną śmierć w wyniku wypadku przy pracy. Był starszym bratem architekta Lorenzo Gafà.
Biografia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Melchiorre_Caff%C3%A0.jpg/250px-Melchiorre_Caff%C3%A0.jpg)
Cafà urodził się w Birgu na Malcie i podczas chrztu 21 stycznia 1636 otrzymał imię Marcello, po swoim zmarłym jako niemowlę dwa lata wcześniej bracie. Jednak nazywany był Melchior lub Melchiorre. Był dziewiątym z dziesięciorga dzieci szewca Marco Gafà i jego żony Veroniki née Spiteri[1].
Niewiele wiadomo o jego pierwszych doświadczeniach z rzeźbiarstwem, ani wczesnych pracach. Pośrednio można zakładać, że miał powiązania z pracownią rzeźbiarską rodziny Casanova, również z okolicy Birgu. Jest udokumentowana jego, jako młodego nastolatka w 1652 i 1653 praca na Sycylii z braćmi Casanova przy wykonywaniu kamiennych rzeźb dla katedry w Syrakuzach. W rachunkach za pracę wymieniany jest jako „Marcello Gaffar”[2][3].
Po wyjeździe do Rzymu w 1658 lub wkrótce potem[3], jego nazwisko zostało „zitalianizowane” na Cafa lub Caffa. Był najczęściej nazywany Melchior (lub Melchiorre) Maltańczyk (MELCHIOR CAFA MELITENSIS)[1].
Cafà, kiedy przybył do Rzymu, był już znakomitym rzeźbiarzem i rozpoczął pracę w pracowni Ercole Ferraty(inne języki), który nie był ściśle mówiąc jego nauczycielem, chociaż prawdopodobnie pomógł mu udoskonalić technikę. Pomimo szybkiego pozyskiwania własnych zleceń, pozostawał w bliskim kontakcie z Ferratą i współpracował z nim[4].
W 1660 Cafà podpisał swój pierwszy niezależny kontrakt z księciem Camillo Pamphili na płaskorzeźbę Męczeństwo św. Eustachego w kościele Sant'Agnese in Agone[5]. W 1664 wspomniany był jego pierwszy uczeń, rzeźbiarz z Sycylii Pietro Papaleo (1642–1718)[6]. W 1662 został członkiem Accademia di San Luca, a w 1667 został nawet wybrany jej dyrektorem, ale odmówił przyjęcia tego zaszczytu[7]. Od stycznia do maja 1666 Cafà przebywał na rodzinnej Malcie, pracując nad kilkoma projektami dla katedry św. Jana w Valletcie[8].
Cafà zmarł 4 września 1667 po tym, jak jakiś materiał spadł na niego w odlewni św. Piotra, gdy pracował nad dekoracją ołtarza konkatedry św. Jana w Valletcie[9][b]. Pochowany został w kościele San Biagio della Pagnotta przy Via Giulia w Rzymie[9].
W jego rodzinnym mieście Birgu na Malcie nie ma pomnika ani tablicy ku jego pamięci. Jednak poczta Malty wydała kilka znaczków z rzeźbami Cafà jako motywami.
Dzieła
Niezwykle zajęty przez całe swoje krótkie życie, zdołał sam ukończyć tylko kilka dużych zleceń:
- Drewniana figura św. Pawła w kolegiacie św. Pawła Rozbitka, Valletta (ok. 1659)[4]
- Drewniana figura Matki Bożej Różańcowej w kościele Dominikanów, Rabat (Malta) (1660–61)[3][4]
- Marmurowy posąg umierającej św. Róży z Limy (podpisany i datowany 1665) w bazylice de Santo Domingo, Lima, Peru. Był w 1668 roku centralnym punktem ceremonii beatyfikacji przyszłej świętej w rzymskiej bazylice Santa Maria sopra Minerva i wysłany do Peru zaraz po tym wydarzeniu. Rzeźba, chociaż ma pewne formalne analogie z dziełem Berniniego Ekstaza świętej Teresy i prawdopodobnie wpłynęła z kolei na Śmierć bł. Ludwiki Albertoni, statua Cafà przedstawia spokojną śmierć, wolną od zamętu obecnego w obu dziełach Berniniego[10][7].
- Płaskorzeźba z białego marmuru przedstawiająca Ekstazę świętej Katarzyny ze Sieny w kościele Santa Caterina a Magnanapoli(inne języki) w Rzymie. Zakrzywione tło polichromii sugeruje formowanie się chmur i aureolę, potęgując myśl, że święta jest niesiona do nieba[10][8]. Nie są znane daty pracy Cafà, ale ogólnie przyjmuje się, że skończył ją sam, tj. w 1667 lub wcześniej. Woskowe bozzetto do tej pracy zostało odkryte przez Edgara Vellę w 1995 i znajduje się obecnie w prywatnej kolekcji na Malcie[11]
- Popiersie papieża Aleksandra VII znajduje się w wyjątkowo pięknej wersji z terakoty w Palazzo Chigi w Ariccii, a podpisany brąz (datowany na 1667) znajduje się w nowojorskim Metropolitan Museum of Art, i kolejny brąz w katedrze w Sienie[12].
Wiele terakot Cafà znajduje się w Ermitażu w Sankt Petersburgu, MUŻA w Valletcie, Museo di Palazzo Venezia(inne języki) w Rzymie, Muzeum Fogga na Uniwersytecie Harvarda w Massachusetts, USA i Muzeum Rzymu. Istnieją różne płaskorzeźby i rzeźby woskowe Cafà na Malcie: MUŻA w Valletcie ma szkice męczenników i modele posągów na kolumnadzie na placu Świętego Potra w Rzymie. Niedawno odkryto cztery płaskorzeźby w katedrze w Mdinie przedstawiające Boże Narodzenie, Adorację pasterzy, Zwiastowanie i Chwałę św. Róży z Limy[13].
Większość niedokończonych prac wykonał Ercole Ferrata, m.in. .:
- „Męczeństwo św. Eustachego” w kościele Sant'Agnese in Agone, Rzym (1660–69)[9]. Terakota Cafà znajduje się w Museo di Palazzo Venezia w Rzymie. W 2014 roku Vella opublikował swoje odkrycie woskowego bozzetto autorstwa Cafà dla tej marmurowej płaskorzeźby[11]
- Święty Tomasz z Villanuevy rozdający jałmużnę w bazylice Sant'Agostino, Rzym (1663–69)[5][14][9]. Terakota Cafà znajduje się w MUŻA w Valletcie.
- Marmurowy posąg papieża Aleksandra III w katedrze w Sienie (od 1665/66)[12][15].
- Marmurowy posąg św. Pawła w grocie św. Pawła, Rabat (Malta) (1666–69)[8].
Uwagi
- ↑ Po długim okresie różnej pisowni, międzynarodowi znawcy włoskiej rzeźby barokowej ostatecznie zgodzili się na pisownię Cafà, której artysta sam używał przy podpisywaniu swoich dzieł; por. cytowana poniżej książka Sciberrasa.
- ↑ Dekoracja ołtarza została ostatecznie wykonana kilkadziesiąt lat później według nowego projektu najwybitniejszego (i według współczesnych źródeł jedynego) ucznia Cafà Giuseppe Mazzuoliego(inne języki).
Przypisy
- ↑ a b Sciberras 2006 ↓, s. 1.
- ↑ Sciberras 2006 ↓, s. 2.
- ↑ a b c Sciberras 2006 ↓, s. 3.
- ↑ a b c Sciberras 2006 ↓, s. 4.
- ↑ a b Sciberras 2006 ↓, s. 5.
- ↑ Sciberras 2006 ↓, s. 6.
- ↑ a b Sciberras 2006 ↓, s. 11.
- ↑ a b c Sciberras 2006 ↓, s. 9.
- ↑ a b c d Sciberras 2006 ↓, s. 14.
- ↑ a b Sciberras 2006 ↓, s. 8.
- ↑ a b Edgar Vella: New Cafà bozzetto discovered. [w:] Times of Malta [on-line]. 2014-11-23. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-29)]. (ang.).
- ↑ a b Sciberras 2006 ↓, s. 13.
- ↑ George Cini: Four wax reliefs by Melchiorre Cafà discovered in Mdina. [w:] Times of Malta [on-line]. 2010-12-01. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-29)]. (ang.).
- ↑ Sciberras 2006 ↓, s. 7.
- ↑ Sciberras 2006 ↓, s. 17.
Bibliografia
- Keith Sciberras: Melchiorre Cafà. Maltese Genius of the Roman Baroque. Midsea Books, 2006. ISBN 978-99932-7-092-8. (ang.).