Miłomłyn
miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||
![]() Budynek nad kanałem | |||
| |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | |||
Gmina | Miłomłyn | ||
Prawa miejskie | 1335 (ponownie 1998) | ||
Burmistrz | Beata Mazur | ||
Powierzchnia | 12,38[1] km² | ||
Wysokość | 102 m n.p.m. | ||
Populacja (31.12.2017) • liczba ludności • gęstość | |||
Strefa numeracyjna | 89 | ||
Kod pocztowy | 14-140 | ||
Tablice rejestracyjne | NOS | ||
Położenie na mapie gminy Miłomłyn ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu ostródzkiego ![]() | |||
![]() | |||
TERC (TERYT) | 2815074 | ||
SIMC | 0482192 | ||
Urząd miejski ul. Twarda 1214-140 Miłomłyn | |||
| |||
| |||
Strona internetowa | |||
BIP |
Miłomłyn (dawniej niem. Liebemühl[4] – Liebe (miłość, także nazwa nieistniejącej obecnie rzeki Liebe+ Mühle (młyn); – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, nad Kanałem Elbląskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Miłomłyn. Ważny węzeł wodny na Kanale Elbląskim. Nazwa Liebemühl została przetłumaczona przez Polaków jako Miłomłynek[5].
Pod względem historycznym Miłomłyn leży na obszarze dawnej ziemi Sasinów, który później wszedł w skład diecezji pomezańskiej[6] i Prus Górnych[7], a etnograficznie jest zaliczany do Mazur[8].
Miłomłyn uzyskał lokację miejską przed 1335 rokiem, zdegradowany w 1945 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1998 roku[9]. W latach 1945–1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.
Według danych z 1 stycznia 2018 Miłomłyn liczył 2449 mieszkańców[2].
Historia[10]
Początki
Pierwsze wzmianki o osadzie datuje się na 1315 rok. Należała ona początkowo do komturstwa dzierżgońskiego, którego komtur – Hartung von Sonnenborn – 31 grudnia 1335 roku nadał miastu herb i przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim. Na początku XIV w. na miejscu osady Krzyżacy zbudowali zamek i młyn, a obok powstało osiedle targowe Liwemühl (Młyn nad Liwą), które w 1335 r. uzyskało prawa miejskie. Od XIV w. miasto miało swoje władze – radę miejską i sąd. Ratusz został zbudowany w 1406 roku.
Wojny i spustoszenia
W 1414 roku, podczas wojny głodowej, Polacy zajęli miasto na krótko i dokonali dużych zniszczeń. W trakcie wojny trzynastoletniej (1454–1466) zamek znajdował się pod kontrolą Krzyżaków, natomiast mieszkańcy miasta opowiadali po stronie polskiej[11]. Ponownego spustoszenia podczas wojny polsko-krzyżackiej dokonały wojska krzyżackie w listopadzie 1520 roku, a potem miasto zostało zajęte przez wojska polskie.
W latach 1567–1587 na tutejszym zamku rezydowali ostatni ewangeliccy biskupi pomezańscy. W wieku XVII Miłomłyn zniszczyli Szwedzi, a w roku 1807 i 1813 – kolejne przemarsze wojsk francuskich, pruskich i rosyjskich.
Miłomłyn nie uniknął klęsk w postaci epidemii i pożarów.
Rok | Rodzaj spustoszenia | Skutki | Uwagi |
---|---|---|---|
1414 | atak Polaków na Miłomłyn; wojna głodowa | ogólne zniszczenia miasta | |
1520 | atak Krzyżaków na Miłomłyn; wojna polsko-krzyżacka | bardzo duże zniszczenia, Krzyżacy wycięli w pień ludność | |
1653 | wielki pożar | spłonęło niemalże całe miasto m.in. ratusz w centrum rynku | pozostał jedynie kościół i 4 domy |
1700 | pożar zniszczył to, co ocalało z poprzedniego pożaru | spłonęły 2 domy | |
1710 | epidemia dżumy | śmierć kilkudziesięciu osób | |
wiek XVII | zniszczenia dokonane przez Szwedów | ||
1807, 1813 | przemarsze wojsk francuskich, pruskich i rosyjskich |
Rozkwit Miłomłyna
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Mi%C5%82om%C5%82yn_-_budynek_poczty_-_panoramio.jpg/220px-Mi%C5%82om%C5%82yn_-_budynek_poczty_-_panoramio.jpg)
W latach 1818–1945 należał do wschodniopruskiego powiatu ostródzkiego. Do rozwoju miejscowości w XIX w. przyczyniła się budowa Kanału Elbląskiego w latach 1844–1860 oraz doprowadzenie kolei (trasa Ostróda – Elbląg) w roku 1893. Linia kolejowa została rozebrana w 1945 r. i wywieziona do ZSRR. Druga linia kolejowa, zbudowana w 1903 r., o numerze 257, łączyła Ostródę i Morąg. W tym czasie Miłomłyn stał się węzłem dróg wodnych i kolejowych oraz ośrodkiem handlu drewnem.
W 1855 wybrukowano ulice[11]. Na przełomie XIX i XX w. zbudowano w Miłomłynie tartak oraz stocznie naprawy statków pływających po kanale. W mieście istniała czynna cegielnia oraz znany w okolicy browar Mierau. W roku 1888 zdecydowano się na oświetlenie Miłomłyna lampami gazowymi.
W referendum 11 lipca 1920 r. mieszkańcy Miłomłyna jednogłośnie opowiedzieli się za przynależnością miasta do Rzeszy Niemieckiej. W roku 1939 miejscowość zamieszkiwało 2439 osób.
W miejscowości znajdowała się stacja kolejowa Miłomłyn.
II wojna światowa
W 1945 roku do Miłomłyna wycofała się jedna z trzech grup kompanii piechoty garnizonu czerwonych koszar, broniących Ostródy przed Armią Czerwoną, a dokładnie odcinka Kajkowo – Bukwałd. Grupą tą, która liczyła 50-60 żołnierzy, dowodził Bruno Kowalzik. Żołnierze przedzierali się przez lasy miejscowości Piławki pod ostrzałem artylerii, a gdy już dotarli do samego Miłomłyna, zostali ewakuowani ciężarówką do Morąga. Po dużych zniszczeniach z 1945 r., spowodowanych przez wojska Armii Czerwonej i obejmujących 90% całego miasta, Miłomłyn stracił prawa miejskie.
Miłomłyn jako gromada
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Mi%C5%82om%C5%82yn_-_panoramio.jpg/220px-Mi%C5%82om%C5%82yn_-_panoramio.jpg)
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Miłomłyn.
Obszar ochrony uzdrowiskowej
W 2008 roku gmina Miłomłyn rozpoczęła starania o przyznanie jej statusu uzdrowiska. Aktualnie prowadzone są rozmowy z potencjalnymi inwestorami. Uzdrowisko w Miłomłynie miałoby przyjmować pacjentów z chorobami dróg oddechowych, reumatologicznymi i urazami ortopedycznymi. Argumentem popierającym powstanie uzdrowiska jest obecność cennej borowiny.
W 2016 r. Miłomłyn wraz z sołectwami Bagieńsko i Tarda w gminie Miłomłyn uzyskał na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów status obszaru ochrony uzdrowiskowej („Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Miłomłyn”)[12].
Demografia
Piramida wieku mieszkańców Miłomłyna w 2014 roku[13]:
Zabytki
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Mi%C5%82om%C5%82yn_-_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_pw._%C5%9Bw._Bart%C5%82omieja_%28_XIX_w._%29_-_panoramio.jpg/220px-Mi%C5%82om%C5%82yn_-_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_pw._%C5%9Bw._Bart%C5%82omieja_%28_XIX_w._%29_-_panoramio.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Mi%C5%82om%C5%82yn_-wie%C5%BCa_dzwonnicza_%28_1280_r._%29_-_panoramio.jpg/220px-Mi%C5%82om%C5%82yn_-wie%C5%BCa_dzwonnicza_%28_1280_r._%29_-_panoramio.jpg)
- Neogotycki kościół parafialny pod wezwaniem św. Bartłomieja wzniesiony w latach 1898–1901
- Ołtarz główny barokowy, z rzeźbami „Ostatnia Wieczerza”, „Zmartwychwstanie”, „Złożenie do Grobu”
- Ambona z roku 1715
- kropielnica granitowa z XIV – XV wieku
- Dzwonnica z 1341 r. w stylu gotyckim, będąca pozostałością po poprzednim gotyckim kościele rozebranym około 1898 r.,
- Fragment gotyckiego muru północnej nawy rozebranego kościoła
- Pozostałości murów miejskich z XIV w.
- Kaplica poewangelicka, obecnie rzymskokatolicka św. Elżbiety (przy ul. Twardej) z lat 1931–1932
- Neogotycka kaplica cmentarna z początku XX w.
- Domy z XVIII i XIX w. – zabudowa małomiasteczkowa:
- ul. Kościelna,
- ul. Rynkowa,
- ul. Twarda,
- Dawny folwark Przejazd (niem. Sonnenhof)
- Dwór z XIX w. (przy śluzie Miłomłyn).
- Zespół cmentarza ewangelicko-augsburskiego, obecnie komunalnego, XVIII, XIX/XX wiek
- Budynek gimnazjum z 1867 roku[14].
Transport
Transport drogowy
S7E77 Gdańsk – Warszawa – Radom – Kielce – Kraków – Chyżne
Transport kolejowy
Przez Miłomłyn od 1893 do końca drugiej połowy XX w. przebiegała linia z Elbląga do Ostródy. Została rozebrana przez Sowietów. Od 1909 do 1994 roku istniało stałe połączenie kolejowe Morąg – Ostróda (linia nr 257). W 2006 roku zlikwidowano linię[15].
Oświata
W wyniku wprowadzenia reformy systemu oświaty z 2017 roku trwa okres przejściowy, w którym oddziały gimnazjalne przynależą do Publicznej Szkoły Podstawowej w Miłomłynie. W Miłomłynie znajdują się obecnie dwie szkoły:
- Publiczna Szkoła Podstawowa im. I Dywizji Tadeusza Kościuszki
Publiczne Gimnazjum im. Ziemi Mazurskiej[16][17]
Do 1999 roku istniała ośmioklasowa szkoła podstawowa, a później, po reformie oświaty w 1999 roku, do 2001 dwie szkoły stanowiły zespół. W roku szkolnym 2001/2002 nastąpiło rozdzielenie szkoły podstawowej i gimnazjum[14]. Po kolejnej reformie Publiczne Gimnazjum im. Ziemi Mazurskiej przestało istnieć jako samodzielna jednostka.
Turystyka
Szlaki rowerowe
Szlak czerwony: Miłomłyn (centrum, Wydmuch) – Majdany Małe – Zatoka Leśna – Winiec – Tarda – Ziemaki – Miłomłyn (Zatoka, centrum)
Szlak niebieski: Zalewo (pow. iławski) – Rąbity – Śliwa – Boreczno – Duba – Mozgowo – Karnity – Dębinka – Miłomłyn – Lubień – Liwa – Zalewo (gm. Miłomłyn) – Gil Mały – Gil Wielki – Wiewiórka – Frednowy – Tynwałd – Jezierzyce – Jażdżówki – Kwiry – Szałkowo – Iława
Szlaki samochodowe
- Szlak Kanału Elbląskiego: Elbląg z pętlą wokół Jeziora Druzno – Pasłęk z pętlą pasłęcką – Zielonka Pasłęcka – Małdyty z trasą do Morąga – Miłomłyn – Ostróda – Iława – Kisielice – Susz – Zalewo – Małdyty – Elbląg
Punkty widokowe
- Wieża widokowa przy ul. Hotelowej[18]
Śluza Miłomłyn po remoncie przystani
Przystanie
- Przystań przy ul. Ostródzkiej na Kanale Elbląskim[19]
- Przystań przy ul. Przejazdowej i Kościelnej przy śluzie Miłomłyn[20]
Kultura
Ośrodki kultury
- Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury w Miłomłynie, ul. Nadleśna 1A
- Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Miłomłynie, ul. Ostródzka 10
Cykliczne imprezy, festiwale
- Festiwal Młodych Talentów – maj/czerwiec
- Dni Miłomłyna – lipiec/sierpień
- Rajd Rowerowy – czerwiec
- Gminne Dożynki – wrzesień
- Inne imprezy okolicznościowe (Dni Rodziny, Dzień Seniora, Dzień Strażaka itp.)[21]
Wspólnoty wyznaniowe
- Kościół rzymskokatolicki:
- Świadkowie Jehowy:
- zbór Miłomłyn (Sala Królestwa ul. Okrężna 6)[22]
Sport
W mieście funkcjonuje klub sportowy LKS Tęcza Miłomłyn. Ponadto młodzież może korzystać od 2012 roku z rozbudowywanego kompleksu sportowego wraz z boiskiem Orlik 2012[23]. W jego skład wchodzi również bieżnia 60 m, pole do pchnięcia kulą, urządzenia rekreacyjne tzw. „siłownia pod chmurką”, plac zabaw. Dodatkowo kompleks wyposażono w trybuny[24].
Przypisy
- ↑ Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 2009-10-01].
- ↑ a b Miłomłyn w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-12] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
- ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
- ↑ Mapa województwa pomorskiego, Wyd. Atlas Lwów, 1923, przedstawia formę Miłomłynek.
- ↑ Stanisław Kujot: Dzieje Prus Królewskich, cz. I: Do roku 1309 (ciąg dalszy), w: „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu”, R. XXI. Towarzystwo Naukowe w Toruniu, Toruń 1914, s. 491.
- ↑ Maria Biolik: Toponimia byłego powiatu ostródzkiego. Nazwy miejscowe, w: „Pomorskie Monografie Toponomastyczne”, nr 10. Wydawnictwo Gdańskie, Gdańsk 1992, s. 12. ISBN 83-900121-4-6, ISSN 0208-4082
- ↑ Stanisław Lencewicz, Jerzy Kondracki: Geografia fizyczna Polski. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1959, s. 235.
- ↑ Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 52-53.
- ↑ http://usui.com.pl/wp-content/uploads/2018/01/milo51.pdf
- ↑ a b [1]
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 maja 2016 r. w sprawie nadania statusu obszaru ochrony uzdrowiskowej miastu Miłomłyn i sołectwom Bagieńsko i Tarda położonym na obszarze gminy Miłomłyn (Dz.U. z 2016 r. poz. 756).
- ↑ Miłomłyn w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-12] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ a b Publiczne Gimnazjum im. Ziemi Mazurskiej w Miłomłynie – O szkole. milgim.edupage.org. [dostęp 2015-07-08].
- ↑ Linia 257 (Ostróda – Miłomłyn). www.bazakolejowa.pl. [dostęp 2015-07-12].
- ↑ Urząd Miasta i Gminy Miłomłyn – Charakterystyka. milomlyn.pl. [dostęp 2015-07-08].
- ↑ Biuletyn Informacji Publicznej – BIP [online], www.bip.milomlyn.pl [dostęp 2017-10-28] (pol.).
- ↑ Wieża widokowa znajdująca się w pobliży... – Hotel Miłomłyn Zdrój Medical Spa & Vitality | Facebook. www.facebook.com. [dostęp 2015-07-12].
- ↑ Mapy Google. Mapy Google. [dostęp 2015-07-12].
- ↑ Mapy Google. Mapy Google. [dostęp 2015-07-12].
- ↑ Urząd Miasta i Gminy Miłomłyn – Imprezy 2015. milomlyn.pl. [dostęp 2015-07-11].
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-19] .
- ↑ Artykuł Gazety Ostródzkiej https://web.archive.org/web/20150708133513/http://milomlyn.wm.pl/132403,Milomlyn-ma-Orlika.html#axzz4eJGcbsc8 dostęp 2017-04-15.
- ↑ Urząd Miasta i Gminy Miłomłyn – Aktualności z gminy 2016 [online], milomlyn.pl [dostęp 2016-07-26] .
Bibliografia
- Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury, przewodnik. Białystok: Agencja TD, 1996. ISBN 83-902165-0-7, s. 44–45
- „Kraina Kanału Elbląskiego” Przewodnik turystyczny, ISBN 978-83-7560-075-9.
- PawełP. Jaskółowski PawełP., Miłomłyn 1990-2010, Miłomłyn: Paweł Jaskółowski, 2013, ISBN 978-83-937157-0-1, OCLC 860446053 .
- Miłomłyn 1335-2015 – folder wydany z okazji rocznicy uzyskania praw miejskich
Linki zewnętrzne
- Miłomłyn al. Liwski młyn i Miłomłynek, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce – Netreba, Warszawa 1885, s. 437 .
- p
- d
- e
Miasta na prawach powiatu | |
---|---|
Miasta powiatowe | |
Miasta gminne |
- p
- d
- e
Siedziba gminy: Miłomłyn
Miejscowości gminy |
| ||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Jednostki pomocnicze gminy |
|
- p
- d
- e
Miasta | |
---|---|
Gminy miejskie | |
Gminy miejsko-wiejskie |
|
Gminy wiejskie |
|
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Ostróda
Przynależność wojewódzka |
|
---|---|
Miasta | |
Gminy wiejskie (1945–54 i 1973–75) |
|
Gromady (1954–72) |
|