Mundżak
Muntiacus | |||||
Rafinesque, 1815[1] | |||||
![]() Przedstawiciel rodzaju – mundżak indyjski (M. muntjak) | |||||
Systematyka | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||||
Typ | strunowce | ||||
Podtyp | kręgowce | ||||
Gromada | ssaki | ||||
Podgromada | żyworodne | ||||
Infragromada | |||||
Rząd | parzystokopytne | ||||
Podrząd | przeżuwacze | ||||
Infrarząd | Pecora | ||||
Rodzina | jeleniowate | ||||
Podrodzina | jelenie | ||||
Plemię | Muntiacini | ||||
Rodzaj | mundżak | ||||
Typ nomenklatoryczny | |||||
Cervus muntjak E.A.W. Zimmermann, 1780 | |||||
| |||||
Gatunki | |||||
| |||||
Zasięg występowania | |||||
![]() | |||||
| |||||
| |||||
|
Mundżak[13] (Muntiacus) – rodzaj ssaków z podrodziny jeleni (Cervinae) w obrębie rodziny jeleniowatych (Cervidae).
Zasięg występowania
W warunkach naturalnych występują na Półwyspie Indyjskim, Półwyspie Indochińskim, w południowo-wschodnich Chinach i na Archipelagu Malajskim[14][15][16].
Morfologia
Długość ciała 58–120 cm, długość ogona 10–20 cm, wysokość w kłębie 40–70 cm; długość poroża samców 1–28,5 cm; masa ciała 12–35 kg[15][17]. Charakteryzują się długością owłosienia nasad poroży. Ich poroża mają zwykle dwa, rzadziej trzy krótkie rozgałęzienia.
Systematyka
Rodzaj zdefiniował w 1815 roku francusko-amerykański przyrodnik Constantine Samuel Rafinesque w publikacji własnego autorstwa poświęconej naturze[1]. Rafinesque w pierwotnym opisie nie wymienił żadnego gatunku; gatunek typowy (późniejsze oznaczenie) Cervus muntjak E.A.W. Zimmermann, 1780.
Etymologia
- Muntiacus (Muntjaccus, Muntjacus): sundajska nazwa Muntjak dla mundżaka[18].
- Cervulus: rodzaj Cervus Linnaeus, 1758 (jeleń); łac. przyrostek zdrabniający -ulus[19]. Gatunek typowy: Blainville w pierwotnym opisie nie wymienił żadnego gatunku; typ nomenklatoryczny (późniejsze oznaczenie) Cervus muntjak E.A.W. Zimmermann, 1780.
- Stylocerus: gr. στυλος stulos ‘kolumna, słup’; κερας keras, κερατος keratos ‘róg’[20]. Gatunek typowy: Smith wymienił kilka gatunków – Cervus philippinus C.H. Smith, 1826 (= Cervus mariannus Desmarest, 1822), Cervus muntjak E.A.W. Zimmermann, 1780, Cervus moschatus de Blainville, 1816 (= Cervus muntjak E.A.W. Zimmermann, 1780), Cervus subcornutus de Blainville, 1816 (= Cervus muntjak E.A.W. Zimmermann, 1780) i Cervus aureus C.H. Smith, 1826 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Cervus muntjak E.A.W. Zimmermann, 1780.
- Diopplon: gr. δι- di- ‘podwójny’, od δις dis ‘dwukrotny’, od δυο duo ‘dwa’; ὁπλον hoplon ‘broń’[9]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cervus muntjak E.A.W. Zimmermann, 1780
- Prox: gr. προξ prox, προκος prokos ‘jeleń, sarna’[21]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Prox moschatus Ogilby, 1837 (= Cervus muntjak E.A.W. Zimmermann, 1780).
- Procops: gr. προξ prox, προκος prokos ‘jeleń, sarna’[22]; ωψ ōps, ωπος ōpos ‘wygląd, oblicze’[23]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Cervulus feae O. Thomas & Doria, 1889.
- Megamuntiacus: gr. μεγας megas, μεγαλη megalē ‘wielki’[24]; rodzaj Muntiacus Rafinesque, 1815. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Megamuntiacus vuquangensis Do Tuoc, Vu Van Dung, Dawson, Arctander & Mackinnon, 1994.
- Caninmuntiacus: ang. canine ‘kieł’; rodzaj Muntiacus Rafinesque, 1815[12]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Caninmuntiacus truongsonensis Pham Mong Giao, Do Tuoc, Vu Van Dung, Wikramanayake, Amato, Arctander & Mackinnon, 1997.
Podział systematyczny
Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki[25][17][14]:
Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa[13] | Podgatunki[15][14][17] | Rozmieszczenie geograficzne[15][14][17] | Podstawowe wymiary[15][17][d] | Status IUCN[26] |
---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | Muntiacus reevesi | (Ogilby, 1839) | mundżak chiński | 2 podgatunki | środkowa i południowo-wschodnia Chińska Republika Ludowa i Tajwan; introdukowany w Anglii we wczesnych latach XX wieku | DC: 70–80 cm DO: 12–13 cm MC: 12–15 kg | LC |
Muntiacus vuquangensis | (Do Tuoc, Vu Van Dung, Dawson, Arctander & Mackinnon, 1994) | mundżak olbrzymi | gatunek monotypowy | Góry Annamskie (Laos i Wietnam) i wschodnia Kambodża | DC: 110–115 cm DO: około 17 cm MC: około 34 kg | CR | |
Muntiacus rooseveltorum | Osgood, 1932 | mundżak laotański | gatunek monotypowy | zasięg bardzo niejasny, miejsce typowew Laosie, ale prawdopodobnie obecny także w Wietnamie i prawdopodobnie w południowej Chińskiej Republice Ludowej | brak danych | DD | |
Muntiacus puhoatensis | Le Trong Trai, 1997 | mundżak stokowy | gatunek monotypowy | północno-zachodni Wietnam; prawdopodobnie sąsiędni Laos | brak danych | DD | |
Muntiacus truongsonensis | (Pham Mong Giao, Do Tuoc, Vu Van Dung, Wikramanayake, Amato, Arctander & Mackinnon, 1997 | mundżak annamski | gatunek monotypowy | Laos i Wietnam; być możę południowa Chińska Republika Ludowa (Junnan) | DC: brak danych cm DO: brak danych cm MC: około 15 kg | DD | |
Muntiacus putaoensis | Amato, Egan & Rabinowitz, 1999 | mundżak liściowy | gatunek monotypowy | północno-wschodnie Indie i północna Mjanma | DC: brak danych cm DO: brak danych cm MC: około 12 kg | DD | |
Muntiacus gongshanensis | Ma Shilai, 1990 | mundżak czuboczelny | gatunek monotypowy | południowa Chińska Republika Ludowa (Junnan) i północna Majnam; być może południowo-wschodni Tybet, północno-wschodnie Indie oraz Bhutan | DC: 90–110 cm DO: około 20 cm MC: 20–25 kg | DD | |
![]() | Muntiacus crinifrons | (P.L. Sclater, 1885) | mundżak czarny | gatunek monotypowy | Chińska Republika Ludowa (Zhejiang i sąsiednie obszary) | DC: 90–110 cm DO: około 20 cm MC: 20–25 kg | VU |
Muntiacus feae | (O. Thomas & Doria, 1889) | mundżak samotny | gatunek monotypowy | zachoidnia Tajlandia i przyległa Mjanma; wątpliwe doniesienia z północnej Mjanmy i południowej Chińskiej Republiki Ludowej | DC: 90–100 cm DO: 10–17 cm MC: 20–22 kg | DD | |
Muntiacus atherodes | Groves & Grubb, 1982 | mundżak żółty | gatunek monotypowy | Borneo (Sabah, Sarawak i Kalimantan, przypuszczalnie w Brunei) | DC: 85–90 cm DO: 15–19 cm MC: 14–18 kg | NT | |
![]() | Muntiacus muntjak | (E.A.W. Zimmermann, 1780) | mundżak indyjski | 2 podgatunki | półwyspowa część Tajlandii i Malezji, Sumatra, Borneo, Jawa, Bali oraz kilka powiązanych z nią mniejszych wysp | DC: 90–120 cm DO: 17–19 cm MC: do 35 kg | LC |
![]() | Muntiacus vaginalis | (Boddaert, 1785) | mundżak szczekliwy | 7 podgatunków | Pakistan i Indie na wschód do południowej Chińskiej Republice Ludowej (od południowego Syczuanu na wschód to południowego Fujianu, Hajnan), na południe do południowej Tajlandii; introdukowany na Andamanch | DC: brak danych DO: brak danych MC: do 35 kg | LC |
![]() | Muntiacus malabaricus | Lydekker, 1915 | gatunek monotypowy | południowe Indie i Sri Lanka | brak danych | NE |
Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, NT – gatunek bliski zagrożenia, VU – gatunek narażony, CR – gatunek krytycznie zagrożony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunki wymarłe:
- Muntiacus bohlini Teilhard de Chardin, 1940[27] (Chińska Republika Ludowa)
- Muntiacus fenghoensis Zhou Mingzhen, 1956[28] (Chińska Republika Ludowa)
- Muntiacus hengduanshanensis Zong Guanfu, Chen Wanyong, Huang Xueshi & Xu Qinqi, 1996[29] (Chińska Republika Ludowa; kenozoik)
- Muntiacus huangi Dong Wei & Chen Shaokun, 2015[30] (Chińska Republika Ludowa; plejstocen)
- Muntiacus leilaoensis Dong Wei, Pan Yuerong & Liu Jianhui, 2004[31] (Chińska Republika Ludowa; wczesny miocen)
- Muntiacus noringenensis Dong Wei, 2007[32] (Chińska Republika Ludowa; późny miocen)
- Muntiacus szechuanensis (Yang Zhongjian & Liu Dongsheng, 1950)[33] (Chińska Republika Ludowa; plejstocen)
- Muntiacus zhaotongensis Dong Wei, Ji Xueping, Jablonski, Su & Li Wenqi, 2014[34] (Chińska Republika Ludowa; miocen).
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b C.S. Rafinesque: Analyse de la nature, or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 56. (fr.).
- ↑ H.M.D. de Blainville. Sur plusieurs especcs d’animaux mammifères, de l’ordre des ruminans. „Bulletin des Sciences, par la Société philomathique de Paris”. Année 1814, s. 74, 1816. (fr.).
- ↑ J.E. Gray. An Outline of an Attempt at the Disposition of Mammalia into Tribes and Families, with a List of the Genera apparently appertaining to each Tribe. „Annals of Philosophy”. New Series. 10, s. 342, 1825. (ang.).
- ↑ C.H. Smith: Synopsis of the species of Mammalia. W: G. Cuvier: The animal kingdom: arranged in conformity with its organization. Cz. 5. London: Printed for G.B. Whittaker, 1827, s. 319. (ang.).
- ↑ J. Brookes: A catalogue of the Anatomical and Zoological Museum of Joshua Brookes. Cz. 16. London: Richard Taylor, 1828, s. 62. (ang.).
- ↑ W. Ogilby. On the generic characters of Ruminants. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 4, s. 135, 1837. (ang.).
- ↑ C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihre Lehrer. Breslau: A. Schulz, 1842, s. 140. (niem.).
- ↑ J.E. Gray: List of the specimens of Mammalia in the collection of the British museum. London: The Trustees, 1843, s. 173. (ang.).
- ↑ a b Palmer 1904 ↓, s. 235.
- ↑ R.I. Pocock. On the External Characters of Elaphurus, Hydropotes, Pudu, and other Cervidae. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1923 (1), s. 207, 1923. (ang.).
- ↑ D. Tuoc, V.V. Dung, S. Dawson, P. Arctander & J. MacKinnon: Introduction of a new large mammal species in Viet Nam. Hanoi: Forest Inventory and Planning Institute, 1994, s. 1, seria: Science and Technology News. (wiet.).
- ↑ a b N.A. Ha. Another new animal discovered in Vietnam. „ietnam Economic New”. 38, s. 46, 1997. (ang.).
- ↑ a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 175. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 308. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
- ↑ a b c d e S. Mattioli: Family Cervidae (Deer). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 409. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Muntiacus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-04-05]. (ang.).
- ↑ a b c d e Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 588–589. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 435.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 174.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 651.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 587.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 209.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 175.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 151.
- ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-11-27]. (ang.).
- ↑ Home. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-07-17]. (ang.).
- ↑ P. Teilhard de Chardin. The fossils from locality 18, near Peking. „Palaeontologia Sinica”. Series C. 124, s. 1−100, 1940. (ang.).
- ↑ 周明镇 / M.M. Chow. 山西交城发现的一新种麂类 / A new fossil muntjac from central Shansi. „古生物学报 / Acta Palaeontologica Sinica”. 4 (2), s. 229, 1956. (chiń. • ang.).
- ↑ G. Zong, W. Chen, X. Huang & Q. Xu: 横断山地区新生代哺乳动物及其生活环境 [Cenozoic Mammals and Environment of Hengduan Mountains Region]. Bejing: China Ocean Press, 1996, s. 111–115. ISBN 978-7-5027-4157-0. (chiń.).
- ↑ W. Dong & S.-k. Chen. An extraordinary pattern of ruminant molars and associated cervids from the Pleistocene of Wushan, Central China. „Vertebrata PalAsiatica”. 53 (3), s. 208, 2015. (ang.).
- ↑ W. Dong, Y.-r. Pan & J.-h. Liu. The earliest Muntiacus (Artiodactyla, Mammalia) from the Late Miocene of Yuanmou, southwestern China. „Comptes Rendus Palevol”. 3 (5), s. 382, 2004. DOI: 10.1016/j.crpv.2004.06.002. (ang. • fr.).
- ↑ W. Dong. New material of Muntiacinae (Artiodactyla, Mammalia) from the Late Miocene of the northeastern Qinghai-Tibetan Plateau, China. „Comptes Rendus Palevol”. 6 (5), s. 338, 2007. DOI: 10.1016/j.crpv.2007.05.002. (ang.).
- ↑ Z. Yang & P.T. Liu. On the mammalian fauna at Koloshan near Chungking, Szechuan. „Bulletin of the Geological Society of China”. 30 (1), s. 78, 1951. DOI: 10.1111/j.1755-6724.1950.mp30001006.x. (ang.).
- ↑ W. Dong, X.-p. Ji, N.G. Jablonski, D.F. Su & W.-q. Li. New materials of the Late Miocene Muntiacus from Zhaotong hominoid site in southern China JI Xue-Ping 2. „Vertebrata PalAsiatica”. 52 (3), s. 317, 2014. (ang.).
Bibliografia
- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).
- E.C. Jaeger: Source-book of biological names and terms. Wyd. 3 (Revised second printing). Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316. (ang.).
- H. Komosińska & E. Podsiadło: Ssaki kopytne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.
- J9U: 987007550949605171
- Britannica: animal/muntjac
- БРЭ: 2237893
- SNL: muntjaker
- Catalana: 0168303