Niszczyciele projektu 30bis
![]() ORP „Wicher” (II) | |
Kraj budowy | |
---|---|
Użytkownicy |
|
Stocznia | 4 stocznie |
Wejście do służby | 1950–1953 |
Planowane okręty | 85 |
Zbudowane okręty | 70 |
Dane taktyczno-techniczne | |
Wyporność | standardowa: 2316 t |
Długość | 120,5 m |
Szerokość | 12 m |
Zanurzenie | 4,25 m (max.) |
Napęd | 4 kotły parowe, 2 turbiny parowe o mocy 60 000 KM, napędzające 2 śruby |
Prędkość | 36,5 węzłów |
Zasięg | 3900 Mm przy 13 w, 1000 Mm/36 w |
Załoga | 286 |
Uzbrojenie | 4 x 130 mm (2xII) |
Niszczyciele projektu 30 bis, oznaczane także jako typ Smiełyj (w kodzie NATO Skoryi), to seria 70 radzieckich okrętów klasy niszczycieli budowanych po II wojnie światowej w latach 1950–1953. Była to najdłuższa powojenna seria niszczycieli na świecie. Osiem okrętów zostało później przebudowanych do projektu 31.
Historia
Niszczyciele projektu 30 bis powstały jako rozwinięcie dużych niszczycieli z okresu II wojny światowej, projektów 30 i 30K. Kadłub, uzbrojenie i mechanizmy miały pozostać podobne, jak we wcześniejszych projektach, natomiast konstrukcja nowych okrętów miała wykorzystywać doświadczenia wojenne i ich wyposażenie miało być nowocześniejsze. W stosunku do niszczycieli projektów 30 i 30K, nowe okręty były jednak nieco powiększone, a ich kadłub był całkowicie spawany. Zmieniono wygląd nadbudówek i w niewielkim stopniu zestaw uzbrojenia oraz zastosowano bogatsze wyposażenie elektroniczne. Zmodernizowano też system napędowy, zwiększając moc opalanych mazutem kotłów. Projekt opracowano w 1946 i zatwierdzono w styczniu 1947, a budowa okrętów rozpoczęła się w 1948 roku.
Pierwszym niszczycielem, który wszedł do służby 5 lutego 1950, był „Bditielnyj”. Mimo to typ wziął swoją nazwę od ósmego niszczyciela „Smiełyj”, który wszedł do służby 19 marca 1950 i na którym przeprowadzono próby państwowe projektu, na Zatoce Gdańskiej w rejonie Bałtijska. Z kolei na Zachodzie typ ten zaczął być określany jako Skoryi, od pierwszego zidentyfikowanego okrętu.
Okręty budowano w czterech stoczniach: im. A.Żdanowa w Leningradzie (nr 190), im. Leninskiego Komsomołu w Komsomolsku nad Amurem (nr 199), im. 61 Komunardów w Mikołajowie (nr 200) i Stoczni Północnej w Siewierodwińsku (nr 402). Rozpoczęto budowę 85 okrętów, z czego ukończono 70 jednostek, a z pozostałych zrezygnowano. Ostatnie okręty weszły do służby w marynarce ZSRR na wiosnę 1953.
Modernizacje
Okręty przeszły jedynie niewielkie modernizacje w toku służby. Już po pierwszych próbach, z powodu trudności użycia w sztormowej pogodzie, zmieniono lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze z 7 pojedynczych działek 37 mm typu 70K na 8 działek tego kalibru w 4 podwójnych stanowiskach. Nowsze niszczyciele otrzymały takie uzbrojenie jeszcze podczas budowy, starsze były modyfikowane podczas remontów. Ulepszano wyposażenie elektroniczne, głównie montowano nowsze radary. Na niektórych okrętach w latach 60. dodano dwa podwójne działka plot 25 mm, po obu stronach tylnego komina.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Stremitel%27nyy1961.jpg/220px-Stremitel%27nyy1961.jpg)
Od 1957 roku, osiem niszczycieli zmodernizowano do projektu 31, w celu polepszenia ich możliwości zwalczania samolotów i okrętów podwodnych (wejście do służby w latach 1960–1962). Podstawowym celem było jednak wykorzystanie ich jako okręty rozpoznania radiotechnicznego i tak też były zaklasyfikowane[1]. Modernizacja uzbrojenia polegała na zastąpieniu podwójnej wieży armat plot 85 mm i ośmiu działek 37 mm przez pięć stanowisk automatycznych armat plot 57 mm ZIF-71 z dwoma radarami kierowania ogniem Fut-B. Zdjęto też jeden dziobowy pięciorurowy aparat torpedowy, za to w skład uzbrojenia weszły samonaprowadzające się torpedy przeciw okrętom podwodnym SET-53[1]. Przed nadbudówką dziobową ustawiono dwie wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych RBU 2500 z systemem kierowania ogniem Smiercz. Zamontowano też nowsze radary i stację hydrolokacyjną GS-572 Herkules. Zgodnie z nowym przeznaczeniem, okręty otrzymały aparaturę rozpoznania radiotechnicznego, lecz okręty posiadały dwa warianty tego wyposażenia i całościowe rozpoznanie miało być wykonywane parą okrętów[1]. Kilka innych jednostek było też przebudowanych według różnych eksperymentalnych wariantów.
Służba
Okręty typu 30 bis weszły do służby w marynarce wojennej ZSRR, stając się jej podstawowymi niszczycielami w latach 50. Co do zasady, okręty budowane w Leningradzie (z nazwami na literę S) służyły we Flocie Bałtyckiej, budowane w Mikołajowie (z nazwami na literę B) i „Pyłkij” służyły we Flocie Czarnomorskiej, budowane w Komsomolsku (z nazwami na literę W) służyły we Flocie Oceanu Spokojnego, budowane w Siewierodwińsku (z nazwami na literę O) służyły we Flocie Północnej. Niektóre okręty były później przenoszone, głównie do Floty Północnej.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Skoryy_Class_destroyer.jpg/300px-Skoryy_Class_destroyer.jpg)
Okręty projektu 30 bis nie były szczególnie udane. Przede wszystkim uzbrojenie szybko stało się przestarzałe. Systemy kierowania ogniem artylerii przeciwlotniczej były mało skuteczne, a sama artyleria przeciwlotnicza okazała być się dosyć słaba, przy czym artyleria główna nie była uniwersalna. Własności morskie okrętów przy sztormowej pogodzie również nie były najlepsze. Z tych powodów pierwsze okręty wycofano do rezerwy już w 1956 roku. Część następnie przystosowano do zadań pomocniczych, część przekazano za granicę do zaprzyjaźnionych państw. Jako pierwszy wycofano ze służby radzieckiej niszczyciel „Otwietswiennyj” 12 kwietnia 1963, z przeznaczeniem na złom, drugim był główny okręt typu – „Smiełyj” (1965). Po kilka jednostek wycofywano w latach 1967–1989. Najdłużej przetrwał „Biesszumnyj” (proj. 31), wycofany w 1994 (aczkolwiek od 1985 roku był rozbrojony i używany jako szkolny). Radzieckie niszczyciele podczas swojej służby nie uczestniczyły w działaniach bojowych, jedynie patrolowały na wodach państw Bliskiego Wschodu.
Dwa niszczyciele proj. 30 bis wydzierżawiono Polsce 1 sierpnia 1957: „Sposobnyj”, który wszedł do służby w PMW 15 grudnia 1957 pod nazwą ORP „Grom” (II), i „Skoryj”, który wszedł do służby w PMW 29 czerwca 1958 pod nazwą ORP „Wicher” (II). Po upływie okresu dzierżawy, w 1965 Polska odkupiła je od ZSRR. Wycofano je ze służby w latach 1973–1974.
Osiem niszczycieli proj. 30 bis otrzymała Indonezja – cztery w 1959, jeden w 1962 i trzy w 1964. Wycofano je w pierwszej połowie lat 70 (szkolenie marynarzy indonezyjskich na niszczycielach proj. 30 bis odbywało się w latach 1958–1959 w Polsce).
Cztery niszczyciele proj. 30 bis otrzymał Egipt (szkolenie marynarzy egipskich na radzieckich niszczycielach proj. 30 bis odbywało się w 1956 w Polsce, a dwa niszczyciele dostarczone w tym roku do Egiptu nosiły podczas rejsu fikcyjnie polską banderę i numery burtowe „53” i „54”). W 1968 Egipt zwrócił dwa niszczyciele ZSRR, lecz w tym samym roku otrzymał dwa kolejne, zmodernizowane do eksportowego projektu 30 BA, różniącego się częściowo ulepszonym na wzór projektu 31 uzbrojeniem przeciwlotniczym (3 działa 57 mm, 4 działka 37 mm, 4 działka 25 mm) oraz dodanymi dwoma wyrzutniami rakietowych bomb głębinowych RBU 2500. Otrzymały one nazwy „Al Nasser” (później „6 October”) i „Damietta”, a wycofano je ze służby w 1986. Dwa wcześniejsze niszczyciele, „Suez” i „Al Zaffer” zostały pod koniec służby zmodyfikowane przez zamontowanie na rufowej nadbudówce dwóch wyrzutni przeciwokrętowych pocisków rakietowych P-15, zdjętych z kutrów rakietowych proj. 183R, w miejsce wieży z działami 85 mm. Wycofano je ze służby w 1985.
Dane techniczne
- wymiary:
- długość całkowita – 120,5 m
- szerokość 12 m
- zanurzenie 3,86 (normalne) – 4,25 m (maksymalne)
- wyporność:
- standardowa – 2316 t
- pełna – 3066 t,
- napęd: 2 zespoły turbin parowych systemu Parsonsa(inne języki) TW-6 z przekładnią o mocy łącznej 60 000 KM, 4 kotły parowe KW-30 opalane ropą, 2 śruby napędowe
- prędkość:
- maksymalna – 36,5 w.
- ekonomiczna – 15,7 w
- zasięg: 3900 Mm przy prędkości 13 w, 1000 Mm/36 w
- załoga: 286 ludzi
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/Wicher_II_130.jpg/250px-Wicher_II_130.jpg)
Uzbrojenie
- 4 działa kalibru 130 mm w dwóch zamkniętych, dwudziałowych wieżach typu B-2ŁM (2xII)
- długość lufy L/50 (50 kalibrów), kąt podniesienia +45°, donośność 25 500 m, opancerzenie 8 mm, zapas 600 nabojów
- 2 działa plot. 85 mm 90-K w zamkniętej, dwudziałowej wieży na rufie typu 92-K (1xII)
- długość lufy L/52, kąt podniesienia +85°, donośność pozioma 15 500 m, pionowa 10 500 m, zapas 600 nabojów
- 8 działek plot. 37 mm 70-K na podstawach podwójnie sprzężonych W-11 (4xII) (początkowo 7 pojedynczych działek 37 mm 70K)
- 10 wyrzutni torpedowych 533 mm (dwie pięciorurowe, w osi symetrii okrętu)
- 2 podpokładowe zrzutnie bomb głębinowych (51 bomb głębinowych B-1)
- 2 miotacze bomb głębinowych BMB-1
- 2 tory minowe (np. 52 miny morskie KB)
Okręty projektu 30 bis
Stocznia im. A. Żdanowa w Leningradzie (nr 190):
- Smiełyj
- Soikij
- Skoryj → ORP Wicher
- Surowyj
- Sierdityj
- Sposobnyj → ORP Grom
- Striemitielnyj → proj. 31
- Sokruszitielnyj
- Swobodnyj
- Statnyj
- Smietliwyj
- Smotriaszczij
- Sowiersziennyj
- Sierioznyj
- Solidnyj
- Stiepeinnyj
- Pyłkij
Stocznia im. Leninskiego Komsomołu w Komsomolsku (nr 199):
- Wstriecznyj
- Wieduszczij
- Ważnyj
- Wspyłcziwyj
- Wieliczawyj
- Wiertkij
- Wiecznyj
- Wichriewoj → proj. 31
- Widnyj
- Wiernyj → proj. 31
- Wnimatielnyj
- Wniezapnyj
- Wyrazitielnyj
- Woliewoj
- Wolnyj
- Wkradcziwyj
- Wdumcziwyj
- Wrazumitiwelnyj
Stocznia im. 61 Komunardów w Mikołajowie (nr 200):
- Bditielnyj
- Biezudierżnyj
- Bujnyj
- Biezupriecznyj
- Biesstrasznyj
- Bojewoj
- Bystryj
- Burnyj
- Biesposzczadnyj
- Biezżałostnyj
- Biezzawietnyj
- Biesszumnyj → proj. 31
- Biespokojnyj
- Biezbojazniennyj → proj. 31
- Biezotkaznyj
- Biessmiennyj
- Biezukorizennyj
Stocznia Północna w Siewierodwińsku (nr 402):
- Ogniennyj → proj. 31
- Otczietliwyj
- Ostryj
- Otwietstwiennyj (?)
- Otmiennyj
- Otrywistyj
- Otrażajuszczij
- Otradnyj
- Ozariennyj
- Obieriegajuszczij
- Ostorożnyj
- Okryliennyj
- Otczajannyj
- Opasnyj → proj. 31
- Otzywcziwyj
- Ożiwliennyj
- Ożiestocziennyj
- Ochraniajuszczij → proj. 31
Przypisy
Bibliografia
- Robert Rochowicz: „Niszczyciele projektu 30 bis” w: nowa Technika Wojskowa nr 3/96 s. 41