Op-art
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Warszawa_Ochota_PKP_radek_kolakowski.jpg/300px-Warszawa_Ochota_PKP_radek_kolakowski.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Mosaics_by_Wojciech_Fangor_in_Warsaw_1963.jpg/300px-Mosaics_by_Wojciech_Fangor_in_Warsaw_1963.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/V%C3%A1s%C3%A1rhelyi_Gy%C5%91z%C5%91_%28Victor_Vasarely%29_magyar-francia_fest%C5%91_alap%C3%ADtv%C3%A1nyi_m%C3%BAzeuma._Balr%C3%B3l_a_m%C3%A1sodik_V%C3%A1s%C3%A1rhelyi_Gy%C5%91z%C5%91._Fortepan_100608.jpg/300px-V%C3%A1s%C3%A1rhelyi_Gy%C5%91z%C5%91_%28Victor_Vasarely%29_magyar-francia_fest%C5%91_alap%C3%ADtv%C3%A1nyi_m%C3%BAzeuma._Balr%C3%B3l_a_m%C3%A1sodik_V%C3%A1s%C3%A1rhelyi_Gy%C5%91z%C5%91._Fortepan_100608.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/2016.07.06_Tel_Aviv_People_and_Places_06715.jpg/300px-2016.07.06_Tel_Aviv_People_and_Places_06715.jpg)
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Op-art |
![]() | Zobacz hasło op-art w Wikisłowniku |
Op-art (ang. op art, od optical art ‘sztuka optyczna’)[2], in. wizualizm – kierunek w grafice, modzie, sztuce użytkowej i malarstwie, którego zadaniem jest oddziaływanie na oko widza, a nie na jego intelekt czy emocje; stosujący abstrakcyjne kombinacje linii dające geometryczne złudzenia optyczne, efekty świetlne, dynamiczne i fakturalne, zmierzające do wywołania wrażenia głębi oraz ruchu rozwibrowaniem pola widzenia. Za okres szczytowy op-artu uznaje się lata 50. i 60. XX wieku.
Op-art jest bardzo specyficzną odmianą abstrakcjonizmu. Typowe dzieło namalowane (lub wydrukowane) w tym stylu składa się z powtarzających się, geometrycznych wzorów, przypominających często figury przesuwające się w kalejdoskopie. Twórcy op-artu chętnie wciągają widza w grę złudzeń, pozorują trójwymiarowość płótna, prowadzą oko wzdłuż przecinających się linii. Op-art, z powodu swej matematycznej natury, często jest tworzony za pomocą komputera, a zadaniem artysty jest zdezorientowanie lub zaskoczenie ludzkiego oka.
Pionierem tego kierunku jest Węgier Victor Vasarely (1908–1997)[3], który pierwsze eksperymenty z geometryczną abstrakcją poczynił już w latach 30. Charakterystyczne dla Vasarelego są składające się z rombów hipnotyzujące obrazy, dające pozór naprzemiennej wklęsłości i wypukłości. Częste są u niego fosforyzujące barwy, które dodatkowo tworzą efekt migotania. Korzeni takiego właśnie geometrycznego malarstwa można dopatrywać się w futuryzmie lub w eksperymentach kubistów. Ci pierwsi już w początkach XX wieku oszałamiali widzów wyrazistymi, nierzadko zgeometryzowanymi plamami barwnymi. Kubiści zaś wprowadzili uproszczenie rzeczywistości do postaci brył geometrycznych[4].
Podobnie do Vasarelego maluje Bridget Riley. Ulubionym motywem tej malarki są faliste linie, wciągające w obraz. Czarno-białe lub pastelowe okręgi przypominają rysunki z podręczników psychologii, mające pokazać ograniczenia ludzkiego postrzegania. Współśrodkowe okręgi czy zbiegające się w jednym punkcie fale skłaniają odbiorcę do zwątpienia w swój zmysł wzroku. Op-art każe oglądającemu zadać sobie pytanie, czy ma rzeczywiście zaufać temu, co widzi w galerii sztuki[5][6].
W Polsce malarzami tworzącymi w kierunku op-artu byli: Jan Ziemski, Wojciech Fangor, Julian Stańczak, oraz Ryszard Winiarski[7][8].
W architekturze polskiego funkcjonalizmu styl op-art został zaprezentowany między innymi na: dachu dworca kolejowego Warszawa Ochota Arseniusza Romanowicza w formie czarno-białej mozaiki ceramicznej, na ścianach i suficie dworca Warszawa Śródmieście w formie kolorowych mozaik ceramicznych na trawertynie Wojciecha Fangora, na dworcu Warszawa Powiśle w formie stalowej konstrukcji nad trakcją elektryczną, która przypomina powtarzające się wielkie litery X, wiszące nad torami kolejowymi (wszystkie dworce powstały w 1963)[9], na fasadzie bloku mieszkalnego Polskiej Akademii Nauk przy ul. Wiejskiej 20 w Warszawie w postaci białych, ceramicznych, pionowych linii i reliefu z płyt piaskowca na ścianach budynku oraz w postaci okrągłych otworów w zadaszeniu wejścia (1964), na tylnej elewacji kina „Kijów” Witolda Cęckiewicza w Krakowie w postaci barwnej mozaiki ceramicznej (1967)[10], na żelazobetonowych kolumnach (fr. pilotis) ozdobionych namalowanym tam czarno-białym wzorem w stylu op-art w biurowcu Separator Stanisława Kwaśniewicza w Katowicach (1968)[11][12], oraz na czarno-białej marmurowej posadzce sprawiającej wrażenie ruchomej animacji w Pałacu Ślubów Mieczysława Króla w Katowicach (1969)[13]. Również zaistniał w formie kolorowej emalii na blasze na fasadzie budynku Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Stefana Knappa w Toruniu (1972)[14].
Interesujący odłam op-artu wiąże się z nazwiskiem Mauritsa Cornelisa Eschera, którego fascynacją są złudzenia optyczne. Escher, posługując się nieprawdopodobnie cierpliwą i precyzyjną kreską, wprowadza widza w świat metamorfozy i odbić lustrzanych; zaskakuje niezwykłymi rozwiązaniami geometrycznymi. Jego czarno-białe rysunki przedstawiają często świat widziany z kilku perspektyw jednocześnie (znów ukłon w stronę kubizmu), z załamującymi się wymiarami i walczącymi ze sobą poziomem i pionem. Widz nigdy nie wie, co jest ścianą, a co sufitem; co jest wypukłością; czy dany kształt jest skrzydłem ptaka, czy ludzką nogą. Ręka rysuje sama siebie, a z leżącej na stole geometrycznej ryciny wychodzą żywe stworzenia. Op-art Vasarelego jest dla oka szokiem i oszołomieniem; Escher zadaje oczom zagadki[15][16].
Bawienie widza zagadkami optycznymi nie jest wynalazkiem XX wieku. Uważany przez niektórych za manierystę, XVI-wieczny malarz Giuseppe Arcimboldo również zaskakuje widza nagłymi przemianami; czysty op-art[17][18]. Również Salvador Dali lubował się w szydzeniu z ograniczeń ludzkiego narządu wzroku. Na obrazach Dalego słonie przemieniają się w łabędzie, z chaotycznego na pozór układu kolorowych kul wyłania się twarz Gali, a ludzkie sylwetki oglądane z daleka nagle układają się w wysmukłą kobiecą sylwetkę[19].
Nieco inaczej realizuje się Josef Albers. Nie wciąga już widza w optyczne gierki i nie próbuje okłamać jego oczu. Obrazy jego są dużo prostsze, i składają się najczęściej z różnej wielkości kwadratów o podobnych odcieniach. Jest to krańcowe uproszczenie tematu malarskiego, nawiązujące trochę do doświadczeń suprematyzmu[20].
Pomyłkowo do wysoko skomercjalizowanej wersji op-artu zaliczana była twórczość amerykańskiej komitywy artystycznej, która powstała w 1960 r. w Cleveland – Anonima Group.
Przypisy
- ↑ Przystanek kolejowy Warszawa Ochota w rejestrze zabytków www.gov.pl 22.01.2020 https://www.gov.pl/web/archiwum-kulturaisport/przystanek-kolejowy-warszawa-ochota-w-rejestrze-zabytkow
- ↑ op art, n. and adj.. oed.com. [dostęp 2017-10-05]. (ang.).
- ↑ Victor Vasarely - malarz, Polska, baza artystów Agra-Art [online], sztuka.agraart.pl [dostęp 2021-03-26] .
- ↑ Op-art - Nurty sztuki współczesnej [online], www.rhij.nl [dostęp 2021-03-26] .
- ↑ Koło przyspieszenia [online], zasoby.msl.org.pl [dostęp 2021-03-26] (pol.).
- ↑ Bridget Riley | Op-art.co.uk | Op-Art.co.uk [online] [dostęp 2021-03-26] (ang.).
- ↑ op-art [online], Grupa Artystów Głuchych [dostęp 2021-03-26] (pol.).
- ↑ Julian Stańczak [online], AT ART [dostęp 2021-03-26] (pol.).
- ↑ AR/PS: Architektura Arseniusza Romanowicza i Piotra Szymaniaka, Warszawa 2012
- ↑ T. Przemysław Szafer "Nowa architektura polska. Diariusz lat 1966-1970." Wydawnictwo Arkady 1972
- ↑ Korfantego 2 (Separator Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "Polmag"), Katowice - 1968 rok, stare zdjęcia [online], eu/889436,foto.html [dostęp 2024-04-24] .
- ↑ Przemysław Szafer "Nowa architektura polska. Diariusz lat 1966-1970" Warszawa 1972
- ↑ Wnętrza, Katowice - zdjęcia [online], eu/6528,foto.html [dostęp 2024-04-24] .
- ↑ Lost and Found - Modern Magazine [online], modernmag.com [dostęp 2024-04-24] (ang.).
- ↑ Maurits Cornelis Escher – iluzja w sztuce | Muzeum Świat Iluzji [online] [dostęp 2021-03-26] (pol.).
- ↑ W magicznym zwierciadle Eschera | Wrocławski Portal Matematyczny - Matematyka jest ciekawa [online], www.matematyka.wroc.pl [dostęp 2021-03-26] .
- ↑ Niezwykły kunszt portretów Arcimbolda w Bilbao [online], Onet Kultura, 7 stycznia 2018 [dostęp 2021-03-26] (pol.).
- ↑ Giuseppe, l'intelligenza artificiale vegana ispirata ad Arcimboldo [online], la Repubblica, 25 marca 2021 [dostęp 2021-03-26] (wł.).
- ↑ Wirtualna Polska MediaW.P.M. S.A Wirtualna Polska MediaW.P.M., Muzycy czy staruszkowie? - Iluzje optyczne - jak nasz własny mózg nas oszukuje [online], tech.wp.pl, 29 lipca 2016 [dostęp 2021-03-26] (pol.).
- ↑ ShawnS. Roggenkamp ShawnS., Albers, Hołd dla kwadratu .
- NKC: ph436864
- PWN: 3996989
- Britannica: art/Op-art
- БРЭ: 2690087
- Catalana: 0127835
- DSDE: op_art