Półgrosz
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/P%C3%B3%C5%82grosz_koronny_W%C5%82adys%C5%82aw_Jagie%C5%82%C5%82o_bez_znak%C3%B3w.jpg/220px-P%C3%B3%C5%82grosz_koronny_W%C5%82adys%C5%82aw_Jagie%C5%82%C5%82o_bez_znak%C3%B3w.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/P%C3%B3%C5%82grosz_koronny_Kazimierz_Jagiello%C5%84czyk_-_Poraj.jpg/220px-P%C3%B3%C5%82grosz_koronny_Kazimierz_Jagiello%C5%84czyk_-_Poraj.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/P%C3%B3%C5%82grosz_koronny_Jan_Olbracht_Krak%C3%B3w.jpg/220px-P%C3%B3%C5%82grosz_koronny_Jan_Olbracht_Krak%C3%B3w.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/P%C3%B3%C5%82grosz_koronny_Aleksander_Jagiello%C5%84czyk_Krak%C3%B3w.jpg/220px-P%C3%B3%C5%82grosz_koronny_Aleksander_Jagiello%C5%84czyk_Krak%C3%B3w.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/P%C3%B3%C5%82grosz_koronny_1510_Krak%C3%B3w.jpg/220px-P%C3%B3%C5%82grosz_koronny_1510_Krak%C3%B3w.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/GDL_Paugrosz_1548_Obverse.jpg/110px-GDL_Paugrosz_1548_Obverse.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/GDL_Paugrosz_1548_Reverse.jpg/110px-GDL_Paugrosz_1548_Reverse.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Pr%C3%B3ba_p%C3%B3%C5%82grosz_1786_Z_MIEDZI_KRAIOWEY.jpg/220px-Pr%C3%B3ba_p%C3%B3%C5%82grosz_1786_Z_MIEDZI_KRAIOWEY.jpg)
Półgrosz – srebrna moneta bita w Polsce, na Litwie i na Śląsku od XIV do XVI w. (równa ½ grosza), wprowadzona przez Władysława Jagiełłę w wyniku cyklu reform z lat 1393–1398[1].
Początki półgrosza związane są z wenecką monetą mezzanino powstałą w pierwszej połowie XIV w. do handlu z Zachodem. Wymyślono ją tak, aby przez odpowiednią wielkość, nie mogła być zagrożona obrzynaniem[2].
Na ziemiach polskich duża popularność kwartnika śląskiego świadczyła o istotnym zapotrzebowaniu na ten gatunek pieniądza, który przypadkowo był bardzo bliski metrologicznie połowie grosza[1].
Zaskakująca kariera półgrosza na ziemiach polskich doprowadziła do tego, że od reformy Władysława II Jagiełły, do wielkiej reformy Zygmunta I Starego, półgrosz stanowił podstawę systemu monetarnego, pełniąc funkcję jednostki „grubej”[3]. Chociaż nazwę półgrosza używa się czasami nieprawidłowo w odniesieniu do kwartników Kazimierza III Wielkiego, to pierwszą w dziejach polskich emisję przeprowadzono w okresie panowania Władysława II Jagiełły – pojawiły się wtedy półgrosze[3]:
- kwartniki duże koronne w 1394 r. oraz
- kwartniki ruskie w 1404 r.
Następnych emisji półgroszy dokonywano za czasów[3]:
- Kazimierza Jagiellończyka (1456–1492),
- Jana Olbrachta (1492–1501),
- Aleksandra Jagiellończyka (1502–1506).
W 1526 r. w wyniku reformy monetarnej Zygmunt I Stary oparł obrót pieniądza na groszu, walcząc w ten sposób przede wszystkim z napływającym na terytorium swojego państwa półgroszem świdnickim oraz licznymi fałszerstwami. Po reformie półgrosz miał masę 1,03 grama srebra próby 375[3].
Od tego momentu półgrosze pojawiały się głównie na Litwie, gdzie nadal stanowiły podstawowy gatunek monety. Ostatnia duża emisja miała miejsce za Zygmunta II Augusta (1,25 grama srebra próby 375)[3].
Za Stefana Batorego produkcję uruchamiano tylko sporadycznie (0,95 grama srebra próby 359). W tym czasie nastąpiła deprecjacja półgrosza pod względem wartości do rzędu drobnych. Po 1580 r. zrezygnowano z emisji półgroszy na rzecz szeląga[3].
Po blisko 200 latach przerwy półgrosz powrócił w czasie reformy monetarnej z 1766 r., w początkowym okresie panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego – w postaci miedzianej o masie 1,95 grama – pełniąc wyłącznie funkcje zdawkowe[3].
Ostatnią emisją półgrosza na ziemiach polskich, również w formie miedzianej, były zaborcze monety z lat 1796–1797 wybite przez Prusaków dla Prus Południowych, identyczne metrologicznie z emisjami z czasów stanisławowskich[3].
W 1810 r. Księstwo Warszawskie zaordynowało półgroszówki, ale do ich emisji ostatecznie nigdy nie doszło[3].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b AdamA. Dylewski AdamA., Od denara do złotego. Dzieje pieniądza w Polsce, KatarzynaK. Kucharczuk (red.), wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2012, s. 72–73, ISBN 978-83-7705-206-8 .
- ↑ AdamA. Dylewski AdamA., Od denara do złotego. Dzieje pieniądza w Polsce, KatarzynaK. Kucharczuk (red.), wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2012, s. 72, ISBN 978-83-7705-206-8 .
- ↑ a b c d e f g h i AdamA. Dylewski AdamA., Od denara do złotego. Dzieje pieniądza w Polsce, KatarzynaK. Kucharczuk (red.), wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2012, s. 73, ISBN 978-83-7705-206-8 .