Paparzyn
wieś | |
Państwo |
|
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | Stolno |
Liczba ludności (III 2011) | 366[2] |
Strefa numeracyjna | 56 |
Kod pocztowy | 86-212[3] |
Tablice rejestracyjne | CCH |
SIMC | 0849095 |
Położenie na mapie gminy Stolno ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu chełmińskiego ![]() | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Paparzyn_-_stacja_benzynowa.jpg/240px-Paparzyn_-_stacja_benzynowa.jpg)
Paparzyn (daw. niem. (1421 r.) Pampirsin, Pamperste, Pimperzino, od 1570 r. Paparzin[4]) – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim, w gminie Stolno.
W 1966 r. powierzchnia wsi wynosiła 6,6 km²[5].
Podział administracyjny
Wieś położona była w latach 1466 - 1772 w województwie chełmińskim. Wg. spisu z 1664 wspomina jako wieś królewska[6].
W latach 1772–1807, 1815 - 1829, 1878 - 1919 położona była w prowincji Prusy Zachodnie, w rejencji kwidzyńskiej, w powiecie chełmińskim.
W latach 1807–1815 położona była w departamencie bydgoskim, w powiecie chełmińskim.
W latach 1829–1878 położona była w prowincji Prusy, w rejencji kwidzyńskiej, w powiecie chełmińskim.
W latach 1919–1939 i 1945 - 1950 położona była w województwie pomorskim, w powiecie chełmińskim.
W latach 1939–1945 położona była w okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, w rejencji bydgoskiej, w powiecie chełmińskim.
W latach 1950–1954 położona była w województwie bydgoskim, w powiecie chełmińskim.
W latach 1954–1959 wieś położona była w województwie bydgoskim, w powiecie chełmińskim i była siedzibą władz gromady Paparzyn. W latach 1959–1972 należała do gromady Robakowo.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa toruńskiego.
Demografia
Wieś w latach 60. XIX w. miała być zamieszkiwana przez 283 mieszkańców (180 katolików oraz 98 ewangelików), znajdowało się 42 budynki, w tym 20 domów[7].
Według danych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Chełmnie oraz Powiatowego Inspektoratu Statystycznego w Chełmnie (31 XII 1966 r.) sołectwo Paparzyn było zamieszkiwane przez 386 mieszkańców. Czyniło ją wtedy drugą największą wsią w gromadzie Robakowo[5].
Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) wieś liczyła 366 mieszkańców[2]. Jest ósmą co do wielkości miejscowością gminy Stolno.
Historia
W czasie wczesnego średniowiecza funkcjonować tutaj miało osadnictwo obronne[8].
Paparzyn jest po raz pierwszy wzmiankowany w 1394, był wtedy osadą w komturii starogrodzkiej. W XV wieku wieś liczy 30 łanów, w 1421 wójt z Lipienka otrzymywał z Paparzyna czynsz w wysokości 15 grzywien i 1 wiardunku[9]. W latach 1437–1438 wieś była własnością Zakonu Krzyżackiego we władaniu wójta Lipienka, który miał we władaniu 30 łanów, w tym 22 1/2 łana osobowego, czynsz wynosił 20 szk. z łanu[10].
Po II Pokoju Toruńskim wieś weszła w obręb województwa chełmińskiego. Leżała na terenie powiatu chełmińskiego, w obrębie parafii Wabcz[4]. Sama wieś należała do ewangelickiej parafii Wielkie Łunawy[7].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Pomnik_m%C4%99cze%C5%84stwa_-_Anna_Kaletowska.jpg/188px-Pomnik_m%C4%99cze%C5%84stwa_-_Anna_Kaletowska.jpg)
W 1570 Paparzyn stał się własnością królewską, dzierżawcą był Marcin Dulski, który miał 13 łanów chłopskich, 15 zagrodników, 2 komornice i karczmę[11]. Po potopie szwedzkim wieś podupadła, w 1664 wieś dzierżawił Przystanowski. W 1706 r. podczas wizytacji biskupa W 1765 Paparzyn nadano rodowi von Keyserlingk. Następnie właścicielami została rodzina von Stole, która miała mieć ja od 1794 r.[12] Rodzina ta została wymieniona jako właściciele tej wsi również w roku 1856[7]. Na przełomie lat 50. i 60. XIX w. dzierżawcą miejscowości został Max Reichel, który w 1885 był już jej właścicielem[7]. W Paparzynie istniała też gorzelnia, hodowano bydło i owce. We wsi znajdował się folwark Waldhof, obejmujący ok. 200 ha[7]. W 1868 r. we wsi znajdowały się gorzelnia parowa, hodowla owiec oraz bydła[7]. W latach 70. lat XIX w. w prowadzono prace archeologicznie, gdzie odkryto znacznych rozmiarów cmentarzysko, które miało znajdować się pomiędzy wsią Paparzyn oraz Wielkie Łunawy. Odkrycia dokonano na wzgórzu zwanym ,,Białogórzem"[7]. Prace w tamtym miejscu podjęto w latach 1872-1876 po przypadkowym znalezieniu[13]. Tamtejsze cmentarzysko (określane jako cmentarzysko skrzyniowe) miało być rozkopane przez Constantego Florkowskiego oraz Scharloka z Grudziądza. Florkowski odsłonił tam 20 grobów skrzyniowych, przy których znaleziono dwie popielnice oraz kilka, zniszczonych pokrywek[14][13]. Natomiast Scharlok w swoich wykopaliskach znalazł 7 całych urn popielicowych oraz 8 pokrywek[13]. Znaleziska były przez pewien czas w prywatnych kolekcjach odkrywców. Dwie całe urny miały znajdować się w miejskiej szkole dziewczęcej, a druga w prywatnej kolekcji dr Abrahama Lissauera. Wg. Folriańskiego na tamtym cmentarzysku przez cały okres aż do odnalezienia zniszczono, znaleziono, wydobyto ok. 200 urn[15], a także miałby być widoczne obszary, w których dokonywano palenia ciał[15]. Tutejsze stanowiska archeologiczne zaliczać się miały do kultury łużyckiej (cmentarzysko od V okresu epoki brązu do okresu halsztackiego), stanowisko kultury wschodniopomorskiej (okres halsztacki), stanowisko z okresu lateńskiego i wpływów rzymskich[16].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Figurka_maryjna_w_Paprzynie.jpg/191px-Figurka_maryjna_w_Paprzynie.jpg)
Ok. roku 1914 następnym właścicielem wsi stał się Kurt Reichel (możliwe, że syn Maxa), o którym po 1939 r. nie ma żadnych informacji. Na początku lat 20. XX w. (ok. 1923 r.) właściciel miał podjąć decyzję o rozebraniu gorzelni. Rozbiórka przebiegała powoli, gdyż w roku 1928 gorzelnia ta wciąż miała być czynna. Sprzęt z gorzelni wywieźć miał do Niemiec[12]. Mieli posiadać majątek w wielkości 671 ha[17]. W 1928 r. drugim właścicielem wsi miał być Wilhelm Fritz[12].
W czasie II wojny światowej na terenie wsi żołnierze Wehrmachtu wraz z członkami Selbstschutzu 09.09.1939 r. rozstrzelali Annę Kaletowksą (we wsi stoi pomnik ku jej pamięci). 20.10.1939 r., w lesie, rozstrzelano 9 osób z Lisewa i Linówca (dwie osoby zdążyły zbiec), dzień później rozstrzelano kolejne 4 osoby[18]. Po przejęciu władzy przez komunistów ziemia została znacjonalizowana.
W 1945 r. znacjonalizowano młyny funkcjonujące na ternie wsi, a w 1962 młyny zostały przekazane w zarząd gromadzkiej radzie narodowej w Robakowie[19].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Paparzyn%2C_tablica_informacyjna_w_parku_wiejskim.jpg/220px-Paparzyn%2C_tablica_informacyjna_w_parku_wiejskim.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Paparzyn%2C_park_wiejski_1.jpg/220px-Paparzyn%2C_park_wiejski_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Paparzyn%2C_park_wiejski_2.jpg/220px-Paparzyn%2C_park_wiejski_2.jpg)
W latach 50. XX w. na terenie Gminnego Ośrodka Maszynowego (GOM) uruchomiono filię Państwowego Ośrodka Maszynowego (POM). Głównym celem paparzyńskiego POMu jak i wszystkich innych było dążenie do zwiększenia mechanizacji w rolnictwie[20].
W latach 60. XX w. wybudowano drogę o nawierzchni twardej pomiędzy Wielkimi Łunawami i Paparzynem. Inwestycja ta powiązana była z obchodami XX-lecia Polski Ludowej oraz ze zbliżającymi się obchodami Tysiąclecia Państwa Polskiego. Przez propagandę PRLu został ukazane wykorzystane i ukazane jako czyn społeczne związany z odezwą Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu oraz ww. obchodów[21].
W 1980 r. rozebrano dworek, na którego miejscu znajduje się dzisiaj stacja benzynowa. Dawny, XIX-wieczny park o powierzani 5 ha został zmniejszony do 0,5 ha, a pozostała powierzania została podzielona i rozdzielona[12].
Położenie
Przez wieś przechodzi droga krajowa nr 55, między miastami Chełmno i Grudziądz.
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 96915
- ↑ a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 917 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
- ↑ a b Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu [online], www.slownik.ihpan.edu.pl [dostęp 2023-05-24] .
- ↑ a b K. Faber, Podział administracyjny powiatu chełmińskiego (według stanu z 31 XII 1966 r.) [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 539.
- ↑ Opis królewszczyzn w województwach chełmińskim, pomorskim i malborskim w roku 1664, wydał Józef Paczkowski, Toruń 1938, s. 2.
- ↑ a b c d e f g Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 7, red. B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1886, s. 846.
- ↑ J. Grześkowiak, Najdawniejsze dzieje Chełmna i okolicy [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, mapa pomiędzy ss. 54 - 55; s. 62.
- ↑ Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu (ihpan.edu.pl)
- ↑ Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu [online], www.slownik.ihpan.edu.pl [dostęp 2023-05-24] .
- ↑ Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu [online], www.slownik.ihpan.edu.pl [dostęp 2023-05-24] .
- ↑ a b c d G. Mazur, Leksykon miejscowości powiatu chełmińskiego, Gdynia 2020, s. 209.
- ↑ a b c G. Ossowski, Mapa archeologiczna Prus Zachodnich (dawniéj Królewskich) z przyległemi częściami W. Ks. Poznańskiego : tekst objaśniający, Kraków 1881, s. 69.
- ↑ M. Kurzyńska, Constanty Florkowski, jeden z założycieli Muzeum Starożytności w Grudziądzu (1819-1894), ,,Rocznik Grudziądzki" 19 (2011), red. W. Sieradzan, ss. 375 - 376.
- ↑ a b G. Ossowski, Mapa archeologiczna Prus Zachodnich (dawniéj Królewskich) z przyległemi częściami W. Ks. Poznańskiego : tekst objaśniający, Kraków 1881, s. 70.
- ↑ J. Grześkowiak, Najdawniejsze dzieje Chełmna i okolicy [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, mapa pomiędzy ss. 48 - 49; ss. 61 - 62.
- ↑ E. Kwiatkowska, Osadnictwo powiatu chełmińskiego do połowy XX wieku [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 84.
- ↑ J. Sziling, Dzieje Chełmna i powiatu w okresie okupacji hitlerowskiej (1939 - 1945) [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 319.
- ↑ K. Faber, Rozwój gospodarczy i demograficzny powiatu chełmińskiego w latach 1945 - 1965 [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 414.
- ↑ K. Faber, Rozwój gospodarczy i demograficzny powiatu chełmińskiego w latach 1945 - 1965 [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 409.
- ↑ K. Faber, Rozwój gospodarczy i demograficzny powiatu chełmińskiego w latach 1945 - 1965 [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, ss. 417 - 418.
Linki zewnętrzne
- Paparzyn [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. VII, red. B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1886.
- Paparzyn [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, red. T. Jurek.
- M. Biskup, Dzieje Chełmna i jego regionu - digitalizacja Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu [dostęp: 2024-08-23]
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Stolno
Sołectwa |
|
---|---|
Miejscowości niesołeckie |
|