Planetarium Śląskie
![]() | |||
![]() Planetarium, 2022 | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Miejscowość | |||
Adres | Al. Planetarium 4, 41-500 Chorzów | ||
Styl architektoniczny | socrealizm | ||
Architekt | Zbigniew Solawa | ||
Ukończenie budowy | 1955 | ||
Ważniejsze przebudowy | 2018–2020 | ||
Położenie na mapie Chorzowa ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
![]() Nowy teleskop optyczny o średnicy zwierciadła 70 cm | |||
Inne nazwy | Obserwatorium Astronomiczne Planetarium Śląskiego | ||
---|---|---|---|
Państwo |
| ||
Położenie | Chorzów | ||
Wysokość | 316 m n.p.m. | ||
Zarządzający | Planetarium Śląskie | ||
Kod obserwatorium | 553 | ||
Teleskopy | |||
70 cm optyczny, Radioteleskop 5 m | |||
Strona internetowa | |||
|
Planetarium Śląskie – największe i najstarsze[1] planetarium i obserwatorium astronomiczne w Polsce. Zostało założone 4 grudnia 1955 roku w ówczesnym Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku (obecnie nazywany również Parkiem Śląskim) położonym w Chorzowie.
Historia
Budowę Planetarium Śląskiego im. Mikołaja Kopernika rozpoczęto z okazji Roku Kopernikowskiego w 1953 roku. Zbudowano je na najwyższym wzniesieniu parku tzw. Górze Parkowej. Autorem projektu był architekt Zbigniew Solawa.
Opis
W latach 1955–2018 centralnym urządzeniem Planetarium Śląskiego był potężny projektor, noszący również nazwę „planetarium” lub nazywany inaczej „UPP” (ang. Universal Projection Planetarium). Projektor został wyprodukowany przez zakłady Zeissa w Jenie. Waży on ponad 2 tony, natomiast wysokość przy pionowym ustawieniu wynosi 5 m. Odtwarza on wygląd nieba z dowolnego miejsca na Ziemi o dowolnej porze, naśladując rzeczywisty firmament. Ekranem projekcji jest największa w kraju kopuła o średnicy 23 metrów. Widownia może pomieścić 300 osób.
W trakcie remontu zainstalowano analogowy projektor Chiron III japońskiej firmy GoTo, który jest w stanie wyświetlić na mającym niemal 800 metrów kwadratowych sferycznym ekranie około 100 milionów gwiazd. System 10 cyfrowych rzutników SONY rozmieszczonych wokół ekranu jest w stanie wyświetlić na kopule dowolne ruchome obrazy w rozdzielczości True 8K.[2]
W zespole budynków Planetarium Śląskiego znajduje się także obserwatorium astronomiczne (z największym w Polsce 30-centymetrowym refraktorem), kilkumetrowy zegar słoneczny, stacja klimatologiczna i stacja sejsmologiczna.
W 2022 roku zakończył się czteroletni proces przebudowy i modernizacji Planetarium Śląskiego, które zostało przekształcone w Planetarium – Śląski Park Nauki. W dodatkowym budynku, zlokalizowanym głównie pod ziemią znalazło się miejsce dla interaktywnych ekspozycji[3]
Nowe teleskopy w Planetarium Śląskim
28 grudnia 2023 r. w Obserwatorium Astronomicznym Planetarium Śląskiego oddano do użytku dwa nowe instrumenty astronomiczne. Pierwszy to radioteleskop o czaszy pięciometrowej nastawiony na zakres zimnego wodoru. Drugi to instrument optyczny – teleskop zwierciadlany o średnicy 70 cm[4].
Filatelistyka
Poczta Polska wyemitowała 15 września 1966 r. znaczek pocztowy przedstawiający Planetarium Śląskie o nominale 1,55 zł, w serii Turystyka. Autorem projektu znaczka był Cz. Kaczmarczyk, ryt wykonał B. Brandt. Znaczek wydrukowano techniką stalorytu, na papierze niepowlekanym, w nakładzie 102.020.100 szt. Pozostawał w obiegu do 31 grudnia 1994[5].
Kolejny raz wyemitowano znaczek z przedstawieniem Planetarium w Chorzowie 29 czerwca 2007 roku. Był to znaczek o nominale 3,55 zł, w serii Miasta polskie. Autorem projektu znaczka była M. Żyła-Kwiatkowska. Znaczek wydrukowano techniką rotograwiury, na papierze fluorescencyjnym, w nakładzie wielomilionowym[6].
Galeria
- Planetarium Śląskie
- Radioteleskop Obserwatorium Astronomicznego Planetarium Śląskiego w Chorzowie
- Centrum sterowania radioteleskopu
-
- Obserwatorium astronomiczne w Planetarium Śląskim
- Sejsmografy krótkookresowe w Planetarium Śląskim
- Poziomy Sejsmograf Wiecherta w Planetarium Śląskim
- Teleskop w Obserwatorium Astronomicznym Planetarium Śląskiego
- Zegar słoneczny na dziedzińcu
Zobacz też
- Spodek (hala widowiskowa)
- Olimpiada astronomiczna organizowana przez Planetarium Śląskie
Przypisy
- ↑ Wczoraj. Planetarium Śląskie. [dostęp 2018-11-18].
- ↑ Śląski Park Nauki - Planetarium – Śląski Park Nauki [online], www.planetarium.edu.pl [dostęp 2022-10-14] .
- ↑ O Planetarium - Planetarium – Śląski Park Nauki [online], www.planetarium.edu.pl [dostęp 2022-10-14] ..
- ↑ Planetarium Śląskie zyskało teleskop i radioteleskop. https://www.wkatowicach.eu/informacje/poza-katowicami/Planetarium-Slaskie-zyskalo-teleskop-i-radioteleskop.-Zobaczymy-inne-galaktyki-na-wlasne-oczy-Zdjecia/idn:5416
- ↑ Marek Jedziniak: Turystyka. www.kzp.pl. [dostęp 2018-06-03]. (pol.).
- ↑ Marek Jedziniak: 2007.06.29 Miasta polskie. www.kzp.pl. [dostęp 2022-12-28]. (pol.).
Bibliografia
- Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku, red. Ewa Chojecka, wydawca: Muzeum Śląskie, Katowice 2004, ISBN 83-87455-77-6, s. 450.
- Zdjęcia panoramiczne wnętrz planetarium
Linki zewnętrzne
- Strona internetowa Planetarium Śląskiego (ang. • pol.)
- Bibliografia Chorzowa, hasło: Planetarium