Planetozymal
Planetozymal, planetezymal – małe ciało niebieskie zbudowane ze stałej materii, zalążek planety tworzący się we wczesnym etapie ewolucji układu planetarnego.
Nazewnictwo
Nazwa „planetozymal” powstała na początku XX wieku z połączenia słów „planeta” i „infinitezymalne”[1].
Lodowe i lodowo-skalne ciała będące analogiem planetezymali, z których powstały komety, nazywa się kometezymalami[2].
Formowanie i dalszy rozwój
Na skutek łączenia się cząstek w dysku protoplanetarnym powstają ziarna, agregaty porowatej materii, które wychwytują kolejne cząstki wskutek zderzeń z małą względną prędkością. Dalszy wzrost skupień materii jest możliwy dzięki siłom grawitacji[2]. Planetezymale mają rozmiary pośrednie pomiędzy ziarnami o rozmiarach rzędu centymetrów, a „planetarnymi embrionami” o rozmiarach rzędu 1000 km. Dalsze łączenie tych obiektów i kondensacja materii wokół nich prowadzi do powstania planet[3].
W przypadku Słońca proces kondensacji materii nastąpił ok. 4,6–4,5 mld lat temu[2][3][4]. Materia, która nie weszła w skład Słońca i planet, utworzyła planetoidy, planety karłowate i meteoroidy, a jej skład oraz procesy, które miały miejsce na powierzchniach i we wnętrzach planetozymali można analizować na podstawie meteorytów[5]. Na wczesnym etapie tworzenia się Układu Słonecznego silne oddziaływanie grawitacyjne formujących się planet – Marsa i przede wszystkim Jowisza, zapobiegło połączeniu się licznych planetozymali w większą całość pomiędzy nimi. W efekcie między tymi dwoma planetami pozostały liczne drobne ciała, a nie jedna planeta; późniejsze procesy dynamiczne i zderzenia między nimi utworzyły znany dziś pas planetoid[3][4].
Przypisy
- ↑ Planetesimals 2017 ↓, s. 1.
- ↑ a b c JacekJ. Leliwa-Kopystyński JacekJ., O formowaniu się Układów Słonecznych, „Urania”, 11, 1995, s. 290 .
- ↑ a b c T. ZbigniewT.Z. Dworak T. ZbigniewT.Z., KonradK. Rudnicki KonradK., Świat planet, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 41, 138, ISBN 83-01-04778-X .
- ↑ a b Planetesimals 2017 ↓, s. 38.
- ↑ Planetesimals 2017 ↓, s. 2.
Bibliografia
- Planetesimals: Early Differentiation and Consequences for Planets, Linda T.L.T. Elkins-Tanton, Benjamin P.B.P. Weiss (red.), Cambridge University Press, 2017 (Cambridge Planetary Science), ISBN 978-1-107-11848-5 .
Linki zewnętrzne
![]() | Zobacz hasło planetozymal w Wikisłowniku |
- planetozymale, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-12-20] .
- PWN: 3957934
- Britannica: science/planetesimal
- SNL: planetesimaler
- Catalana: 0132426
- DSDE: planetesimalteorien