Powiat opatowski
powiat | |||||||
| |||||||
Państwo |
| ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||
TERC | 2606 | ||||||
Siedziba | |||||||
Starosta | Tomasz Staniek | ||||||
Powierzchnia | 910,87 km² | ||||||
Populacja (31.12.2021) • liczba ludności |
| ||||||
• gęstość | 57,2 os./km² | ||||||
Urbanizacja | 20,53% | ||||||
Tablice rejestracyjne | TOP | ||||||
Adres urzędu: ul. Sienkiewicza 1727-500 Opatów | |||||||
Szczegółowy podział administracyjny | |||||||
| |||||||
Położenie na mapie województwa![]() | |||||||
| |||||||
| |||||||
Strona internetowa |
Powiat opatowski – powiat w Polsce (województwo świętokrzyskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Opatów.
W skład powiatu wchodzą:
- gminy miejsko-wiejskie: Iwaniska, Opatów, Ożarów
- gminy wiejskie: Baćkowice, Lipnik, Sadowie, Tarłów, Wojciechowice
- miasta: Iwaniska, Opatów, Ożarów
Powiat opatowski graniczy z czterema powiatami województwa świętokrzyskiego: sandomierskim, staszowskim, kieleckim i ostrowieckim, z jednym powiatem województwa mazowieckiego: lipskim oraz z dwoma powiatami województwa lubelskiego: opolskim i kraśnickim.
Według danych z 31 grudnia 2019 roku[2] powiat zamieszkiwało 52 089 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwały 51 834 osoby[3].
Gminy
Liczba ludności i powierzchnia gmin – 31 grudnia 2010 r.[4]
Gmina | Ludność | Powierzchnia |
---|---|---|
![]() (w tym miasto) | 12 305 (6 658) | 113,52 km² (9,36 km²) |
![]() (w tym miasto) | 11 127 (4 661) | 183,29 km² (7,79 km²) |
![]() (w tym miasto) | 6 931 (1322) | 104,89 km² (5,98 km²) |
![]() | 5 587 | 163,32 km² |
![]() | 5 582 | 81,45 km² |
Baćkowice | 5 065 | 96,13 km² |
Wojciechowice | 4 330 | 86,46 km² |
Sadowie | 4 187 | 81,81 km² |
Razem | 55 114 | 910,87 km² |
Demografia
Liczba ludności (dane z 31 grudnia 2010[5]):
Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | ||||
---|---|---|---|---|---|---|
Osób | % | Osób | % | Osób | % | |
Ogółem | 55 114 | 100 | 28 007 | 50,82 | 27 107 | 49,18 |
Miasto | 11 319 | 20,54 | 5968 | 10,83 | 5351 | 9,71 |
Wieś | 43 795 | 79,46 | 22 039 | 39,99 | 21 756 | 39,47 |
- Piramida wieku mieszkańców powiatu opatowskiego w 2014 roku[6].
Historia
XIX wiek
W drugiej połowie XIX w. powiat opatowski wchodził w skład guberni radomskiej. Od północy graniczył z powiatem iłżeckim, od zachodu z powiatem kieleckim, a na południu z powiatem sandomierskim. Na wschodzie Wisła oddzielała go od powiatu janowskiego. Zajmował on powierzchnię 1795,5 km², z czego:
- 724,2 km² - zajmowały pola uprawne
- 192,8 km² - łąki
- 205,3 km² - zabudowania i ogrody
- 167,5 km² - pastwiska i zarośla
- 359 km² - lasy
- 146,7 km² - drogi, wody, błota i nieużytki[7].
Przemysł powiatu był słabo rozwinięty, pomimo występowania tu licznych bogactw naturalnych. Przyczyną tego był brak rozwiniętej sieci komunikacyjnej. W 1884 r. produkcja przemysłowa powiatu miała wartość 1 318 372 rubli, z czego jednak prawie całość (blisko 1,2 mln rubli) przypadła na kilka dużych zakładów: zakłady żelazne w Klimkiewiczowie pod Ostrowcem i w Nietulisku, a także cukrownię w Częstocicach. Powiat połączony był z siecią kolejową poprzez odnogę kolei dąbrowsko-iwanogrodzkiej. Stacja kolejowa znajdowała się w Ostrowcu[7].
W 1884 r. powiat miał 101 061 mieszkańców, w tym 50 109 mężczyzn (49,58%) i 51 952 (50,42%) kobiet. Na terenie powiatu funkcjonowały 23 szkoły początkowe. Powiat posiadał sąd pokoju III Okręgu i dzielił się na 6 okręgów sądów gminnych. Sądy te funkcjonowały w Opatowie, Iwaniskach, Łagowie, Kunowie, Ćmielowie i Ożarowie[7].
Pod względem administracyjnym powiat dzielił się na dwa miasta (Ostrowiec i Opatów), 10 osiedli miejskich (Kunów, Waśniów, Gliniany, Ożarów, Lasocin, Ćmielów, Słupia, Raków, Łagów i Iwaniska) oraz 556 wsi i kolonii[7].
W skład powiatu wchodziły 24 gminy: Baćkowice, Bodzechów, Boksyce, Ćmielów, Częstocice, Czyżów, Gęsice, Grzegorzowice, Iwaniska, Julianów, Kunów, Lasocin, Łagów, Malkowice, Modliborzyce, Ożarów, Opatów, Piórków, Rembów, Ruda Kościelna, Sadowie, Słupia Nowa, Waśniów, Wojciechowice[7].
II Rzeczpospolita
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości powiat opatowski stał się częścią województwa kieleckiego, utworzonego 2 sierpnia 1919 r.
Według spisu powszechnego z 1931 r. powiat opatowski zajmował powierzchnię 1639 km² i był zamieszkiwany przez 186 547 osób[8]. Największym miastem był Ostrowiec, który liczył 25 908 mieszkańców. Przeważająca część mieszkańców powiatu - 110 538 osób - zajmowała się rolnictwem. Spośród nich 20 753 osoby były robotnikami rolnymi. Wśród gospodarstw przeważały mało- i średniorolne. Na terenie powiatu znajdowało się około 100 majątków obszarniczych[8].
Przemysł powiatu skupiał się głównie w dolinie rzeki Kamiennej - w okolicach Ostrowca. Największym zakładem przemysłowym powiatu były Zakłady Ostrowieckie. Działały tu także fabryki porcelany w Ćmielowie, papiernie w Bodzechowie i Witulinie, fabryka maszyn rolniczych w Kunowie oraz cukrownia w Częstocicach. Na terenie powiatu funkcjonowały także: kopalnia rudy żelaza, cegielnia, browar i fabryka octu. W powiecie było 61 młynów, 5 fabryk wód gazowanych, 3 mleczarnie, 40 wiatraków, 5 gorzelni, 2 rzeźnie, 6 tartaków, 12 olejarni, 70 spółdzielni handlowych i 502 sklepy[8].
W wyborach do sejmu w powiecie opatowskim spore wpływy posiadały partie opozycyjne. Do 1927 r. przewagę miały tu partie chłopskie: PSL „Wyzwolenie”, a w późniejszym okresie także Stronnictwo Chłopskie. Spore wpływy, głównie w przemysłowym Ostrowcu posiadała PPS. W 1928 r. przewagę w wyborach do Sejmu na terenie powiatu uzyskał Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem[8].
W 1939 r. w powiecie opatowskim znajdowały się tylko dwa miasta: Opatów (ok. 9600 mieszkańców[8]) oraz Ostrowiec (30 017 mieszkańców[9]).
PRL
W latach 1945–1975 powiat był częścią województwa kieleckiego. W jego skład wchodziły gminy: Baćkowice, Bodzechów, Ćmielów, Iwaniska, Kunów, Łagów, Opatów, Ożarów, Raków, Sadowie, Waśniów i Wojciechowice.
Powiat opatowski został zlikwidowany w czasie reformy administracyjnej w 1975 r., kiedy to wprowadzono podział na 49 województw. Obszar powiatu został podzielony pomiędzy województwa: tarnobrzeskie i kieleckie. W województwie kieleckim pozostały gminy: Bodzechów, Kunów, Łagów, Raków, Waśniów. W nowo utworzonym województwie tarnobrzeskim znalazły się: Baćkowice, Ćmielów, Iwaniska, Opatów, Ożarów, Sadowie i Wojciechowice.
Przypisy
- ↑ Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny [online], demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-06-11] .
- ↑ l, Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 31.12.2019), 31 grudnia 2019 .
- ↑ GUS, TABL. II. LUDNOŚĆ, RUCH NATURALNY ORAZ MIGRACJE LUDNOŚCI WEDŁUG POWIATÓW W PIERWSZYM PÓŁROCZU 2020 R., 30 czerwca 2020 .
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. GUS, 2011-08-10, s. 144. ISSN 1505-5507.
- ↑ Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2010 r.. GUS, 2011-06-10, s. 44. ISSN 1734-6118.
- ↑ Powiat opatowski w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-21] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ a b c d e Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880, Tom VII, 548-549
- ↑ a b c d e Antoni Sułowski U podnóża Gór Świętokrzyskich, Warszawa 1987, ISBN 83-211-0865-2, 11-14
- ↑ Ostrowiec Świętokrzyski. Monografia historyczna miasta, Ostrowiec Świętokrzyski 1997
Bibliografia
- Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880
- AntoniA. Sułowski AntoniA., U podnóża Gór Świętokrzyskich, Warszawa: „Pax”, 1987, ISBN 83-211-0865-2, OCLC 830083653 .
- p
- d
- e
Miasto na prawach powiatu |
|
---|---|
Powiaty | |
Inne zagadnienia |
- p
- d
- e
Miasta | |
---|---|
Gminy miejsko-wiejskie |
|
Gminy wiejskie |
|
- p
- d
- e
- miasto wojewódzkie – Kielce
Powiaty miejskie |
|
---|---|
Powiaty ziemskie |
|
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Opatów
Przynależność wojewódzka |
|
---|---|
Miasta | |
Osiedla (1954–72) |
|
Gminy wiejskie (1867–1954 i 1973–75) |
|
Gromady (1954–72) |
|