Przekop Wisły
![]() Widok w kierunku ujścia | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Lata budowy | 1891–1895 | ||
Długość | 7,1 km | ||
Szerokość • maksymalna • minimalna • średnia |
| ||
Początek | |||
Miejsce | Przegalina | ||
współrzędne | 54°16′50″N 18°56′25″E/54,280556 18,940278 | ||
Koniec | |||
Akwen | |||
współrzędne | 54°21′48″N 18°57′08″E/54,363333 18,952222 | ||
Typ kanału | |||
Położenie na mapie Gdańska ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa pomorskiego ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Weichseldurchstich.png/250px-Weichseldurchstich.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Gda%C5%84sk_%C5%9Awibno_-_pomnik_Przekopu_Wis%C5%82y.jpg/250px-Gda%C5%84sk_%C5%9Awibno_-_pomnik_Przekopu_Wis%C5%82y.jpg)
Przekop Wisły (niem. Weichseldurchstich) – sztuczne ujście Wisły, między Świbnem a Mikoszewem, powstałe w latach 1891–1895 przez wykopanie nowego koryta rzeki na odcinku od Przegaliny do Zatoki Gdańskiej. Dotychczasowe ujście Leniwki od przekopu do ujścia w Gdańsku nazwano Martwą Wisłą. W sezonie turystycznym na przekopie działa przeprawa promowa (w ramach drogi wojewódzkiej nr 501).
Projekt
W 1768 roku Jan Jerzy de Woyten, major wojsk koronnych, wystosował memoriał do króla Stanisława II Augusta, w którym przedstawił pierwszy znany projekt przekopu. Decyzję o realizacji inwestycji podjęto jednak dopiero w XIX wieku, po serii powodzi, które wyrządziły Żuławom dotkliwe straty. Szczególnie katastrofalna powódź w roku 1888 skłoniła władze pruskie do decyzji o połączeniu Wisły bezpośrednio z Zatoką Gdańską. Przekop miał zmniejszyć zagrożenie powodzią zatorową, umożliwiając swobodne spływanie do Bałtyku lodu i wezbranych wód powodziowych. Spośród wielu projektów przekopu opracowanych w XIX wieku wybrano projekt, który wykonali w 1877 roku Alsen i Fahl. Bieg nowego koryta wytyczono wzdłuż Przemysławy, średniowiecznej odnogi wiślanej, która w późniejszych latach zanikła.
Budowa
W czerwcu 1891 roku ruszyły prace ziemne. Pracowało przy nich średnio około 1000 robotników oraz 40 maszyn parowych. W czasie prac przemieszczono siedem milionów metrów sześciennych ziemi. Budowa przekopu, jako bardzo śmiałego zamierzenia hydrotechnicznego, pochłonęła 20 milionów marek. Powstał nowoczesny kanał wodny o długości 7,1 kilometrów, szerokości od 250 do 400 metrów, otoczony wysokimi na 10 metrów wałami przeciwpowodziowymi. Jednocześnie z budową przekopu odcięto śluzami i wrotami przeciwpowodziowymi koryta Wisły Gdańskiej (obecnie Martwa Wisła), Szkarpawy i Nogatu. Zmieniono też przebieg wałów przeciwpowodziowych. Ciekawie rozwiązano ceremonię otwarcia – 31 marca 1895 roku o godzinie 15.45 nadprezydent Prus Zachodnich, Gustav von Gossler, na telegraficzny sygnał cesarza Wilhelma II, własnoręcznie otworzył drogę pierwszym strugom wody wiślanej[1].
Skutki
Zbudowanie przekopu Wisły skróciło bieg rzeki o około 10 kilometrów, zwiększając spadek jej końcowego odcinka. Zmniejszyła się powierzchnia dorzecza Wisły, od której odcięto zlewnię Motławy z jej dopływami. Istotną zmianę stanowiło tworzenie się stożka usypowego, powiększanego przez niesione i odkładane przez wody Wisły rumowisko rzeczne. Od momentu przekopania nowego ujścia linia brzegowa w jego rejonie odsunęła się o około 3 kilometry w stronę Bałtyku.
Kosztowna inwestycja opłaciła się – zagrożenie powodziowe zostało bardzo zmniejszone, co pozwoliło uniknąć kolejnych strat materialnych, społecznych i ekologicznych. W wyniku budowy przekopu powstała Wyspa Sobieszewska, a dla Świbna nastały lepsze czasy – wzrosło zapotrzebowanie na marginalne do tej pory profesje, zwiększyła się też liczba mieszkańców. Wioska zyskała nawet połączenie kolejowe (wąskotorowe) z Gdańskiem (Gdańska Kolej Dojazdowa), zlikwidowane w okresie powojennym.
Upamiętnienie
- W 1995 roku w Świbnie odsłonięto kamień pamiątkowy w setną rocznicę ukończenia przekopu Wisły.
- 31 marca 2015 roku w Błotniku odsłonięto dwa kamienie upamiętniające to wydarzenie[2].
Zobacz też
- Martwa Wisła
- Wisła Śmiała
- powódź w Gdańsku (1829)
- śluza w Przegalinie
Przypisy
Linki zewnętrzne
- Piotr Salecki | Przekop Wisły - locja dla żeglarzy i turystów wodnych - pomorskiszlakzeglarski.info.pl
- Przekop Wisły. Gedanopedia
- By powstał przerzucono siedem milionów metrów ziemi. Przekop Wisły ma 120 lat. Wyborcza.pl
- p
- d
- e
Ramiona ujściowe Wisły | |
---|---|
Dopływy odnóg Wisły | |
Kanały |
|
Żuławy | |
Wyspy |