Rajgras wyniosły
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | wiechlinowce | ||
Rodzina | wiechlinowate | ||
Rodzaj | rajgras | ||
Gatunek | rajgras wyniosły | ||
Nazwa systematyczna | |||
Arrhenatherum elatius (L.) P. Beauv. ex J. & C. Presl Fl. Cech.: 17, 1819 | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Rajgras wyniosły, rajgras francuski, owsik wyniosły[3] (Arrhenatherum elatius) – gatunek rośliny z rodziny wiechlinowatych (traw). Znany też jako żyźnica wyniosła, owies pastewny[4]. Występuje w Europie, północnej Afryce i zachodniej Azji. Sprowadzona także przez człowieka do Ameryki Północnej i Australii. Wprowadzona do upraw łąkarskich we Francji (stąd nazwa) w XVIII wieku, na współczesnych ziemiach polskich uprawiana od końca tego samego wieku[5]. Obecnie jest to trawa pospolita w całej Polsce, choć przed rozpowszechnieniem w uprawie była przynajmniej lokalnie gatunkiem rzadkim[6].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Arrhenatherum_elatius_kz09.jpg/180px-Arrhenatherum_elatius_kz09.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Glanshaver_bloempje_Arrhenatherum_elatius.jpg/180px-Glanshaver_bloempje_Arrhenatherum_elatius.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Glanshaver_ligula_Arrhenatherum_elatius.jpg/180px-Glanshaver_ligula_Arrhenatherum_elatius.jpg)
- Pokrój
- Trawa luźnokępowa o charakterystycznym wysokim i szybkim wzroście i sinawozielonym zabarwieniu. Tworzy liczne pędy generatywne i obficie ulistnione pędy wegetatywne.
- Łodyga
- Źdźbła do 100–160 cm wysokości, wzniesione, rzadko u dołu kolankowato zgięte, gładkie i lśniące.
- Liście
- Liczne – na pędach generatywnych 4–5 liści, na wegetatywnych 8–10. Liście jasnozielone, w pączku zwinięte. Pochwa liściowa otwarta, naga lub u młodych roślin delikatnie owłosiona. Języczek liściowy 2–4 mm długości, kołnierzykowaty, lekko ząbkowany na szczycie, białawy. Blaszki liściowe płaskie z wyraźnym nerwem głównym od spodu. Wzdłuż brzegów i od góry delikatnie orzęsione, długości do 30(40) cm i szerokości 3–7(10) mm.
- Kwiaty
- Zebrane w wiechowatym kwiatostanie o długości 10–25 cm, w czasie kwitnienia rozpierzchłym, poza tym skupionym. Podczas kwitnienia kwiatostan zielonkawobiały ze srebrzystym odcieniem. Na każdym piętrze kilka różnej długości gałązek. Kłoski 2-kwiatowe o długości 6–10 mm. Rzadko wykształca się więcej kwiatów, wówczas zredukowanych.
Biologia i ekologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Arrhenatherum_elatius_kz07.jpg/220px-Arrhenatherum_elatius_kz07.jpg)
Bylina, hemikryptofit. Rośnie na łąkach i przydrożach. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Liczba chromosomów 2n = 28[7]. Gatunek charakterystyczny łąk rajgrasowych ze związku Arrhenatherion elatioris i zespołu Arrhenatheretum elatioris[8].
Zmienność
Gatunek z dużą liczbą odmian taksonomicznych. W Europie środkowej i zachodniej wyróżnia się trzy podgatunki[9]:
- subsp. bulbosum (Willd.) Schübler & Martens (1834, Fl. Würtemb.: 70), znany też jako var. tuberosum Asch., var. bulbosum Willd. Spenner i var. nodosum (Reichenb.) C.E. Hubbard. Ma pędy w dolnej części bulwkowato zgrubiałe. Występuje jako chwast na polach.
- subsp. sardoum (E. Schmid) Gamisans (31.V.1974, Candollea, 29 (1): 46
- subsp. elatius – podgatunek typowy (podział na odmiany według Falkowskiego 1982[10]):
- var. atheromane Schröter et Elofson – dolna plewka z 2-4 ośćmi,
- var. biaristatum Peterm. – górny kwiat ościsty, ości równej długości, podobne,
- var. piliferum Beck – górny kwiat bez ości, plewki dolne słabo owłosione,
- var. subhirtum Asch. – brak ości w górnym kwiecie, pędy krótko, rzadko owłosione,
- var. pauciflorum – w kwiatostanie mało (4-5) kłosków.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Arrhenatherum_elatus_OB10.jpg/220px-Arrhenatherum_elatus_OB10.jpg)
Zastosowanie
- Ceniona trawa pastewna. W stanie zielonym odznacza się gorzkawym smakiem, dlatego zaleca się spasanie go w mieszankach z innymi roślinami[11].
- Istnieją kultywary (odmiany) uprawiane jako rośliny ozdobne. Najczęściej uprawiane w tym celu są odmiany `Variegata` lub `Albo variegatum`, które rzadko kwitną, natomiast ich liście mają ozdobne, białe paski[12].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-13] (ang.).
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Jakub Mowszowicz: Pospolite rośliny naczyniowe Polski. Wyd. czwarte. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 596. ISBN 83-01-00129-1.
- ↑ Homann C. 1828, 1830, 1835: Flora von Pommern. I-III. Koslin.
- ↑ Rostkovius, F. W. G. u. E. L. W. Schmidt. Flora Sedinensis exhibens plantas phanerogamas spontaneas nec non plantas praecipuas agri Swinemundii. Stettin, Struck, 1824.
- ↑ Arrhenatherum elatius na Flora of China [dostęp 2014-01-23].
- ↑ WładysławW. Matuszkiewicz WładysławW., Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, ISBN 83-01-13520-4, OCLC 749271059 .
- ↑ J.-P. Lonchamp: Index Synonymique de la Flore de France. 1999. [dostęp 2007-12-11]. (fr.).
- ↑ Marian (red.) Falkowski: Trawy polskie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1982, s. 128. ISBN 83-09-00593-8.
- ↑ W. Miernicki: Wieloletnie trawy pastewne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1953, s. 153.
- ↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
Bibliografia
- Marian (red.) Falkowski: Trawy polskie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1982. ISBN 83-09-00593-8.
- W. Miernicki: Wieloletnie trawy pastewne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1953.
- J9U: 987007530060705171
- Britannica: plant/tall-oat-grass
- SNL: hestehavre
- BioLib: 42570
- EoL: 1114773
- Flora of China: 200024853
- Flora of North America: 200024853
- FloraWeb: 587
- GBIF: 2704505
- identyfikator iNaturalist: 75583
- IPNI: 389923-1
- ITIS: 41443
- NCBI: 52139
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-395388
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:389923-1
- Tela Botanica: 6701
- identyfikator Tropicos: 25508073
- USDA PLANTS: AREL3