Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Carpathians_division.svg/350px-Carpathians_division.svg.png)
2. Centralne Karpaty Zachodnie
3. Wewnętrzne Karpaty Zachodnie
4. Zewnętrzne Karpaty Wschodnie
5. Wewnętrzne Karpaty Wschodnie
6. Karpaty Południowe
7. Góry Zachodniorumuńskie i Wyżyna Transylwańska
I. Podkarpacie
II. Równiny Południoworumuńskie
III. Kotlina Panońska
W nauce polskiej problematyka regionalizacji Karpat (nie tylko zresztą fizycznogeograficznej) podjęta została już w XIX w. Zajmowali się nią m.in. Wincenty Pol[1] i Antoni Rehman[2]. Po 1918 r. temat ten obecny był w pracach m.in. Ludomira Sawickiego[3], Stanisława Pawłowskiego[4][5] czy Włodzimierza Kubijowicza[6]. Propozycję regionalnego podziału Karpat w ówczesnych granicach Polski podali w Krynicy na dorocznym Zjeździe Karpackim wiosną 1936 r. Walery Goetel i Stanisław Leszczycki. Podział ten, z pewnymi drobnymi korektami, opublikowany został w tym samym roku w "Wierchach"[7].
Poniższa regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat została opracowana przez Jerzego Kondrackiego (Karpaty, 1989, Warszawa: WSiP ISBN 83-02-04067-3). Nie jest to ani jedyna, ani też ogólnie przyjęta regionalizacja Karpat i ich części – w poszczególnych krajach „karpackich” funkcjonują inne regionalizacje. Regionalizacja Kondrackiego jest natomiast regionalizacją najczęściej stosowaną w Polsce.
Symbole cyfrowe regionalizacji w odniesieniu do Karpat zostały przedstawione przez J. Kondrackiego w referacie na Konferencji Regionalnej Międzynarodowej Unii Geograficznej w roku 1971 w Budapeszcie, a opublikowane w Annales Universitas Scientiarum Budapestenesis, Sectio Geografica w 1973. Propozycja zawierała oznaczenia trzycyfrowe dla jednostek rzędu podprowincji (rozumiane nieco inaczej niż w późniejszych publikacjach). Megaregion oznaczony numerem 5 – region karpacki – obejmuje oprócz Karpat także obniżenia podkarpackie (w tym Podkarpacie) i wewnątrzkarpackie (w tym Kotlinę Panońską), dlatego też w prowincjach 51-54 brakuje niektórych numerów, które nie odnoszą się do Karpat.
51 Karpaty Zachodnie
- 513.1 Karpaty Austriacko-Morawskie (cz. Rakousko-Jihomoravské Karpaty, niem. Österreichisch-Südmährische Karpaten)
- 513.1* Dolnoaustriackie Góry Wyspowe (niem. Niederösterreichische Inselbergschwelle)
- 513.1** Rohrwald
- 513.1** Leiser Berge
- 513.1** Staatzer Klippe
- 513.1** Falkensteiner Berge
- 513.1* Wzgórza Mikulowskie (cz. Mikulovská vrchovína)
- 513.1** Wzgórza Pawłowskie (cz. Pavlovské vrchy)
- 513.1** Pogórze Milowickie (cz. Milovická pahorkatina)
- 513.1* Dolnoaustriackie Góry Wyspowe (niem. Niederösterreichische Inselbergschwelle)
- 513.1 Karpaty Austriacko-Morawskie (cz. Rakousko-Jihomoravské Karpaty, niem. Österreichisch-Südmährische Karpaten)
- 513.2 Karpaty Środkowomorawskie (cz. Středomoravské Karpaty)
- 513.2* Las Żdanicki (cz. Ždánický Les)
- 513.2* Pogórze Litenczyckie (cz. Litenčická pahorkatina)
- 513.2* Chrziby (cz. Chřiby)
- 513.2* Pogórze Kyjowskie (cz. Kyjovská pahorkatina)
- 513.2 Karpaty Środkowomorawskie (cz. Středomoravské Karpaty)
- 513.3 Pogórze Zachodniobeskidzkie (cz. Podbeskydská pahorkatina)
- 513.31 Pogórze Morawsko-Śląskie
- 513.32 Pogórze Śląskie
- 513.33 Pogórze Wielickie
- 513.34 Pogórze Wiśnickie
- 513.3 Pogórze Zachodniobeskidzkie (cz. Podbeskydská pahorkatina)
- 513.41-43 Karpaty Słowacko-Morawskie (cz. i słow. Slovensko-moravské Karpaty)
- 513.4* Pogórze Myjawskie (słow. Myjavská pahorkatina)
- 513.411 Białe Karpaty (cz. Bilé Karpaty, słow. Biele Karpaty)
- 513.412 Jaworniki (cz., słow. Javorníký)
- 513.42 Góry Wizowickie (cz. Vizovická vrchovina)
- 513.43 Góry Hostyńsko-Wsetyńskie (cz. Hostýnsko-vsetínská hornatina)
- 513.43* Góry Hostyńskie (cz. Hostýnské vrchy)
- 513.43* Góry Wsetyńskie (cz. Vsetínské vrchy)
- 513.41-43 Karpaty Słowacko-Morawskie (cz. i słow. Slovensko-moravské Karpaty)
- 513.44-54 Beskidy Zachodnie (słow Podsústava Západnich Beskyd)
- 513.44 Beskid Morawsko-Śląski (cz. Moravskoslezské Beskydy, słow. Moravsko-sliezske Beskydy)
- 513.45 Beskid Śląski (cz. Slezské Beskydy)
- 513.46 Kotlina Żywiecka
- 513.47 Beskid Mały
- 513.48 Beskid Makowski
- 513.49 Beskid Wyspowy
- 513.50 Kotlina Rabczańska
- 513.51 Beskid Żywiecki
- 513.511 Beskid Orawsko-Żywiecki (słow. Slovenské Beskydy, które dzielą się na Oravské Beskydy i Kysucké Beskydy)
- 513.512 Pasmo Babiogórskie
- 513.513 Działy Orawskie
- 513.514 Beskid Orawsko-Podhalański
- 513.52 Gorce
- 513.53 Kotlina Sądecka
- 513.54 Beskid Sądecki
- 513.55 Góry Czerchowskie (słow. Čergov)
- 513.56 Góry Kisuckie (słow. Kisucká vrchovina)
- 513.57 Magura Orawska (słow. Oravská Magura)
- 513.44-54 Beskidy Zachodnie (słow Podsústava Západnich Beskyd)
- 513.6 Pogórze Środkowobeskidzkie
- 513.61 Pogórze Rożnowskie
- 513.62 Pogórze Ciężkowickie
- 513.63 Pogórze Strzyżowskie
- 513.64 Pogórze Dynowskie
- 513.65 Pogórze Przemyskie
- 513.66 Obniżenie Gorlickie
- 513.67 Kotlina Jasielsko-Krośnieńska
- 513.68 Pogórze Jasielskie
- 513.69 Pogórze Bukowskie
- 513.6 Pogórze Środkowobeskidzkie
- 513.7 Beskidy Środkowe (słow. Podsústava Nizkých Beskyd)
- 513.71 Beskid Niski (słow. Nízke Beskydy)
- 513.72 Pogórze Ondawskie (słow. Ondavská vrchovina)
- 513.7 Beskidy Środkowe (słow. Podsústava Nizkých Beskyd)
- 514.1 Obniżenie Orawsko-Podhalańskie
- 514.11 Kotlina Orawsko-Nowotarska
- 514.12 Pieniny
- 514.13 Pogórze Spisko-Gubałowskie
- 514.14 Rów Podtatrzański
- 514.1 Obniżenie Orawsko-Podhalańskie
- 514.2 Małe Karpaty
- 514.3 Dolina Środkowego Wagu
- 514.31 Kotlina Trenczyńska (słow. Trenčianská kotlina)
- 514.32 Kotlina Ilawska (słow. Ilavská kotlina)
- 514.33 Kotlina Wielkiej Bytczy (słow. Bytčianská kotlina)
- 514.34 Kotlina Żylińska (słow. Žilinská kotlina)
- 514.3 Dolina Środkowego Wagu
- 514.4 Łańcuch Małofatrzański
- 514.41 Góry Inowieckie (słow. Považský Inovec)
- 514.42 Góry Strażowskie (słow. Strážovské vrchy)
- 514.43 Mała Fatra (słow. Malá Fatra)
- 514.4 Łańcuch Małofatrzański
- 514.5 Łańcuch Tatrzański
- 514.51 Góry Choczańskie (słow. Chočské vrchy)
- 514.52 Tatry Zachodnie (słow. Západné Tatry)
- 514.53 Tatry Wschodnie (słow. Východné Tatry)
- 514.5 Łańcuch Tatrzański
- 514.6 Obniżenie Nitrzańsko-Turczańskie
- 514.61 Kotlina Środkowonitrzańska (słow. Střednonitrianská kotlina)
- 514.62 Kotlina Górnonitrzańska (słow. Hornonitrianská kotlina)
- 514.63 Żar (słow. Žiar)
- 514.64 Kotlina Turczańska (słow. Turčianska kotlina)
- 514.6 Obniżenie Nitrzańsko-Turczańskie
- 514.7 Obniżenie Liptowsko-Spiskie
- 514.71 Kotlina Liptowska (słow. Liptovská kotlina)
- 514.72 Kotlina Popradzka (słow. Popradská kotlina)
- 514.73 Kotlina Hornadzka (słow. Hornádska kotlina)
- 514.74 Góry Lewockie (słow. Levočské vrchy)
- 514.7 Obniżenie Liptowsko-Spiskie
- 514.8 Łańcuch Wielkofatrzański
- 514.81 Trybecz (słow. Tríbeč)
- 514.82 Ptacznik (słow. Vtáčnik)
- 514.83 Hroński Inowiec (słow. Pohronský Inovec)
- 514.84 Góry Krzemnickie (słow. Kremnické vrchy)
- 514.85 Wielka Fatra (słow. Veľká Fatra)
- 514.8 Łańcuch Wielkofatrzański
- 514.9 Łańcuch Niżnotatrzański
- 514.91 Niżne Tatry (słow. Nízke Tatry)
- 514.9 Łańcuch Niżnotatrzański
515-517 Wewnętrzne Karpaty Zachodnie
- 515.1 Bruzda Hronu
- 515.11 Kotlina Helpiańska (słow. Heľpianské podolie)
- 515.12 Kotlina Brezneńska (słow. Breznianská kotlina)
- 515.13 Kotlina Lopejska (słow. Lopejska kotlina)
- 515.14 Kotlina Bańskobystrzycka (słow. Žiarská kotlina)
- 515.15 Kotlina Zwoleńska (słow. Zvolenská kotlina)
- 515.16 Przełom Dubrawski
- 515.17 Kotlina Żarska (słow. Žiarská kotlina)
- 515.18 ostatni karpacki odcinek doliny Hronu (brak nazwy w „Karpatach” J. Kondrackiego)
- 515.1 Bruzda Hronu
- 515.2 Łańcuch Rudaw Słowackich
- 515.21 Góry Szczawnickie (słow. Štiavnické vrchy)
- 515.22 Jaworie (słow. Javorie)
- 515.23 Polana (słow. Poľana)
- 515.24 Góry Bystrzyckie (słow. Bystricka vrchovina)
- 515.25 Rudawy Weporskie (słow. Veporské rudohorie lub Veporské vrchy)
- 515.26 Rudawy Gemerskie (słow. Gemerské rudohorie lub Stolické vrchy)
- 515.27 Góry Straceńskie (słow. Slovenský raj)
- 515.28 Rudawy Spiskie (słow. Volovské vrchy + Čierna hora)
- 515.29 Branisko i Bachureń
- 515.29* Branisko (słow. Branisko)
- 515.29* Bachureń (słow. Bachureň)
- 515.2 Łańcuch Rudaw Słowackich
- 516.1 Kotlina Południowosłowacka (słow. Juhoslovenska kotlina)
- 516.11 Pogórze Krupińskie (słow. Krupinská planina)
- 516.12 Kotlina Ipelska (słow. Ipeľská kotlina)
- 516.13 Kotlina Łuczeńska (słow. Lučenecká kotlina)
- 516.14 Kotlina Rimawska (słow. Rimavská kotlina)
- 516.15 Kotlina Borsod
- 516.1 Kotlina Południowosłowacka (słow. Juhoslovenska kotlina)
- 516.2 Kras Słowacko-Węgierski (słow. Slovenský kras)
- 516.3 Cserehát
- 516.4 Kotlina Koszycka (słow. Košická kotlina)
- 517.1 Góry Tokajsko-Slańskie (słow. Slanské vrchy – Góry Slańskie i Zemplínské vrchy, węg. Tokaji Hegység / Zempleni Hegység – Góry Zemplińskie)
- 517.2-5 Średniogórze Północnowęgierskie (węg. Északi-középhegség)
- 517.2 Góry Bukowe (węg. Bükk)
- 517.3 Matra
- 517.4 Cserhát (słow. Cerová vrchovina, węg Cserhát)
- 517.5 Börzsöny
- 517.2-5 Średniogórze Północnowęgierskie (węg. Északi-középhegség)
522, 524-526 Zewnętrzne Karpaty Wschodnie
- 522.1 Beskidy Lesiste
- 522.11 Góry Sanocko-Turczańskie (ukr. Werchnio-Dnistrowśki Beskydy – dotyczy tylko Gór Turczańskich)
- 522.12 Bieszczady Zachodnie
- 522.13 Bieszczady Wschodnie (ukr. Werchowyńsko-Wododilnyj chrebet i Skoliwśki Beskydy)
- 522.14 Beskidy Brzeżne (ukr. Berehowi lub Krajowi Karpaty)
- 522.15 Gorgany
- 522.16 Beskidy Pokucko-Bukowińskie
- 522.1 Beskidy Lesiste
- 522.2 Beskidy Połonińskie (ukr. Połonynśkyj chrebet)
- 522.21 Połonina Równa (ukr. Połonyna Riwna)
- 522.22 Połonina Borżawa
- 522.23 Połonina Czerwona (ukr. Krasna Połonyna)
- 522.24 Świdowiec (ukr. Swydowieć)
- 522.25 Czarnohora (ukr. Czornohora)
- 522.26 Połoniny Hryniawskie (ukr. Hryniawśki Hory)
- 522.2 Beskidy Połonińskie (ukr. Połonynśkyj chrebet)
- 524-525 Karpaty Mołdawsko-Munteńskie
- 524.1 Obcinele Bukowińskie
- 524.2 Stînișoara
- 524.3 Țarcău
- 524.4 Dolina Trotuszu i Kotlina Darmanești
- 524.5 Góry Czukaskie
- 524.6 Góry Oituz
- 525.1 Góry Vrancei
- 525.2 Góry Buzău
- 525.3 Góry Gîrbova
- 524-525 Karpaty Mołdawsko-Munteńskie
- 526 Subkarpaty Wschodnie
- 526.1 Subkarpaty Mołdawskie
- 526.2 Subkarpaty Munteńskie
- 526 Subkarpaty Wschodnie
- 523.1 Karpaty Marmaroskie (rum. Munții Maramureșului)
- 523.2 Kotlina Marmaroska (rum. Depresiunea Maramureș)
- 523.3 Góry Rodniańskie (rum. Munții Rodnei)
- 523.* Kotlina Dornej Watry (rum. Depresiunea Dornelor)
- 523.4 Góry Bystrzyckie
- 523.41 Obcina Mestecăniș
- 523.42 Giumalăul-Rarăul
- 523.43 Pietrosul
- 523.44 Budac
- 523.45 Ceahlău
- 523.46 Giurgeu
- 523.47 Hăghimaș
- 523.4 Góry Bystrzyckie
- 523.5 Łańcuch Wyhorlacko-Gutyński (słow. Vihorlatsko-gutínska oblasť, ukr. Wułkanicznyj chrebet)
- 523.51 Wyhorlat (słow. Vihorlatské vrchy)
- 523.52 Makowica (ukr. Makowycia)
- 523.53 Bużora
- 523.54 Tupy
- 523.55 Góry Oaș
- 523.56 Góry Gutyńskie (rum. Gutîi)
- 523.57 Góry Cybleskie (rum. Țibleș)
- 523.5 Łańcuch Wyhorlacko-Gutyński (słow. Vihorlatsko-gutínska oblasť, ukr. Wułkanicznyj chrebet)
- 523.6 Łańcuch Kelimeńsko-Hargicki
- 523.61 Bîrgău
- 523.62 Góry Kelimeńskie (rum. Călimăn)
- 523.63 Góry Harghita
- 523.64 Baraoltu
- 523.65 Góry Bodoc
- 523.66 Perșani
- 523.6 Łańcuch Kelimeńsko-Hargicki
- 523.7 Obniżenie Gheorgeńsko-Braszowskie
- 523.71 Kotlina Giurgeu (rum. Depresiunea Giurgeu)
- 523.72 Kotlina Ciuc (rum. Depresiunea Ciuc)
- 523.73 Kotlina Braszowska (rum. Depresiunea Brașovului)
- 523.7 Obniżenie Gheorgeńsko-Braszowskie
rum. Carpații Meridionali
- 531.1 Grupa Fogaraska
- 531.11 Bucegi
- 531.12 Leaota
- 531.13 Piatra Craiului
- 531.14 Góry Iezerul
- 531.15 Góry Fogaraskie (rum. Munții Făgărașului)
- 531.16 Obniżenie Lovistei
- 531.17 Pasmo Cozia
- 531.1 Grupa Fogaraska
- 531.2 Grupa Parângu
- 531.21 Góry Căpătini
- 531.22 Parâng
- 531.23 Obniżenie Lotru
- 531.24 Góry Lotru
- 531.25 Góry Sybińskie
- 531.26 Góry Sebeș
- 531.2 Grupa Parângu
- 531.3 Grupa Godeanu-Retezat
- 531.31 Kotlina Petroșeni
- 531.32 Masyw Retezat
- 531.33 Masyw Godeanu
- 531.34 Góry Țarcu
- 531.35 Bruzda Czerny
- 531.36 Góry Vîlcan
- 531.37 Góry Mehedinți
- 531.3 Grupa Godeanu-Retezat
- 531.4 Poiana Ruscă
532 Subkarpaty Południowe (Getyckie)
- 532.1 Subkarpaty Ardżeszu
- 532.2 Subkarpaty Aluty
- 532.3 Subkarpaty Olteńskie
533 Góry Banackie
- 533.1 Bruzda Temesz-Czerna
- 533.2 Góry Almăj
- 533.3 Góry Locva
- 533.4 Kotlina Almăj
- 533.5 Masyw Semenic
- 533.6 Góry Anińskie
- 533.7 Obniżenie Caraș-Reșița
- 533.8 Góry Dognecea
- 541.1 Wyżyna Samoszu (rum. Podișul Someșan)
- 541.2 Równina Transylwańska (rum. Cîmpia Transilvaniei)
- 541.3 Dolina Środkowej Maruszy
- 541.4 Wyżyna Tyrnawska (rum. Podișul Tirnavelor)
- 541.5 Kotlina Fogaraska (rum. Depresiunea Făgărașului)
- 541.6 Kotlina Sybińska
- 541.7 Kotlina Hațeg
(rum. Apuseni)
- 542.1 Masyw Biharu (rum. Bihor)
- 542.2 Góry Maruszy
- 542.21 Góry Zarand
- 542.22 Rudawy Siedmiogrodzkie (rum. Munții Metaliferi)
- 542.23 Góry Trascău
- 542.24 Bruzda Maruszy
- 542.2 Góry Maruszy
- 542.3 Góry Kereszu
- 542.31 Góry Codru
- 542.32 Kotlina Beiuș
- 542.33 Pădurea Craiului
- 542.34 Kotlina Vad
- 542.3 Góry Kereszu
- 542.4 Góry Seș-Meseș
- 542.41 Góry Seș
- 542.42 Góry Meseș
- 542.43 Kotlina Șimleu
- 542.4 Góry Seș-Meseș
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Wincenty Pol: Rzut oka na północne stoki Karpat, Kraków 1851
- ↑ Antoni Rehman: Karpaty opisane pod względem fizyczno-geograficznym, Lwów 1895
- ↑ Ludomir Sawicki: Terminologja regjonalna ziem polskich, w: "Polskie słownictwo geograficzne"I., Kraków 1922
- ↑ Stanisław Pawłowski: O nazwach używanych w geografji ziem polskich, w: "Przegląd Kartograficzny" 1923
- ↑ Stanisław Pawłowski: O podziale polskich Karpat Wschodnich, w: "Czasopismo Geograficzne" 1928
- ↑ Włodzimierz Kubijowicz: Jednostki krajobrazowe w polskich Karpatach Wschodnich, w: "Czasopismo Geograficzne" 1927
- ↑ Walery Goetel: Zagadnienia regjonalizmu górskiego w Polsce, w: "Wierchy" R. 14, Kraków 1936, s. 129-168
Bibliografia
- Jerzy Kondracki Karpaty, wydanie drugie poprawione, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, ISBN 83-02-04067-3.