Roman Duda
Data i miejsce urodzenia | 27 lutego 1935 | ||
---|---|---|---|
Senator I kadencji | |||
Okres | od 18 czerwca 1989 | ||
Przynależność polityczna | Obywatelski Klub Parlamentarny | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Roman Jan Duda (ur. 27 lutego 1935 w Starych Brodach) – polski matematyk i polityk, profesor nauk matematycznych, w latach 1995–1999 rektor Uniwersytetu Wrocławskiego, senator I kadencji, wiceminister edukacji narodowej (1991–1993).
Życiorys
Wykształcenie i działalność zawodowa
Urodził się we wsi Stare Brody, położonej na przedmieściach miasta Brody w ówczesnym województwie tarnopolskim. W 1956 ukończył studia na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego. Był uczniem Bronisława Knastera i Edwarda Marczewskiego[1]. W latach 1956–1961 był pracownikiem Instytutu Matematyki UWr. W 1961 uzyskał stopień naukowy doktora. Od 1961 był adiunktem w Instytucie Matematycznym PAN w Oddziale Wrocławskim, habilitował się w 1968, od 1972 pracował jako docent, w 1976 mianowany profesorem nadzwyczajnym. W 1980 powrócił do pracy na Uniwersytecie Wrocławskim, w 1981 został kierownikiem Zakładu Historii i Metodyki Nauki, w latach 1984–1985 był dziekanem Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii (został usunięty z przyczyn politycznych). W latach 1995–1999 był rektorem Uniwersytetu Wrocławskiego[2]. Był później wykładowcą na Wydziale Matematyki i Informatyki tej uczelni i w Wyższej Szkole Zarządzania i Finansów we Wrocławiu. Zajmował stanowisko wiceprzewodniczącego jednego z wydziałów w Komitecie Historii Nauki i Techniki Polskiej Akademii Nauk. W latach 1987–1989 był wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Matematycznego, którego członkiem jest od 1958. Od 1966 należy do Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, był również członkiem Towarzystwa Popierania i Krzewienia Nauk (od 1980)[3]. W latach był 1993–2004 redaktorem naczelnym „Wiadomości Matematycznych”.
Jest autorem i współautorem kilkudziesięciu publikacji z zakresu topologii i historii matematyki. Autor m.in. książek:
- Wprowadzenie do topologii (w dwóch częściach: Część I. Topologia ogólna oraz Część II. Topologia algebraiczna. Topologia rozmaitości, seria „Biblioteka Matematyczna”, Państwowe Wydawnictwa Naukowe, Warszawa 1986, ISBN 83-01-05714-9),
- Lwowska szkoła matematyczna (Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2007, ISBN 978-83-229-2868-4),
- Matematycy XIX i XX wieku związani z Polską (Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2012, ISBN 978-83-229-3316-9),
- Historia matematyki w Polsce na tle dziejów nauki i kultury (Instytut Historii Nauki PAN-Aspra, Warszawa 2019, ISBN 978-83-7545-822-0).
Autor haseł polska szkoła matematyczna i dualność w Encyklopedii PWN[4][5].
Działalność polityczna
Należał do PZPR (1955–1964). Pod koniec lat 70. współpracował z Komitetem Obrony Robotników, uczestniczył w akcjach protestacyjnych przeciwko zmianom w Konstytucji PRL oraz w obronie ofiar wydarzeń radomskich w 1976. W 1978 podpisał deklarację założycielską Towarzystwa Kursów Naukowych.
W PRL informacje na jego temat podlegały cenzurze. Od 1977 jego nazwisko znajdowało się na specjalnej liście osób objętych szczególną kontrolą cenzury. Zalecenia cenzorskie dotyczące jego osoby zanotował Tomasz Strzyżewski, który w swojej książce o peerelowskiej cenzurze opublikował notkę informacyjną Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk z 7 stycznia 1977. Wytyczne dla cenzorów wymieniały m.in. nazwisko Romana Dudy z adnotacją, by wszelkie próby popularyzowania w środkach masowego przekazu wskazanych osób sygnalizowano kierownictwu GUKPPiW. Zalecenia cenzorskie zezwalały jedynie na publikacje w prasie specjalistycznej, naukowej czy skryptach akademickich[6].
W 1980 wstąpił do „Solidarności”, współpracował z Ośrodkiem Badań Społecznych przy zarządzie Regionu Dolny Śląsk, brał udział w I Krajowym Zjeździe Delegatów w Gdańsku jako ekspert. Po wprowadzeniu stanu wojennego był internowany od 6 do 14 stycznia 1982. Po zwolnieniu pełnił funkcję przewodniczącego Arcybiskupiego Komitetu Charytatywnego, działającego pod patronatem Henryka Gulbinowicza i zajmującego się udzielaniem pomocy materialnej, prawnej i lekarskiej, internowanym, aresztowanym oraz ich rodzinom, a także dokumentowaniem przejawów represji, w tym przebiegu procesów sądowych. Od 1984 kierował Społeczną Komisją Rewizyjną kontrolującą finanse RKS Dolny Śląsk, od 1985 był członkiem wrocławskiego Społecznego Komitetu Nauki[7]. W 1986 został współtwórcą Studium Społecznego Archidiecezji Wrocławskiej, a w 1988 członkiem Komitetu Obywatelskiego przy przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie[3][8].
Brał udział w obradach Okrągłego Stołu, w podzespole ds. nauki, oświaty i postępu technicznego. W latach 1989–1991 był członkiem wojewódzkiego Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”[3][8]. W wyborach w 1989 został wybrany w województwie wrocławskim do Senatu I kadencji – z rekomendacji Komitetu Obywatelskiego. Zasiadał w Komisji Kultury, Środków Przekazu, Nauki i Edukacji Narodowej oraz w Komisji Spraw Zagranicznych[9]. Był wiceministrem edukacji narodowej w randze podsekretarza stanu w rządzie Jana Krzysztofa Bieleckiego i w następnych gabinetach (1991–1993).
Odznaczenia i wyróżnienia
- 2019 – Złota Odznaka Honorowa Wrocławia[10].
- 2013 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski[11]
- 2008 – Nagroda im. Samuela Dicksteina[12]
- 1999 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski[13]
- 1998 – Tytuł honorowego obywatela Kłodzka[14]
- 1989 – Medal Komisji Edukacji Narodowej[3]
- 1970 – Nagroda im. Stefana Banacha[15]
- 1961 – Nagroda PTM dla młodych matematyków[12]
Przypisy
- ↑ JanJ. Harasimowicz JanJ. (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, s. 166 .
- ↑ Kto jest kim w Polsce, Warszawa: PAI, 2001, s. 178 .
- ↑ a b c d Kto jest kim we Wrocławiu. Informator biograficzny, Wrocław: Fox, 1999, s. 83–84 .
- ↑ Polska szkoła matematyczna, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-09-17] .
- ↑ Dualność, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-12] .
- ↑ TomaszT. Strzyżewski TomaszT., Wielka księga cenzury PRL w dokumentach, Warszawa: Prohibita, 2015, s. 139, ISBN 978-83-61344-70-4 .
- ↑ NSZZ „Solidarność” Region Dolny Śląsk, [w:] ŁukaszŁ. Kamiński ŁukaszŁ., GrzegorzG. Waligóra GrzegorzG. (red.), NSZZ Solidarność 1980–1989. Tom 6. Polska południowa, Warszawa: IPN, 2010, s. 425, 433 .
- ↑ a b Okrągły stół. Kto jest kim. Solidarność. Opozycja. Biogramy. Wypowiedzi, Warszawa: Myśl, 1989, s. 44 .
- ↑ Roman Duda [online], senat.pl [dostęp 2021-10-30] .
- ↑ Odznaka Honorowa Wrocławia – Wrocław z wdzięcznością „Wratislavia Grato Animo” [online], um.wroc.pl [dostęp 2022-11-14] .
- ↑ M.P. z 2014 r. poz. 487.
- ↑ a b OlgaO. Mikołajczyk OlgaO., Nagrody główne PTM [online], matematyka.wroc.pl [dostęp 2015-10-19] .
- ↑ M.P. z 2000 r. nr 11, poz. 209.
- ↑ Nominacje, doktoraty, wyróżnienia, nagrody [online], „Przegląd Uniwersytecki Uniwersytetu Wrocławskiego” R. 4, nr 6 (39), 1998, s. 4 [dostęp 2012-02-17] .
- ↑ Nagroda główna PTM im. Stefana Banacha [online], ptm.org.pl [dostęp 2015-10-19] .
Bibliografia
- Prof. zw. dr hab. Roman Duda, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2012-02-17] .
- BarbaraB. Drabicka-Klint BarbaraB., Roman Duda, Encyklopedia Solidarności [zarchiwizowane 2020-10-22] .
- Kto jest kim w Polsce, Warszawa: PAI, 2001, s. 178 .
- Kto jest kim we Wrocławiu. Informator biograficzny, Wrocław: Fox, 1999, s. 83–84 .
- Okrągły stół. Kto jest kim. Solidarność. Opozycja. Biogramy. Wypowiedzi, Warszawa: Myśl, 1989, s. 44 .
Linki zewnętrzne
Roman Duda w bazie Mathematics Genealogy Project (ang.) [dostęp 2021-10-30].
- p
- d
- e
|
- p
- d
- e
- p
- d
- e
XX wiek |
|
---|---|
XXI wiek |
|
- p
- d
- e
- od 4 lipca 1989 do 25 listopada 1991
Marszałek Senatu | |
---|---|
Wicemarszałkowie |
|
Członkowie |
|
- identyfikator osoby w serwisie „Nauka Polska”: 32387