Roman Sikorski
![]() Roman Sikorski | |
Państwo działania |
|
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 11 lipca 1920 |
Data i miejsce śmierci | 12 września 1983 |
Zawód, zajęcie | matematyk |
profesor nauk matematycznych | |
Alma Mater | Uniwersytetu Warszawskiego[1], Instytutu Matematycznego PAN |
Polska Akademia Nauki | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Roman Sikorski (ur. 11 lipca 1920 w Mszczonowie, zm. 12 września 1983 w Warszawie) – polski matematyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego[1] i Instytutu Matematycznego PAN, członek rzeczywisty PAN, autor prac z logiki matematycznej, algebr Boole’a, topologii, funkcji rzeczywistych, analizy funkcjonalnej (teoria wyznacznikowa dla pewnego typu operatorów liniowych ograniczonych na przestrzeniach Banacha), oryginalne ujęcie teorii dystrybucji.
![]() | Zobacz kolekcję cytatów z Romana Sikorskiego w Wikicytatach |
Życiorys
Urodził się w rodzinie Ignacego i Józefy z Wasilewskich[2]. Szkołę średnią ukończył w Żyrardowie w 1937[3]. Studia rozpoczął w czasie II wojny światowej, był żołnierzem Armii Krajowej, aresztowany, ukrywał się. Kształcił się na tajnych kompletach.
Studia matematyczne ukończył w 1947 w Uniwersytecie Warszawskim, ale już od 1945 prowadził zajęcia dla studentów jako pomocniczy pracownik naukowy. W 1948 przebywał 8 miesięcy na stypendium w Zurychu, gdzie napisał pracę doktorską pt. Nieskończenie addytywne ciała Boole'a[3], w której udowodnił twierdzenie, nazwane później twierdzeniem Loomisa-Sikorskiego o reprezentowalności -algebr Boole'a. Po powrocie do kraju uzyskał stopień doktora na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym UW. W 1950 habilitował się i otrzymał nominację na docenta. W latach 1950/51 i 1951/52 był kolejno zastępcą profesora i profesorem kontraktowym Politechniki Warszawskiej, prowadząc także na UW wykłady zlecone. W 1952 powrócił na stałe na Uniwersytet Warszawski, początkowo na stanowisko profesora kontraktowego. W 1954 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w roku 1957 - profesora zwyczajnego. W latach 1960–1970 był kierownikiem Katedry Funkcji Rzeczywistych, a w latach 1970–1980 kierownikiem Zakładu Analizy Matematycznej[3].
Pracował również w Instytucie Matematycznym Polskiej Akademii Nauk, gdzie w latach 1949–1974 był samodzielnym pracownikiem nauki, w latach 1964–1967 wicedyrektorem, a w latach 1967–1970 dyrektorem tego instytutu[3].
W 1962 został członkiem korespondentem, a w 1972 członkiem rzeczywistym PAN[4]. Od 1946 był członkiem Polskiego Towarzystwa Matematycznego, latach 1951–1955 pełnił funkcję sekretarza generalnego, w latach 1957–1965 wiceprezesa Zarządu Głównego, a w latach 1965–1977 prezesa PTM. W 1977 Walne Zgromadzenie PTM nadało mu tytuł członka honorowego[3].
Od 1969 był zastępcą przewodniczącego Komitetu Nauk Matematycznych, a w latach 1972–1974 zastępcą sekretarza Wydziału III PAN. W latach 1975–1977 był też przewodniczącym Rady Naukowej Instytutu Matematyki Uniwersytetu Warszawskiego, a także członkiem Rady Naukowej Instytutu Matematyki Politechniki Warszawskiej.
Wspólnie z Heleną Rasiową prowadził seminarium z algebry i teorii krat na Uniwersytecie Warszawskim. Był promotorem 8 doktoratów, w tym: Adama Buraczewskiego, Karola Krzyżewskiego, Marcina Kuczmy, Tadeusza Leżańskiego, Tadeusza Traczyka, Antoniego Wiwegera i Wacława Zawadowskiego[5][6][7][8].
Razem z Heleną Rasiową udowodnił twierdzenie, nazywane dziś lematem Rasiowej–Sikorskiego. Lemat ten posłużył im do konstrukcji nowego dowodu twierdzenia Gödla. Wspólnie z Rasiową napisał też monografię The Mathematics of metamathematics (Matematyka metamatematyki, 1963). Ponadto jest autorem monografii Boolean Algebras (Algebry Boole’a, 1960), napisał również podręczniki: Funkcje rzeczywiste (t. I i II 1958–1959), Rachunek różniczkowy i całkowy. Funkcje wielu zmiennych (1967) i Wstęp do geometrii różniczkowej (1972). Lista ponad 113 publikacji jest w różnych bazach[9][10].
W 1967 uogólnił pojęcie rozmaitości różniczkowej do przestrzeni różniczkowej. Rozpowszechniał to pojęcie w swoim podręczniku[11]. Po jego śmierci tę teorię rozwijali matematycy warszawscy (Zbigniew Żekanowski, Adam Kowalczyk, Wiesław Sasin) i krakowscy (Jacek Gruszczak, Piotr Multarzyński), stosując ją do problemu osobliwości w ogólnej teorii względności Einsteina[12].
W 1945 ożenił się z Krystyną z Bobińskich (ur. 1917). Miał syna Krzysztofa (ur. 1946)[2], który został inżynierem elektronikiem[3].
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 44-1-24)[13].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1974)
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1968)
- Złoty Krzyż Zasługi (1955)
- Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974)
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955)
- Medal Komisji Edukacji Narodowej (1973)
Źródło:[3].
Nagrody
- Nagroda PTM im. Stanisława Mazurkiewicza (1950)
- Nagroda Państwowa II stopnia za zespół prac z podstaw matematyki (1955)[14]
- Nagroda I stopnia Ministra Szkolnictwa Wyższego (1965, 1968, 1973)[3]
Przypisy
- ↑ a b Sikorski Roman, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-02] .
- ↑ a b Roman Sikorski M.J. Minakowski, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2024-06-19].
- ↑ a b c d e f g h MaciejM. Mączyński MaciejM., TadeuszT. Traczyk TadeuszT., Roman Sikorski (1920–1983) [online], wydawnictwa.ptm.org.pl [dostęp 2024-06-19] .
- ↑ Sikorski, Roman, [w:] Członkowie Polskiej Akademii Nauk [online], PAN [dostęp 2021-10-12] .
- ↑ Roman Sikorski in Mathematical Genealogy Project. [dostęp 2024-02-09]. (ang.).
- ↑ Helena Rasiowa. Prace Romana Sikorskiego z logiki matematycznej. „Annales Societatis Mathematicae Polonae, Series II, Wiadomości Matematyczne”. XXIV (2), s. 161–165, 1982. DOI: 10.14708/wm.v24i02.3901. ISSN 2080-5519.
- ↑ Tadeusz Traczyk. Prace Romana Sikorskiego z teorii algebr Boole’a. „Annales Societatis Mathematicae Polonae, Series II, Wiadomości Matematyczne”. XXIV (2), s. 165–169, 1982. DOI: 10.14708/wm.v24i02.3902. ISSN 2080-5519.
- ↑ E. Grzegorek, Czesław Ryll-Nardzewski. Prace Romana Sikorskiego z teorii miary. „Annales Societatis Mathematicae Polonae, Series II, Wiadomości Matematyczne”. XXIV (2), s. 169-173, 1982. DOI: 10.14708/wm.v24i02.3903. ISSN 2080-5519.
- ↑ Roman Sikorski: Lista publikacji w MathSciNet. 1947, American Mathematical Society [dostęp 2021-02-19]. (ang.).
- ↑ Roman Sikorski: Lista publikacji w zbMATH. 1947, FIZ Karlsruhe GmbH [dostęp 2024-02-09]. (ang.).
- ↑ Heller 2002 ↓, s. 79.
- ↑ Heller 2002 ↓, s. 81.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: Roman Sikorski, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-06-26] .
- ↑ Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki. „Życie Warszawy”. Rok XII, Nr 173 (3656), s. 5, 22 lipca 1955. Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”. [dostęp 2024-06-19].
Bibliografia
- MichałM. Heller MichałM., Początek jest wszędzie. Nowa hipoteza pochodzenia Wszechświata, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2002, ISBN 83-7255-127-8 .
Literatura dodatkowa
- H. Rasiowa, T. Traczyk, E. Grzegorek i C. Ryll-Nardzewski, P. Antosik, A. Pełczyński, Prace Romana Sikorskiego, „Wiadomości Matematyczne” 24 (2), s. 161–186, 1982.
- M. Mączyński i T. Traczyk, Roman Sikorski, „Wiadomości Matematyczne” 27 (2), s. 235–245, 1987.
- Encyklopedia szkolna Matematyka, WSiP, Warszawa 1990; ISBN 83-02-02551-8.
Linki zewnętrzne
John J. O'Connor; Edmund F. Robertson: Roman Sikorski w MacTutor History of Mathematics archive (ang.) [dostęp 2021-10-27].
- p
- d
- e
XX wiek |
|
---|---|
XXI wiek |
|
- PWN: 3975177
- PAN: SIKORSKI, Roman
- identyfikator osoby w serwisie „Nauka Polska”: 216757
- MacTutor: Sikorski