Ryszard Białous
![]() | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 4 kwietnia 1914 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 24 marca 1992 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1937–1945 | ||
Siły zbrojne |
| ||
Jednostki | |||
Stanowiska | dowódca batalionu | ||
Główne wojny i bitwy | powstanie warszawskie | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Ryszard_Bia%C5%82ous_gr%C3%B3b.jpg/240px-Ryszard_Bia%C5%82ous_gr%C3%B3b.jpg)
Ryszard Mieczysław Białous, ps. „Jerzy”, „Zygmunt”, „Taran”, (ur. 4 kwietnia 1914 w Warszawie, zm. 24 marca 1992 w Neuquén, w Argentynie) – instruktor harcerski Szarych Szeregów, harcmistrz, oficer Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego, dowódca harcerskiego batalionu „Zośka”.
Życiorys
Był synem Stanisława, pracownika kolei i Marcjanny z d. Dobrskiej[1]. Mieszkał z rodzicami przy ul. Dzielnej 58 m. 6[1].
Rozpoczął naukę w prywatnej szkole Marii Grzegorzewskiej przy ul. Chłodnej[1]. Od 1924 roku uczył się w Gimnazjum im. św. Stanisława Kostki w Warszawie. Od 10 roku życia działał w Związku Harcerstwa Polskiego – był drużynowym 6. Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. gen. Henryka Dąbrowskiego, później hufcowym Hufca Powiśle[2]. W 1932 roku zdał maturę i rozpoczął studia na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego[1]. W 1932 roku otrzymał stopień podharcmistrza. W 1933 roku przeniósł się na Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej[1][3]. Do wybuchu wojny zaliczył osiem semestrów na Politechnice i uzyskał absolutorium. Był współtwórcą zrzeszenia Wigierczyków (za co został zawieszony w prawach instruktora w ZHP). W marcu 1935 roku znalazł się w grupie 95 harcmistrzów i podharcmistrzów Chorągwi Warszawskiej, którzy na znak protestu przeciwko postawie władz naczelnych ZHP złożyli stopnie i wystąpili z organizacji[4].
Ukończył kurs Szkoły Podchorążych Rezerwy Saperów w Modlinie z drugą lokatą (wrzesień 1937 – wrzesień 1938). Podczas zajmowania przez Polskę Zaolzia w 1938 roku pełnił funkcję zastępcy dowódcy plutonu I batalionu „Zaolzie”[2]. W marcu 1939 roku został zmobilizowany do 8 batalionu saperów w Modlinie i wyznaczony na stanowisko adiutanta batalionu[2].
W kampanii wrześniowej walczył w obronie Warszawy. Jako sierżant podchorąży był dowódcą plutonu w 8 batalionie saperów. Został ciężko ranny w obie nogi i przez cztery miesiące leczył się w szpitalu wojskowym w budynku Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego, później ewakuowanym do podziemi kościoła św. Krzyża. Od listopada 1939 roku działał w konspiracji. Współtworzył program Szarych Szeregów, a w Głównej Kwaterze („Pasieka”) prowadził sprawy wojskowe. Do marca 1943 roku był kierownikiem organizacyjnym akcji N pod pseudonimem Zygmunt.
Wskutek porozumienia między Naczelnikiem Szarych Szeregów Florianem Marciniakiem a komendantem Kedywu Komendy Głównej AK Janem Kiwerskim „Dyrektorem” Ryszard Białous został dowódcą wojskowym warszawskich Grup Szturmowych, a Tadeusz Zawadzki „Zośka” – jego zastępcą.
Nazwany od pseudonimu Białousa Oddział Specjalny „Jerzy” został 1 września 1943 roku (krótko po śmierci Tadeusza Zawadzkiego) przekształcony w baon „Zośka” Kedywu Komendy Głównej AK. Batalion wchodził w skład oddziału dyspozycyjnego „Sztuka 90".
W powstaniu warszawskim nadal dowodził batalionem „Zośka” i był zarazem zastępcą dowódcy, a po śmierci Jana Kajusa Andrzejewskiego (ps. „Jan”), 31 sierpnia, został dowódcą Brygady Dywersji „Broda 53" w Zgrupowaniu „Radosław”. Ze swoim batalionem przeszedł cały jego powstańczy szlak bojowy: od Woli przez Stare Miasto do Powiśla Czerniakowskiego. Między innymi dowodził zwycięskim szturmem na obóz koncentracyjny KL Warschau przy ul. Gęsiej („Gęsiówka”), w którego wyniku uwolniono 348 żydowskich więźniów.
Ryszard Białous trzykrotnie awansował: styczeń 1941 – podporucznik rezerwy, maj 1943 – porucznik i wrzesień 1944 – kapitan. Wszystkie awanse zostały potwierdzone przez Główną Komisję Weryfikacyjną AK w Londynie 15 kwietnia 1946 roku. Trzykrotnie otrzymał Krzyż Walecznych, podczas powstania został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy.
Po upadku powstania był w niewoli niemieckiej w Bergen-Belsen, Oflagu II D Gross-Born i Stalagu X B Sandbostel. Uwolniony w kwietniu 1945 roku przez oddziały brytyjskie. Po wyzwoleniu z oflagu przydzielony do 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej. Po wojnie kontynuował działalność w ruchu harcerskim, wszedł w skład Rady Starszyzny Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech, był komendantem harcerstwa męskiego w Niemczech. Działał w Harcerskich Oddziałach Wojskowej Służby Wewnętrznej, pomagając byłym więźniom obozów. Od marca 1947 do lutego 1948 roku był Naczelnikiem ZHP poza granicami kraju.
W lipcu 1948 roku wyemigrował do Argentyny i zamieszkał w Neuquén, niedaleko granicy z Chile. Nadzorował budowę lotniska w Quillen, był dyrektorem uzdrowiska cieplicowego w Caviahue, następnie ministrem ds. planowania i rozwoju w rządzie prowincji Neuquén, a także dyrektorem generalnym zarządu dróg i energii elektrycznej w Patagonii. Założył pierwszy w Argentynie klub biathlonowy, był aktywnym narciarzem i alpinistą. Stał się wybitnym znawcą cywilizacji Araukanów. Działał w Związku Polaków w Argentynie[3].
W 30. rocznicę powstania warszawskiego w sierpniu 1974 roku przyjechał do Warszawy[5]. Było to jego ostatnie spotkanie z Warszawą. Swoje wspomnienia umieścił w książce Walka w pożodze.
Zmarł 24 marca 1992 roku w Neuquén w Argentynie i tam został pochowany. W czerwcu 2019 roku jego prochy sprowadzono do Polski i tymczasowo złożono w krypcie katedry polowej Wojska Polskiego[6]. 31 lipca pochowano je w kwaterze batalionu „Zośka” na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera 20A-3-12a)[7][8]. Tego samego dnia został pośmiertnie awansowany na stopień pułkownika[9]. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył go Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski i w czasie uroczystości pogrzebowej powiedział[10]:
Dla pana pułkownika Ryszarda Białousa, dla „Jerzego”, to marzenie o tym, aby Polska była niepodległa, była w pełni suwerenna, była wolna, była kwitnąca i żeby być w niej ... dzisiaj właśnie się realizuje. Po 75 latach od dnia, w którym był gotów stanąć do Powstania Warszawskiego
Decyzją Przewodniczącego ZHP, harcmistrza Dariusza Supła został pośmiertnie odznaczony Złotym Krzyżem za Zasługi dla ZHP[11].
Życie prywatne
29 czerwca 1939 wziął ślub z koleżanką ze studiów, Krystyną Błońską[2]. Miał troje dzieci: córkę Zofię, nauczycielkę, oraz synów: Jana, architekta, i Jerzego, topografa[3]. Jerzy Białous (Jorge) był obecny na uroczystościach pogrzebowych na Powązkach i powiedział, że jego ojciec „marzył zawsze o tym, żeby wrócić do kraju i być pochowanym z żołnierzami «Zośki»”[9].
Spuścizna archiwalna
Spuścizna po Ryszardzie Białousie ps. „Jerzy” została 15 maja 2007 roku przekazana przez MSZ do zasobu Archiwum Akt Nowych. Zawiera ona dokumenty z lat 1933–1987, znajdują się w niej dokumenty osobiste, dokumentacja Polskiego Państwa Podziemnego z lat 1939–1945, korespondencja, dokumentacja środowisk kombatanckich i harcerskich, opracowania, relacje, wycinki prasowe, mapy, fotografie, rysunki oraz dokumenty osób innych. Składają się na nie rękopisy, maszynopisy, a także druki[12].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari nr 11677
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[13] (31 lipca 2019)
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (3 maja 1966, za zasługi położone na polu pracy niepodległościowej i społecznej)[14]
- Krzyż Walecznych – trzykrotnie
- Złoty Krzyż za Zasługi dla ZHP (18 lipca 2019)
Przypisy
- ↑ a b c d e Zygmunt Głuszek: Szare Szeregi. Słownik biograficzny. Tom II. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2009, s. 30. ISBN 978-83-7399-337-2.
- ↑ a b c d Zygmunt Głuszek: Szare Szeregi. Słownik biograficzny. Tom II. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2009, s. 31. ISBN 978-83-7399-337-2.
- ↑ a b c Ryszard Białous. [w:] Powstańcze biogramy [on-line]. Muzeum Powstania Warszawskiego. [dostęp 2020-01-20].
- ↑ Zygmunt Głuszek: Szare Szeregi. Słownik biograficzny. Tom II. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2009, s. 32. ISBN 978-83-7399-337-2.
- ↑ Kronika wydarzeń w Warszawie 1 VII – 30 IX 1974. „Kronika Warszawy”. 1(21), s. 154, 1975.
- ↑ Tomasz Urzykowski: Powrót dowódcy „Zośki”. Chciał być pochowany w ojczystej ziemi. warszawa.wyborcza.pl, 29 czerwca 2019. [dostęp 2019-06-29].
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze
- ↑ Batalion Zośka - Uroczystości pogrzebowe Ryszarda Białousa „Jerzego” dowódcy Batalionu „Zośka” [online], batalionzoska.pl [dostęp 2024-04-25] (pol.).
- ↑ a b Uroczystości pogrzebowe Ryszarda Białousa – dowódcy batalionu Zośka. polskieradio24.pl, 31 lipca 2019. [dostęp 2019-07-31].
- ↑ Ryszard Białous, dowódca Batalionu „Zośka” spoczął na Powązkach [online], rfm24.pl, 31 lipca 2019 [dostęp 2019-08-01] .
- ↑ Przewodniczący ZHP: Nadaję Złoty Krzyż “Za zasługi dla ZHP” hm. Ryszardowi Białousowi [online], Związek Harcerstwa Polskiego [dostęp 2019-08-09] .
- ↑ Bartosz Nowożycki, Ryszard Białous ps. „Jerzy”, „Histmag.org”, 26 kwietnia 2009, dostęp 10 maja 2009.
- ↑ Dowódca słynnego Batalionu "Zośka" Ryszard Białous spoczął na Powązkach [online], Onet Wiadomości, 31 lipca 2019 [dostęp 2019-08-01] (pol.).
- ↑ Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 22, Nr 5 z 25 października 1966.
Linki zewnętrzne
- Bartosz Nowożycki, Ryszard Białous ps. „Jerzy”, „Histmag.org”, 26 kwietnia 2009, dostęp 10 maja 2009.
- Muzeum Powstania Warszawskiego. Powstańcze biogramy – Ryszard Białous
- p
- d
- e
ZHP w II RP |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Naczelnicy Szarych Szeregów |
| ||||
Naczelnicy ZHP poza granicami kraju |
| ||||
ZHP po II wojnie światowej |
| ||||
Naczelnik Harcerstwa |
| ||||
Naczelnicy ZHP |
|
- PWN: 3877099