Stefan Przanowski
![]() fot. B. Dorys ok. 1936 | |||
Data i miejsce urodzenia | 12 kwietnia 1874 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 17 lutego 1938 | ||
Miejsce spoczynku | |||
Zawód, zajęcie | inżynier-mechanik | ||
Edukacja | Szkoła Realna w Łowiczu | ||
Alma Mater | |||
Rodzice | Edward Przanowski, | ||
Małżeństwo | 1) Maria z Narkiewiczów | ||
Dzieci | Wojciech Przanowski (1922-1962) | ||
Krewni i powinowaci | Jan Przanowski (brat) | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Data urodzenia | 12 kwietnia 1874 | ||
---|---|---|---|
Data śmierci | 17 lutego 1938 | ||
Minister przemysłu i handlu | |||
Okres | od 26 listopada 1920 | ||
Poprzednik | Wiesław Chrzanowski | ||
Następca | Henryk Strasburger (p.o.) | ||
|
Stefan Przanowski (ur. 12 kwietnia 1874 w Słupcy, zm. 17 lutego 1938 w Krakowie) – polski inżynier-mechanik, przemysłowiec, działacz gospodarczy, minister aprowizacji, minister przemysłu i handlu.
Życiorys
Syn Edwarda Przanowskiego (1845–1929), żołnierza Powstania Styczniowego, inżyniera powiatowego w Słupcy i Łęczycy, brat Władysława Przanowskiego (1880–1937), inżyniera i pedagoga, założyciela i dyrektora Państwowego Instytutu Robót Ręcznych w Warszawie, brat Jana Przanowskiego (1873–1941), adwokata, posła na Sejm RP w latach 1930–1935.
Absolwent Gimnazjum Realnego w Łowiczu i Politechniki w Karlsruhe. Po pobycie w Niemczech przeniósł się do Warszawy, gdzie zarządzał kilkoma przedsiębiorstwami (m.in. „Biura technicznego Breitkopf i Przanowski, d. Leon Jantzen”).
W czasie I wojny był członkiem Komitetu Obywatelskiego Miasta stołecznego Warszawy i Zarządu Miasta Warszawy, kierował Sekcją Żywnościową. Zaangażował się także w działalność polityczną w ramach Międzypartyjnego Koła Politycznego. Należał do Polskiej Partii Postępowej. 7 grudnia 1917 wszedł do rządu Jana Kucharzewskiego jako minister aprowizacji. Ustąpił ze stanowiska wraz z całym gabinetem, w proteście przeciw pokojowi brzeskiemu.
W latach 1920–1921 w rządzie Wincentego Witosa objął ministerstwo przemysłu i handlu. Jako zwolennik wolnego rynku zlikwidował działające wcześniej urzędy etatystyczne: węglowy, naftowy, zbożowy. Nazywany był papieżem polskiego liberalizmu.
W 1921 dla uczczenia zasług inż. Stefana Przanowskiego – ówczesnego ministra przemysłu i handlu w Kopalni Soli w Wieliczce jednej z grot solnych nadano nazwę – komora Przanowski[1].
W czerwcu 1922 w czasie przesilenia rządowego desygnowany na premiera, gabinetu nie stworzył, gdyż nie uzyskał poparcia Naczelnika Państwa – Józefa Piłsudskiego. W 1922 kandydował do Sejmu RP z listy Centrum Mieszczańskiego, nie uzyskał jednak mandatu (wobec słabego wyniku całej listy); Przanowski wycofał się z polityki i pozostał przy działalności gospodarczej.
Przez wiele lat (1918–1930) był dyrektorem naczelnym, a następnie – od 1934 do śmierci w 1938 – prezesem Rady Nadzorczej Towarzystwa Akcyjnego Fabryk Metalowych „Norblin, Bracia Buch i T.Werner” w Warszawie.
Zaliczano Przanowskiego do najbardziej wpływowych przemysłowców i działaczy gospodarczych; zachował niezależność od kapitału obcego; był członkiem rad nadzorczych wielu spółek przemysłowych i banków:
- Banku Polskiego,
- Banku Śląskiego,
- Banku Dyskontowego,
- Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych (prezes Rady),
- Giełdy Pieniężnej w Warszawie,
- Górnośląskich Zjednoczonych Hut „Królewska” i „Laura” w Katowicach.
Był członkiem Prezydium Rady Centralnego Związku Polskiego Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów „Lewiatan”, wiceprezesem Izby Przemysłowo-Handlowej w Warszawie, wiceprezesem i członkiem Rady Polskiego Związku Przemysłowców Metalowych.
Wraz z Kołem Karlsruheńczyków przy Stowarzyszeniu Techników należał od 1924 do Polskiej Korporacji Akademickiej ZAG „Wisła”.[2]
Mieszkał w Warszawie przy Alejach Ujazdowskich 36 (Kamienica pod Gigantami); w 1924 nabył majątek ziemski (ponad 600 ha), wraz z pałacem[3], w Nowej Wsi koło Starogardu Gdańskiego na Pomorzu.
W małżeństwie z Zofią z Grabowskich miał syna Wojciecha (1922–1962), żołnierza Powstania Warszawskiego, inżyniera-mechanika[4] i córkę Izabelę Wasiak – polonistkę, nauczycielkę, wydawcę drugiego obiegu.
Pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 170-6-25)[5]; nagrobek[6] ozdobiony płaskorzeźbą „Smutek” – autorstwa Leona Szatzsznajdera.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Gr%C3%B3b_ministra_Stefana_Przanowskiego_na_Starych_Pow%C4%85zkach_w_Warszawie_po_renowacji_w_2022_roku.jpg/220px-Gr%C3%B3b_ministra_Stefana_Przanowskiego_na_Starych_Pow%C4%85zkach_w_Warszawie_po_renowacji_w_2022_roku.jpg)
W 2022 roku z inicjatywy Premiera RP Mateusza Morawieckiego grób ministra Przanowskiego o został odnowiony. Cały projekt był realizowany przez Fundację Stare Powązki[7] we współpracy z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1927)[8]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1924)[9]
- Złoty Krzyż Zasługi (1937)
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Korony Rumunii (Rumunia, 1922)
Przypisy
- ↑ Alfons Długosz chamber | Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka [online], muzeum.wieliczka.pl [dostęp 2017-11-26] [zarchiwizowane z adresu 2014-12-05] (ang.).
- ↑ Lista członków Związku Filistrów Gdańskiej Korporacji Z.A.G. „Wisła”, Warszawa [b.d.w.] (ok. 1928 r. i dalsze Listy).
- ↑ http://chatakociewia.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=217:paac-w-nowej-wsi-rzecznej&catid=57:paace&Itemid=106;
http://www.rotmanka.com/zamki/index.php?option=com_content&task=view&id=1348&Itemid=32. - ↑ Powstańcze Biogramy – Wojciech Przanowski [online], www.1944.pl [dostęp 2020-01-03] (ang.).
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: JĘDRUŚ PRZANOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-12-23] .
- ↑ http://www.komitetpowazkowski.home.pl/pdf/397.pdf.
- ↑ Trwają prace konserwatorskie przy nagrobkach Ministrów II RP – Fundacja Stare Powązki [online] [dostęp 2023-03-26] [zarchiwizowane z adresu 2023-06-03] (pol.).
- ↑ M.P. z 1927 r. nr 258, poz. 706 „za wybitne zasługi w organizowaniu przemysłu obrony Państwa i wybitny udział w pracach nad utrwaleniem sytuacji finansowej kraju”.
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 20.
Bibliografia
- Przanowski Stefan (1874–1938), [w:] Polski Słownik Biograficzny. Wrocław: Ossolineum, 1985 tom XXVIII/4, s. 640–642 (autor biogramu: Ryszard Szwoch).
- Ministrowie Polski Niepodległej 1918–1945, pod red. Marka Baumgarta, Henryka Walczaka i Adama Wątora. Szczecin: Wyd. Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2001, s. 327–329, ISBN 83-7241-146-8.
- Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku.
- Encyklopedia Warszawy (suplement).
- Słownik biograficzny techników polskich, tom 10 (autor biogramu: Józef Piłatowicz).
Linki zewnętrzne
- biogram Stefana Przanowskiego w iPSB
- fotografia Stefana Przanowskiego – autorstwa Benedykta Dorysa;
- fotografia: Pierwsze posiedzenie gabinetu Jana Kucharzewskiego w listopadzie 1917 r., pierwszy od lewej: Stefan Przanowski;
- Pogrzeb byłego ministra przemysłu i handlu Stefana Przanowskiego w Warszawie. Uroczystości na Cmentarzu Powązkowskim;
- Wprost Online – Przemysław Waingertner; [1];
- informacja o przekazaniu przez Przanowskiego nieruchomości w Starogardzie Gdańskim na cele charytatywne.
- p
- d
- e
- Rząd Obrony Narodowej
W dniu zaprzysiężenia |
|
---|---|
Późniejsi członkowie rządu |
|
- p
- d
- e
|
- PWN: 3963140