Syrena (mitologia)
![]() | Ten artykuł dotyczy mitologii. Zobacz też: inne znaczenia. |
![]() Arnold Böcklin – „Zabawa syren” (1886) | |||
Występowanie | mitologia grecka | ||
---|---|---|---|
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Vasnetsov_Sirin_Alkonost.jpg/220px-Vasnetsov_Sirin_Alkonost.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/John_William_Waterhouse_-_Ulysses_and_the_Sirens_%281891%29.jpg/220px-John_William_Waterhouse_-_Ulysses_and_the_Sirens_%281891%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Sirena_de_Canosa_s._IV_adC_%28M.A.N._Madrid%29_01.jpg/220px-Sirena_de_Canosa_s._IV_adC_%28M.A.N._Madrid%29_01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Syrenka_warszawska0205.jpg/220px-Syrenka_warszawska0205.jpg)
Syrena (gr. Σειρήν Seirḗn, l.mn. Σειρῆνες Seirē̂nes, łac. Siren, l.mn. Sirenes) – w mitologii greckiej to niebezpieczne i przebiegłe stworzenia femme fatale wyobrażane jako pół kobieta, pół ptak. Później, podobnie jak w mitologii rzymskiej, nimfa morska wyobrażana jako ryba z głową kobiety lub pod postacią pół kobiety, pół ryby.
Te dwa różne wyobrażenia syren wywołują czasem nieporozumienia, chociaż są one tożsame. W niektórych językach (polskim, francuskim, hiszpańskim, portugalskim lub rumuńskim) i tłumaczeniach „syrena” oznacza istotę związaną z wodą. W innych językach z reguły oznacza pół kobietę, pół ptaka, np. ros. сирена (zob. także syrin), ang. siren, szw. sirene – w odróżnieniu od istot związanych z wodą: ros. rusałka, ang. mermaid lub szw. sjöjungfru.
Syreny w literaturze
Odyseja
![Syrena i rybak, dzieło słynnego włoskiego malarza Giulio Aristide Sartorio.](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Giulio_Aristide_Sartorio_-_La_Sirena%2C_1893.jpg/220px-Giulio_Aristide_Sartorio_-_La_Sirena%2C_1893.jpg)
Syreny mieszkały na wyspie znajdującej się między wyspą Kirke a Skyllą i Charybdą. Siedziały na łące i śpiewały. Na wybrzeżu znajdowało się mnóstwo kości tych, którzy usłyszeli ich śpiew i wyszli na ląd. Odyseusz, przepływając statkiem w ich pobliżu, za radą Kirke kazał przywiązać się do masztu po wcześniejszym zalepieniu uszu woskiem swoim towarzyszom. Chciał usłyszeć ich śpiew i przeżyć. Wydał bezwzględny rozkaz, aby go nie rozwiązano, mimo błagań. Gdy jego statek szczęśliwie minął wyspę, zrozpaczone syreny rzuciły się w morskie odmęty.
Inne podania
Syreny zamieszkiwały małe wyspy na Morzu Śródziemnym (w pobliżu jońskiego miasta Fokaja), skąd wabiły urzekającym śpiewem żeglarzy i zabijały ich. Wedle Pauzaniasza straciły swe pióra w konkursie śpiewaczym z muzami, który przegrały. Muzy zaś uczyniły sobie z nich korony. Apollodorus podaje, iż były dziećmi Syreny, córki Melpomeny i boga rzeki Achelousa. Nosić miały imiona Pisinoe, Agalope i Thelxiepia. Pierwsza z nich grała na lirze, druga śpiewała, trzecia zaś przygrywała na flecie. Wedle greckiego Fizjologa, autorstwo którego pozostaje nieznane, były to bestie wodne, pół ryby, pół kobiety, wesołe w burze i sztormy, smutne zaś w czas ładnej pogody. Pięknymi pieśniami wabiły marynarzy i sprowadzały ich statki na mieliznę, następnie zaś je okradały, a ludzi pożerały. Pliniusz Starszy opisuje syreny również jako pół ryby, pół ludzi, których ciało jest jednak całe pokryte włosami. Męskie istoty, większe niż żeńskie, zwane były trytonami i często ponoć zatapiały statki, siadając w dużej ilości na jednej z burt, aż statek się przechylił.
Inne wersje mówią, że były to córki Zeusa, które towarzyszyły zmarłym w drodze do Hadesu. Troszczyły się o ich dusze i opłakiwały je, dlatego ich wizerunki umieszczano na nagrobkach.
Według innych podań mieszkały w niebie. Niebiańskie syreny były spokrewnione z muzami. Śpiewały i grały na instrumentach.
Jeszcze inne mity podają, że były córkami Forkosa i Keto albo Acheloosa. Homer wymienił dwie syreny; później pisano, że były trzy:
- Partenope
- Ligea
- Leukozja
Inne wersje wymieniają ich jeszcze więcej.
Orfeusz uratował Argonautów, zagłuszając śpiew nimf własną pieśnią i grą na lirze. Syreny rzuciły się do morza i zamieniły w rafy.
Syreny w kulturze
Heraldyka
Syrena z rybim ogonem występuje także w herbach miast i regionów, m.in. miasta Warszawy, holenderskiej gminy Eemsmond i fińskiego regionu Päijänne Tavastia. W Polsce poza Warszawą syrenę z rybim ogonem mają w herbach miasta Białobrzegi i Ustka.
Syrena w herbie Warszawy była przedstawiana jako skrzydlaty potwór w ciele mężczyzny o nogach byka i lwim ogonie, uzbrojonego w tarczę i miecz. W połowie XVI w. syrence nadano kobiece cechy, ale nadal była potworem ze skrzydłami smoka, szponami, ogonem i udami pokrytymi łuskami. W połowie XVIII w. wpływy klasycystyczne spowodowały zastąpienie potwora postacią półnagiej kobiety z bułatem i tarczą w rękach oraz zwiniętym rybim ogonem zamiast nóg. W obecnej formie godło stolicy zostało zatwierdzone w 1938 r.
Literatura
Horacy wspomina o syrenach w dziele Sztuka poetycka:
...desinit in piscem (mulier formosa superne)... – ...kończy się rybim ogonem (kobieta piękna w górnej połowie ciała...)[1]
Syreną jest też tytułowa bohaterka bajki Mała syrenka napisanej w 1836 r. przez Hansa Christiana Andersena. Po osiągnięciu wieku 15 lat pozwolono jej wypłynąć na powierzchnię. Wówczas zakochała się w księciu, którego zobaczyła w jego kajucie. Uratowała jego życie w czasie sztormu, który zatopił statek. Na jej prośbę czarownica zamieniła jej ogon w ludzkie nogi, ale odebrała jej zdolność mowy. Książę zaprzyjaźnił się z syreną, ale zakochał w księżniczce (przekonany, że właśnie ona uratowała mu życie). Syrenka mogłaby wrócić do poprzedniej postaci, jeśli zabiłaby księcia na łożu małżeńskim, ale ona wolała sama umrzeć.
Malarstwo
- Arnold Böcklin – „Syreny” (1875).
- Arnold Böcklin – „Zabawa syren” (1886).
- Wiktor Wasniecow – „Syrena i Alkonost. Ptaki radości i smutku” (1896).
- John William Waterhouse - "Syrena" (ok 1900) i "Syrena" (1901)
- Rene Magritte – „Kolektywny wynalazek” (1934), „Cuda natury” (1953)
- Giulio Aristide Sartorio – „Syrena i rybak” (1893)
Rzeźba
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Songkhla_mermaid.jpg/200px-Songkhla_mermaid.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Syrenka_%C5%81obeska.jpg/160px-Syrenka_%C5%81obeska.jpg)
- Syreny – rzeźba z brązu autorstwa Auguste Rodina powstała z 1884.
- Roy Lichtenstein – „Syrena” (1979)
- Niki de Saint Phalle – syrena z „Fontanny Strawińskiego” w Paryżu (1982 – 1983)
Muzyka
- Syreny – nokturn na orkiestrę Ca autorstwa Claude’a Debussy’ego
- Syreny – poemat symfoniczny autorstwa Reinholda Gliera skomponowany w 1908 r.
- The Siren – utwór grupy muzycznej Nightwish
- Syreny – utwór z 2014 autorstwa Artura Rojka
- Viridiana – utwór grupy muzycznej Closterkeller, opowiadający o śmierci syreny, której nie udało się zwabić żeglarza
- L'ile des Sirènes – miniatura autorstwa Karola Szymanowskiego z cyklu Metopes
Filmy i seriale
- Piotruś Pan film animowany z 1953
- Warszawska syrena – film z 1956 roku
- Syrenka Mako – serial animowany z 1970 roku
- Plusk! – film z 1984 roku
- I znowu plusk – film z 1988 roku
- Mała Syrenka – film animowany z 1989 roku
- Syreny – film z 1990 roku
- Przygody Syrenki – serial animowany z 1991 roku
- Metamorfoza – film z 1999 roku
- Mała Syrenka - serial animowany z 1991 roku
- Sindbad: Legenda siedmiu mórz – film animowany z 2003 roku
- Mermaid’s Forest – serial anime będący adaptacją mangi Mermaid Saga (2003)
- Mermaid Melody Pichi Pichi Pitch – serial anime (2003-2004)
- Klub Winx - serial animowany z 2004 roku
- Harry Potter i Czara Ognia – film z 2005 roku
- Akwamaryna – film z 2006 roku
- H2O – wystarczy kropla – serial TV (2006-2009)
- Jej Wysokość Zosia - serial animowany
- Jake i piraci z Nibylandii
- Barbie i podwodna tajemnica – film animowany z 2010 roku
- Piraci z Karaibów: Na nieznanych wodach – film z 2011 roku
- Syreny z Mako – serial TV z 2014 roku
- Córki dancingu – film z 2015 roku
- Syrena – film z 2016 roku
- Blue my mind – film z 2017 roku
- Siren – serial z 2018 roku
- Mała Syrenka - aktorska wersja animacji Disneya z 1989 roku
- Miss Kraken. Rubby Gillman - film animowany z 2023 roku
- Nasza Tajemnica-Książka z 2019 Roku(Kontynuacja H2O-Wystarczy Kropla i Syreny z Mako)
Zobacz też
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Syreny (powietrzne) |
- Syrin
- Warszawska Syrenka
- Arielka
- Harpie
- Trytony
- Ichtiocentaury
Przypisy
- ↑ Władysław Kopaliński: Syreny. W: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1987, s. 1128. ISBN 83-06-00861-8.
Bibliografia
- Apollodorus: The Library and Epitome, ed. Sir James George Frazer. London, 1921.
- Aaron J. Atsma: Seirenes. theoi.com. [dostęp 2013-08-18]. (ang.).
- Fizjolog, przeł. Jażdżewska K., Warszawa: Prószyński i S-ka, 2003.
- Fizjologi i Aviarium. Średniowieczne traktaty o symbolice zwierząt, przeł. S. Kobielus. Kraków: Wydawnictwo Benedyktynów TYNIEC, 2005.
- Władysław Kopaliński: Słownik mitów i kultury tradycji. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1987. ISBN 83-06-00861-8.
- Pauzaniasz: Wędrówka po Helladzie u stóp boga Apollona, przeł. H. Podbielski. Wrocław, 2005.
- Pliniusz Starszy: Historyi naturalnej ksiąg XXXVII, przeł. J. Łukaszewicz. Poznań, 1845.
- p
- d
- e
|
- p
- d
- e
Podgatunki |
|
---|---|
Czasopisma |
|
Kultura |
|
Nagrody | |
Rasy w fantastyce | |
Stworzenia w fantastyce | |
Powiązane tematy |
Wikiprojekt:Literatura Wikiprojekt:Fantastyka
- PWN: 3982162
- Britannica: topic/Siren-Greek-mythology
- Universalis: sirenes-mythologie
- SNL: sirener
- Catalana: 0142937
- DSDE: Sirene