Szczodrzenica sitowata
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | bobowce | ||
Rodzina | bobowate | ||
Podrodzina | |||
Rodzaj | szczodrzenica | ||
Gatunek | szczodrzenica sitowata | ||
Nazwa systematyczna | |||
Spartium junceum L. Sp.Pl. 708. 1753[3] | |||
| |||
|
Szczodrzenica sitowata (Spartium junceum L.) – gatunek rośliny z monotypowego rodzaju szczodrzenica (Spartium) z rodziny bobowatych. Rośnie w makii, na suchych zboczach, w świetlistych lasach, zwykle na skałach wapiennych; w basenie Morza Śródziemnego. Kwitnie od maja do sierpnia[4]. Roślina jest rozprzestrzeniona szeroko jako ozdobna i rośnie też zdziczała na obszarach suchych w południowej Europie, w Azji, Ameryce Północnej i Południowej[5]. Z kwiatów wytwarza się żółty barwnik, a pędy wykorzystuje się w plecionkarstwie[4], do wyrobu koszyków. Pozyskuje się z nich także włókna o długości 20–30 cm, wykorzystywane do wyrobu nici, powrozów, sieci rybackich i wyrobu tkanin[5]. Ziele zawiera także alkaloidy mające działanie przeczyszczające, przeciwwymiotne i moczopędne[4]. Powodowały one także zatrucia, zwłaszcza gdy mylono kwiaty szczodrzenicy z kwiatami żarnowca miotlastego, z których wyrabiano wino[6].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Spartium_junceum4.jpg/220px-Spartium_junceum4.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Spartium_junceum5.jpg/220px-Spartium_junceum5.jpg)
Morfologia
- Pokrój
- Krzew o prętowatych pędach, osiągający do 3,5 m wysokości[5], najczęściej od 1 do 3 m[4]. Pędy są okrągłe na przekroju, szarawo-zielone, słabo ulistnione lub bezlistne[5][4].
- Liście
- Zredukowane do jednego listka i bardzo rzadko rozmieszczone wzdłuż pędów[6]. Listek jest lancetowaty lub równowąski[5], o długości od 15 do 25 mm[3]. Szybko opada – jeszcze wiosną[5][6].
- Kwiaty
- Tworzą luźne grona na końcach młodych pędów[5], zebrane po 5–20[3]. Są obupłciowe[5]. Kielich ma do 7,5 mm długości. Korona osiąga 20–30 mm długości[3] i jest złocistożółta[5]. W typowym kwiecie motylkowym żagielek jest dłuższy od skrzydełek i łódeczki[3]. Pręciki w liczbie 10 z nitkami zrośniętymi[6]. Zalążnia siedząca, omszona, z wieloma zalążkami. Szyjka słupka odgięta, zwieńczona podługowatym znamieniem[3].
- Owoce
- Nagie, spłaszczone[6] strąki długości 6,5 do 10 cm i szerokości 6–7,5 mm[3]. Dojrzałe są czarne[4]. Zawierają od 12 do 20 nasion[3].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2017-02-21] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h Spartium junceum Linn.. [w:] Flora of Pakistan [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-02-21].
- ↑ a b c d e f Oleg Polunin, Anthony Huxley: Flowers of Mediterranean. London: Chatto an Windus, 1981, s. 94-95. ISBN 0-7011-2284-6.
- ↑ a b c d e f g h i Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 881. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ a b c d e Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 301. ISBN 0-333-73003-8.
- Catalana: 0112024
- BioLib: 39894
- EoL: 703629
- EUNIS: 170623
- Flora of North America: 220012715
- GBIF: 5355395
- identyfikator iNaturalist: 47406
- IPNI: 519057-1
- ITIS: 26967
- NCBI: 49843
- Plant Finder: 280486
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): ild-8471
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:519057-1
- Tela Botanica: 87249
- identyfikator Tropicos: 13033107
- USDA PLANTS: SPJU2
- CoL: 4YF5V