Szoszana Kossower
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 10 kwietnia 1922 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 18 czerwca 2008 |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne |
|
Stanowiska | łączniczka |
Główne wojny i bitwy | powstanie warszawskie |
Odznaczenia | |
![]() |
Szoszana Kossower ps. Emilia Rozencwajg (ur. 10 kwietnia 1922 w Radzyminie, zm. 18 czerwca 2008 w Tel Awiwie[1]) – członkini i wychowanka Betaru[2], żydowska działaczka ruchu oporu w czasie II wojny światowej, łączniczka żydowskiego i polskiego podziemia.
Życiorys
Urodziła się w Radzyminie, w rodzinie urzędnika Józefa Aarona Kossowera i Sary Cipory de domo Elman[1]. Wychowała się w rodzinnym mieście[1] i mieszkała w nim prawie do likwidacji radzymińskiego getta w 1942. W czasie okupacji niemieckiej straciła dwie siostry i ojca.
Do Warszawy przybyła pod imieniem Emilia Hodkowska i do końca wojny posługiwała się imieniem „Emilka”[3]. Ukrywała się po stronie aryjskiej, gdzie została łączniczką Armii Krajowej[1]. Używała pseudonimów „Jadwiga Ledźwińska” i „Wanda Borkowska”, należała do Betaru[3]. Była łączniczką Żydowskiego Związku Wojskowego (ŻZW)[3], choć deprecjonowała swoją działalność w ŻZW[1]. W wywiadzie udzielonym w 2000 r., polskiej dziennikarce Ance Grupińskiej wspominała, że nie była specjalnie aktywna. Jak sama wspomina „ze dwa razy zaniosłam broń do getta. Kupiłam ją po aryjskiej stronie i zaniosłam. Dałam ją komuś, ale nie pamiętam, jak on się nazywał. Nawet radziłam mu, żeby wyszedł z getta, bo on nie wyglądał jak Żyd. Ale nie chciał, został tam” oraz „ja nawet nie wiedziałam, że jest jakaś organizacja ŻZW. Żydzi prosili mnie o broń, udało mi się ją kupić, to im zaniosłam. Mnie nie było ważne, kto gdzie należy, wiedziałam, że broń jest przeciw Niemcom i to wszystko”.
Uczestniczyła w organizacji pomocy dla Żydów, wraz z Teodorem Pajewskim uwolniła historyka Emanuela Ringelbluma z obozu pracy w Trawnikach[3]. Przeprowadzała także Żydów z getta warszawskiego na stronę aryjską, w tym Rubina Feldszuha z żoną i córką, Jonasa Turkowa Hersza Berlińskiego oraz Eliahu Erlicha[3]. Działała w Batalionie Armii Krajowej im. Waleriana Łukasińskiego[3] i Żydowskim Komitecie Narodowym. Uczestniczyła w powstaniu warszawskim[4], po czym końca wojny dotrwała w obozie jenieckim Stalag VI C[3].
Po 1945 r. wyszła za mąż i urodziła córeczkę. Była pracowniczką Komitetu Żydowskiego, który znajdował się w Warszawie, przy ulicy Targowej. Najprawdopodobniej z obawy przez aresztowaniem nie przyznawała się do przynależności do Betaru i Armii Krajowej. Wyjechała z Polski w 1950 r.[4]
Upamiętnienia i odznaczenia
W 2020, na 78. rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim, przy metrze Centrum odsłonięto mural poświęcony kobietom walczącym w powstaniu. Została tam upamiętniona jako jedna z 9 Żydówek[5]. W 2022, wraz z Teodorem Pajewskim, została odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[3].
Przypisy
- ↑ a b c d e Kossower Szoszana [online], Wirtualny Sztetl [dostęp 2023-06-11] .
- ↑ AnkaA. Grupińska AnkaA., Ja myślałam, że wszyscy są razem [online], www.tygodnik.com [dostęp 2022-08-30] .
- ↑ a b c d e f g h Teodor Pajewski i Emilia Kossower-Rozencwajg odznaczeni za ratowanie Żydów [online], Żydowski Instytut Historyczny [dostęp 2023-06-11] (pol.).
- ↑ a b D. Flisiak, Działalność syjonistów-rewizjonistów w Polsce w latach 1944/1945-1950, Lublin 2020, s. 231.
- ↑ Poznaj bohaterki muralu [online], polin.pl [dostęp 2021-04-19] .
Bibliografia
- Dominik Flisiak, Działalność syjonistów-rewizjonistów w Polsce w latach 1944/1945-1950, Lublin 2020.
- Artykuł Dariusz Libionki z Lubelskiego IPN 64 lata po powstaniu w Getcie Warszawskim. O nową historię Żydowskiego Związku Wojskowego w Biuletynie Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Kombatant (kwiecień 2007).
- Basia Temkin-Bermanowa Dziennik z podziemia (wstęp, opracowanie, przypisy Anka Grupińska i Paweł Szapiro)
- Wywiad Anki Grupińskiej z Szoszaną Kossower Ja myślałam, że wszyscy są razem w Tygodniku Powszechnym 18(2704), 6 maja 2001, s. 9
- Artykuł Anki Grupińskiej O obrazie powstania w getcie, Żydowskim Związku Wojskowym i książce Mariana Apfelbauma w Tygodniku Powszechnym (czerwiec 2003 r.)
- VIAF: 72169818065320170736
- PLWABN: 9813301317505606